Turkipedia
Menü
Giriş yapHesap oluştur 

Diaohi

İçindekiler4
  1. Etnografya
  2. Tarih ve coğrafya
  3. Ayrıca bakınız
  4. Literatür
  5. Kaynakça

Diaohi veya Dayaeni (Gürcüce: დიაოხი veya ტაოხი; okunuşu: "diaoh'i" veya "t'aoh'i", Urartuca - Diauekhi, Asurca - Diaeni, Grekçe - Taochoi, Ermenice - Տայք; Tayk), muhtemelen MÖ 12. yüzyılda, Bronz Çağı Çöküşü (Hitit) sonrası dönemde oluşmuş, Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde bulunan kabileler birliğiydi.[1]Henri J. M. Claessen; Peter Skalnik; Walter de Gruyter (Jan 1, 1978). The Early State. Mouton Publishers. sid. 259. Burada yaşayan kabilelerin Kartveli dillerini[2]Georgia . (2006). Encyclopædia Britannica. Retrieved February 14, 2006, from Encyclopædia Britannica Premium Service[3]Phoenix: The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus by Charles Burney, David Marshall Lang, Phoenix Press; New Ed edition (December 31, 2001)[4]Prince Mikasa no Miya Takahito: Essays on Ancient Anatolia in the Second Millennium B.C. p141[5]C. Burney, Die Bergvölker Vorderasiens, Essen 1975, 274[6]A. G. Sagona. Archaeology at the North-East Anatolian Frontier, p. 30.[7]R. G. Suny. The Making of the Georgian Nation, p. 6.[8]Ahuja, M.R. and Jain, S.M. (2015) Genetic Diversity and Erosion in Plants: Indicators and Prevention. Springer International Publishing. p.161[9]Burford, T. (2018) Georgia p.14 veya Hurri dilini konuştukları tahmin edilmektedir.[10]Б. А. Арутюнян. К вопросу об этнической принадлежности населения бассейна реки Чорох в VII—IV вв. до н. э.. Историко-филологический журнал № 1–2 . С. 233–246. ISSN 0135-0536, 1998.[11]М. А. Агларов. Дагестан в эпоху великого переселения народов: этногенетические исследования. Институт истории, археологии и этнографии Дагестанского научного центра РАН, s. 191.[12]М. С. Капица. История Востока: Восток в древности. Восточная литература, 1997, s. 530.[13]А. В. Седов. История древнего Востока. Восточная литература, 2004, s. 872.[14]И. М. Дьяконов. Предыстория армянского народа: История Арм. нагорья с 1500 по 500 г. до н. э. Хурриты, лувийцы, протоармяне. АН Арм. ССР, 1968, s. 120.

Etnografya

Çok sayıdaki bilimsel çalışmalara rağmen, Diaohi ülkesindeki nüfus yapısının etno-linguistik yapısının ne olduğu kesin olarak tespit edilememiştir.[15]İgor M.Dyakonov. Предыстория армянского народа: История Арм. нагорья с 1500 по 500 г. до н. э. Хурриты, лувийцы, протоармяне. АН Арм. ССР, 1968, s. 120. Genel olarak kabul gören iddia Proto-Kartveli[16]Georgia. (2006). Encyclopædia Britannica.[3]Phoenix: The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus by Charles Burney, David Marshall Lang, Phoenix Press; New Ed edition (December 31, 2001)[4]Prince Mikasa no Miya Takahito: Essays on Ancient Anatolia in the Second Millennium B.C. p141[17]C. Burney, Die Bergvölker Vorderasiens, Essen 1975, sid 274[18]R. G. Suny. The Making of the Georgian Nation, sid. 6.[19]A. G. Sagona. Archaeology at the North-East Anatolian Frontier, sid. 30. veya Hurri[10]Б. А. Арутюнян. К вопросу об этнической принадлежности населения бассейна реки Чорох в VII—IV вв. до н. э.. Историко-филологический журнал № 1–2 . С. 233–246. ISSN 0135-0536, 1998.[15]İgor M.Dyakonov. Предыстория армянского народа: История Арм. нагорья с 1500 по 500 г. до н. э. Хурриты, лувийцы, протоармяне. АН Арм. ССР, 1968, s. 120.[20]М. С. Капица; Л. Б. Алаев; К. З. Ашрафян. История Востока: Восток в древности. 1997, s. 530.[11]М. А. Агларов. Дагестан в эпоху великого переселения народов: этногенетические исследования. Институт истории, археологии и этнографии Дагестанского научного центра РАН, s. 191.[13]А. В. Седов. История древнего Востока. Восточная литература, 2004, s. 872. topluluklarının oluşturduğudur, bununla beraber Proto-Kartveli dillerini konuşan halkın ortaya çıkış yeri olduğu da iddia edilir. Diaohi, Ermeni tarihçi Ronald Grigor Suny (1994) tarafından "Proto-Gürcülerin önemli bir kabile oluşumu" olarak tanımlanır.[21]Ronald Grigor Suny. The Making of the Georgian Nation. Indiana University Press, 1 Ocak 1994, s. 6.

