Fuat Köseraif

Mehmet Fuat Köseraif (d. 1872, İstanbul – ö. 23 Nisan 1949, İstanbul), Türk asker ve dilbilimci. Dilde aşırı Türkçeciliğin öncülerinden kabul edilir.^{[1]Türkçülüğün Esasları. Anadolu Üniversitesi Yayınları, Temmuz 2019, s. 8-9, 127-128.[2]TDV İslâm Ansiklopedisi. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2012.[3]Türkçe'deki Bozulma ve Yabancılaşmanın Araştırılması, Türkçe'nin Korunması ve Geliştirilmesi İçin Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 2008, s. 38-39.} Almanca, Fransızca ve İngilizce bilmekteydi.^{[4]Ölümü Münasebetiyle Fuat Köse Raif ve Dilde Tasfiyecilik.}

Hayatı

Fuat Köseraif, II. Abdülhamid devri vezirlerinden Köse Mehmed Raif Paşa'nın oğlu olarak 1872 yılında İstanbul'da doğdu. Bir süre Galatasaray Lisesi'nde okuduktan sonra lise eğitimi için 1886 yılında Viyana'ya gitti. 1891 yılında Kassel'de bulunan Harp Okuluna girdi. Almanya’dayken ünlü türkolog Arminius Vambery’nin kitaplarını okuyarak Türkçülüğü benimsedi.^{[5]Türkçede “Benzeşme ve Sertleşme” Üzerine Fuat Köseraif’ten Rıza Tevfik’e İki Mektup. Türk Dil Kurumu, Ağustos 2022.} Prusya Ordusu topçu teğmeni rütbesiyle 1893 yılında İstanbul'a döndü ve yüzbaşı rütbesiyle Hünkâr yaveri olarak numune topçu taburlarına öğretmen olarak atandı.^{[6]Türkçülüğün Tarihi. Kömen Yayınları, 1977, s. 63.} Yurda dönünce Necib Âsım, Veled Çelebi ve Mehmet Emin gibi Türkçülerle tanıştı ve özellikle dil konularına ilgi gösterdi. 1895 yılından itibaren İkdam gazetesinde dilde arılaşma konusunda çeşitli yazılar yazdı. II. Meşrutiyet sonrası 1908 yılında kurulan Türk Derneği kurucuları arasında yer aldı. Türk Derneği dergisindeki makalelerinde, dildeki Arapça ve Farsça kelimelerin yerine eski Türkçe kelimelerin kullanılması ve Türkçe kök ve eklerden yeni karşılıkların türetilmesi görüşlerini savundu.^{[7]Türk Dil Kurumu’nun Kuruluş Sürecinde Mecliste ve Basında Dil Tartışmaları. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007, s. 12.} Yazılarında hasta, mektup, kalem, şafak, şair gibi kelimeler yerine sayru, biti, yazma, tanlak, ozan gibi arkaik kelimeler kullanması yanı sıra işlek olmayan Türkçe eklerle, hatta büsbütün yeniden yaratılacak yeni eklerle bile Türkçe kelimelerin türetilebileceği fikirlerinden dolayı Ziya Gökalp tarafından “tasfiyeciliğin lideri” olarak eleştirilmiştir.^{[1]Türkçülüğün Esasları. Anadolu Üniversitesi Yayınları, Temmuz 2019, s. 8-9, 127-128.[8]Fuat Köseraif ve Dilde Tasfiyecilik, s. 100.} Buna rağmen Fuat Köseraif'in bu yaklaşımı Cumhuriyetin ilanı sonrası Öztürkçecilik akımının başlamasında etkili oldu. 1932 yılında toplanan I. Türk Dili Kurultayı'nda halk ağzı ve diğer Türk lehçelerinden kelimelerin toplanması için derleme ve tarama çalışmalarının yapılması gerekliliğini dile getirdi.^{[9]Birinci Türk Dil Kurultayı - Tezler, Müzakere Zabıtları. Devlet Matbaası, 1933, s. 216-232.[10]Atatürk Dönemi Dil Kurultaylarında Türk Dünyası. Çukurova Üniversitesi Türkoloji-Makale Bilgi Sistemi, 29 Haziran 2009, s. 850.} Öz Dilimize Doğru, Yeni Türk ve Türk Dili dergilerinde yazdığı makalelerle Dil Devrimini destekledi.^{[5]Türkçede “Benzeşme ve Sertleşme” Üzerine Fuat Köseraif’ten Rıza Tevfik’e İki Mektup. Türk Dil Kurumu, Ağustos 2022.} 1936 yılında Albert von Le Coq'tan çeviri yaptığı Türkçe Mani Elyazıları kitabını yayımladı.^{[11]Türkçe Mânî elyazıları (Manichaika). Devlet Basımevi, 1936.[12]Üçüncü Türk Dil Kurultayı - Tezler, Müzakare Zabıtları. Devlet Basımevi, 1937, s. 24.} 1942 yılında Türk Dil Kurumu merkez kurul üyesi oldu ve kurumun etimoloji çalışma kolu başkanlığına getirildi.^{[13]Dördüncü Türk Dil Kurultayı - Toplantı Tutulgaları, Tezler. Alâeddin Kıral Basımevi, 1943, s. XX, 14.} Aynı yıl anayasa terimlerinin Türkçeleştirilmesi çalışmalarında yer aldı.^{[14]ANAYASA - Gerekçeler-Taslak-Sözlük. Türk Dil Kurumu, 1942, s. 52.}

Ölümü

Fuat Köseraif 23 Nisan 1949'da İstanbul'da öldü. Kabri İstanbul Feriköy Mezarlığı'ndadır.