Despina Hatun

Despina Hatun (دسپینا خاتون) veya doğum adıyla Theodora Megali Komnini (Θεοδώρα Μεγάλη Κομνηνή), Trabzon İmparatoru IV. İoannis'in kızı ve Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın eşidir. 1458 yılında gerçekleşen bu evlilik, Osmanlı İmparatorluğu'nun bölgedeki genişlemesine karşı Trabzon İmparatorluğu ile Akkoyunlu Devleti arasında siyasi ve askeri bir ittifak kurma amacıyla yapıldı. Evlilik anlaşması gereğince Ortodoks Hristiyan inancını koruyan Despina Hatun, Akkoyunlu sarayında inancını serbestçe yaşama ve kendi maiyetini muhafaza etme hakkına sahip oldu.

Diplomatik süreçlerde aktif bir rol üstlenen Despina Hatun, Venedik Cumhuriyeti başta olmak üzere Avrupalı güçlerle yürütülen müzakerelere katıldı. Uzun Hasan ile olan evliliğinden Maksud Mirza, Mesih Mirza ve Alemşah Halime Hatun adlı çocukları dünyaya geldi. Kızı Halime Alemşah Hatun'un Şeyh Haydar ile evliliğinden doğan torunu Şah İsmail, Safevî Devleti'nin kurucusudur. Yaşamının son dönemini Diyarbakır'da geçiren Despina Hatun bu şehirde öldü ve Saint George Kilisesi'ne defnedildi.

Hayatı

Her ikisi de "Hanım, prenses, kraliçe" anlamlarına gelen Yunanca Depoina ve Moğolca Hatun unvanlarından oluşan Despina Hatun olarak da bilinir. Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan ile 1458 yılında evlenmiştir. IV. İoannis, evliliğe Uzun Hasan'ın da kabul ettiği şekliyle kızının Ortodoksluk inancını sürdürmesine izin verilmesiyle onay verdi. Despina, güzelliği ile ünlüydü. Bir grup Ortodoks inanan ona eşlik etti ve İran'da Ortodoks kilisesi kurmasına izin verildi. Uzun Hasan bu evlilik ile Osmanlı karşıtı ittifakını güçlendirerek birçok Rum, Ermeni ve Gürcü insanın desteğini kazandı.^{[1]Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 5 (1350-1500),BRILL, Jun 21, 2013.}

Hristiyan ve Müslüman hükümdarlar arasında evlilikler yaygın olmasa da hiç görülmüyor değildi. Speros Vryonis, II. Kılıç Arslan ile başlayan Selçuklu Türk Sultanlığından birçok örnek göstermektedir.^{[2]Vryonis, The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century (Berkeley: University of California, 1971), pp. 227f} Daha sonraki örnek, VIII. Mihail'in gayrimeşru kızları Euphrosyne ve Maria'yı sırasıyla Nogay Han ve Abaka Han ile evlendirmiştir. Daha önceki Trabzon İmparatorları kadın akrabalarını evlendirmişlerdir, bunlardan en dikkat çekeni III. Aleksios'un, hükümdarlığı boyunca kızkardeşlerini ve iki kızını komşu Müslüman devlet hükümdarları ile evlendirmesidir.^{[3]Elizabeth Zachariadou'nun "Trebizond and the Turks (1352-1402)", Archeion Pontou, 35 (1979), pp. 333-358 çalışmasında tartışılmıştır.}

Despina, Batı Avrupa'da, hem tehlikede olan genç kızların öykülerinde hem de Osmanlılar'a karşı olası büyük bir Haçlı Seferi'nde yer alan "Trabistan Prensesi" efsanesine ilham kaynağı olmuştur. Bu efsane, Pisanello ve Jacques Offenbach gibi birçok sanatçıya ilham vermiştir.

Aile

Uzun Hasan ile Theodora'nın birçok çocuğu olmuştur.^{[4]Anthony Bryer, "Greeks and Turkmens: The Pontic Exception" , Dumbarton Oaks Papers, 29 (1975), n. 146} Kızı (Alemşah Halime Begüm 1471/1472 yılında Şeyh Haydar ile evlenmiş, bu evlilikten Safevî Devleti hükümdarı Şah İsmail dünyaya gelmiştir.

Ayrıca bakınız

• Katerina Zeno