Tarih ve coğrafya

Diaohi Krallığı'ndan Urartu yazıtlarında bahsedilmektedir.[19]A. G. Sagona. Archaeology at the North-East Anatolian Frontier, sid. 30. Genelde (her zaman olmasa da) Asur kralı I. Tiglat-Pileser'in üçüncü yılına (MÖ 1118) ait Yonjalu yazıtıyla özdeşleştirilir. Genel coğrafi kapsamı tam olarak bilinmemekle beraber birçok akademisyen, bugünkü kuzeydoğu Türkiye'deki Pasinler Ovası'nı, diğer akademisyenler ise Kura Nehri'ni izleyen hat boyunca Türkiye-Gürcistan sınırı çevresini krallığın sınırlarına dâhil eder. Büyük olasılıkla, Diaohi topraklarının sınırları, Fırat Nehri'nin kaynağından Çoruh Vadisi'ne ve Oltu'ya kadar uzanmış olabilir.

Urartu kaynakları Diaohi'nin üç önemli şehrinden bahseder; Zua, Utu ve Sasilu. "Zua" sıkça Zivin Kale ile tanımlanır. "Ultu", muhtemelen modern Oltu'dur. "Sasilu" ise bazen Tortomi (bugünkü Tortum yakınlarındaki Erken Orta Çağ Gürcü Toponimisi "Sasire" ile ilişkilendirilir.[22]G. L. Kavtaradze. An Attempt to Interpret Some Anatolian and Caucasian Ethnonyms of the Classical Sources, p. 80f. Tarihsel coğrafi tanım ve anlatımlara göre, Diaohi birliğinin selefi Hayasa-Azzi (MÖ 1500-1290) federasyonuna benziyordu ve toprakları kabaca Hayasa-Azzi topraklarına karşılık gelmekteydi. Asurolog Archibald Sayce Diaohi/Diaeni adını, kurucu kralı diausdan aldığını öne sürmektedir.[23]A.H. Sayce. Cambridge Ancient History, vol. XX. (1925). pp. 169–186.

Bu federasyon, Asur baskınlarına karşı koyacak kadar güçlüydü, ancak MÖ 1112'de Diaohi kralı olan Sien, Diaohi'yi Nairi'nin en kuzey noktası olarak tanımlayan[24]Translation of the Phrygian language. maravot.com.Asur kralı I. Tiglat-Pileser tarafından yenilgiye uğratılarak esir alındı, sonrasında vasallık karşılığı serbest bırakıldı. MÖ 845'te ise benzer şekilde, Diaohi Asurlular tarafından istila edildi. Savaşı kaybeden Asia, Asur krallığına boyun eğmek zorunda kaldı. Asur kralı III. Şalmanezer, Diaohi birliğini itaat etmeye zorladı ve kralı Asia'yı, Asurlar ve kendisine bağımlı bir hükümdar hâline getirdi.

Diaohi, MÖ 8. yüzyılda yeni ortaya çıkmış olan Urartu bölgesel gücünün hedefi hâline geldi. Hem Menua (MÖ 810–785) hem de I. Argişti (MÖ 785–763) Diaohi Krallığına karşı seferberlik ilan etti. I. Argişti, Kral Utupursini'yi yendi ve mal varlığını ilhak etti. Öldürülmekle tehdit edilen Kral Utupursini, çeşitli metaller ve çiftlik hayvanları da dâhil olmak üzere Urartuya haraç ödemek zorunda kaldı.

Diaohi krallığı, adına yapılan son referans ve kayıtların tarihi olan MÖ 760'lı yıllarda Kolhis Krallığı'nın akınları sonrası tarih sahnesinden silindi.[25]M. S. Kapitsa; L.B. Alaev; K. Z. Ashrafyan. Bölüm XXIX. Hellenistik dönemde Transkafkasya ve komşu ülkeler // Doğu Tarihi: Antik dönemde Doğu. - M: "Doğu Edebiyatı", 1997. - T. 1. - S. 530.[26]Vachnadze M., Guruli V., Bakhtadze MA Gürcistan Tarihi (eski çağlardan günümüze) Tiflis: Tiflis Devlet Üniversitesi, 1993. - 172 s. / MÖ 9.-8. Yüzyıllarda Urartu Menua ve I. Argishti kralları, Diaohi devletini defalarca vurdu. Diaokh kralı Utupursi sürekli bir ayaklanma başlattı: MÖ VIII.Yüzyılın 60'larından itibaren Diaohi'den artık Urartu krallarının yazıtlarında bahsedilmiyor. Urartu kralları diğer Gürcü kabileleriyle de savaştı ..

(Dünyanın Dört Köşesinin Kralı" unvanına sahip Asur kralı III. Şalmanezer kendi yıllıklarında şöyle yazar; Alıntı|Krallığımın 15. yılında Nairi topraklarına yürüdüm. Dicle'nin kaynağında, sularının çıktığı bir dağ yamacında kraliyet heykelimi yarattım. Orada gücümün (ve) kahramanca işlerimin övgülerini yazdım. (Sonra) Tunibunu Dağı geçidine girdim (ve) Fırat'ın kaynağına kadar Urartunun, Aramu şehirlerini yerle bir ettim, yıktım (ve) yaktım. (Böylece) Fırat'ın kaynağına kadar yürüdüm, tanrılarıma kurbanlar verdim (ve) orada Asur'un silahlarını yıkadım. Asia, Daiēnu topraklarının Kralı bana teslim oldu (ve) ondan vergi ve at haracı aldım. Kraliyet heykelimi yaptım (ve) onun şehrinin içine diktim. (47'b-51)[27]Twin Monumental Bulls of Shalmaneser III: 840 BC.

Ayrıca bakınız

Literatür

Kaynakça

  1. 1.Henri J. M. Claessen; Peter Skalnik; Walter de Gruyter (Jan 1, 1978). The Early State. Mouton Publishers. sid. 259.
  2. 2.Georgia . (2006). Encyclopædia Britannica. Retrieved February 14, 2006, from Encyclopædia Britannica Premium Service britannica.com
  3. 3.Phoenix: The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus by Charles Burney, David Marshall Lang, Phoenix Press; New Ed edition (December 31, 2001)
  4. 4.Prince Mikasa no Miya Takahito: Essays on Ancient Anatolia in the Second Millennium B.C. p141
  5. 5.C. Burney, Die Bergvölker Vorderasiens, Essen 1975, 274
  6. 6.A. G. Sagona. Archaeology at the North-East Anatolian Frontier, p. 30.
  7. 7.R. G. Suny. The Making of the Georgian Nation, p. 6.
  8. 8.Ahuja, M.R. and Jain, S.M. (2015) Genetic Diversity and Erosion in Plants: Indicators and Prevention. Springer International Publishing. p.161
  9. 9.Burford, T. (2018) Georgia p.14
  10. 10.Б. А. Арутюнян. К вопросу об этнической принадлежности населения бассейна реки Чорох в VII—IV вв. до н. э.. Историко-филологический журнал № 1–2 . С. 233–246. ISSN 0135-0536, 1998. hpj.asj-oa.am
  11. 11.М. А. Агларов. Дагестан в эпоху великого переселения народов: этногенетические исследования. Институт истории, археологии и этнографии Дагестанского научного центра РАН, s. 191.
  12. 12.М. С. Капица. История Востока: Восток в древности. Восточная литература, 1997, s. 530.
  13. 13.А. В. Седов. История древнего Востока. Восточная литература, 2004, s. 872.
  14. 14.И. М. Дьяконов. Предыстория армянского народа: История Арм. нагорья с 1500 по 500 г. до н. э. Хурриты, лувийцы, протоармяне. АН Арм. ССР, 1968, s. 120.
  15. 15.İgor M.Dyakonov. Предыстория армянского народа: История Арм. нагорья с 1500 по 500 г. до н. э. Хурриты, лувийцы, протоармяне. АН Арм. ССР, 1968, s. 120.
  16. 16.Georgia. (2006). Encyclopædia Britannica.
  17. 17.C. Burney, Die Bergvölker Vorderasiens, Essen 1975, sid 274
  18. 18.R. G. Suny. The Making of the Georgian Nation, sid. 6.
  19. 19.A. G. Sagona. Archaeology at the North-East Anatolian Frontier, sid. 30.
  20. 20.М. С. Капица; Л. Б. Алаев; К. З. Ашрафян. История Востока: Восток в древности. 1997, s. 530.
  21. 21.Ronald Grigor Suny. The Making of the Georgian Nation. Indiana University Press, 1 Ocak 1994, s. 6. books.google.com
  22. 22.G. L. Kavtaradze. An Attempt to Interpret Some Anatolian and Caucasian Ethnonyms of the Classical Sources, p. 80f.
  23. 23.A.H. Sayce. Cambridge Ancient History, vol. XX. (1925). pp. 169–186. attalus.org
  24. 24.Translation of the Phrygian language. maravot.com. maravot.com
  25. 25.M. S. Kapitsa; L.B. Alaev; K. Z. Ashrafyan. Bölüm XXIX. Hellenistik dönemde Transkafkasya ve komşu ülkeler // Doğu Tarihi: Antik dönemde Doğu. - M: "Doğu Edebiyatı", 1997. - T. 1. - S. 530.
  26. 26.Vachnadze M., Guruli V., Bakhtadze MA Gürcistan Tarihi (eski çağlardan günümüze) Tiflis: Tiflis Devlet Üniversitesi, 1993. - 172 s. / MÖ 9.-8. Yüzyıllarda Urartu Menua ve I. Argishti kralları, Diaohi devletini defalarca vurdu. Diaokh kralı Utupursi sürekli bir ayaklanma başlattı: MÖ VIII.Yüzyılın 60'larından itibaren Diaohi'den artık Urartu krallarının yazıtlarında bahsedilmiyor. Urartu kralları diğer Gürcü kabileleriyle de savaştı ..
  27. 27.Twin Monumental Bulls of Shalmaneser III: 840 BC. bible.ca