Dağıstanlı Mehmed Muhlis Paşa

Dağıstanlı Mehmed Muhlis Paşa (1827, Ilısu – 23 Şubat 1896, İstanbul), Sahur asıllı Rus albay ve sonradan Osmanlı süvâri ferîğidir. Ilısu Sultanlığı'nın asilzâdesidir.

Hayatı

1827'de Ilısu Sultanlığı'nın başkenti Ilısu'da doğdu. Lezgi^{[1]Pakalın, Mehmet Z.. Sicill-i Osmanî Zeyli: Servet Efendi-Şükrü Efendi. Türk Tarih Kurumu, 2008, s. 2-3.} veya Avar asıllı olduğu iddiâ edilmişse de, aslında Ilısu Sultanlığı'nı hükmetmiş Sahur asıllı Necef Bey âilesine mensuptur. Babası Rus ordusunda Albay Mehmed Hasbi Ağa (Mehmed Hasib Han)'dır; Lev Tolstoy'un Hacı Murat romanında Hacı Murat'ın başını kesen kişi olarak adı geçmektedir. Mehmed Muhlis, harp okulundan mezun olduktan sonra Ocak 1846'da Rus İmparatorluk Ordusu'na katıldı. 1866'da albay rütbesiyle İmparatorluk Muhâfızları'nın bir parçası olan Majestelerinin Süvâri Muhâfız Alayı'na nakledildi. 13 Eylül 1870'te görevinden uzaklaştırıldı. 1872'de saf değiştirerek Osmanlı İmparatorluğu'na sığındı; kardeşi Seyfullah Paşa ise 1870'te göçmüştü.^{[2]Hajilova, Zarima. Avarlar'ın Türkiye'ye Göçü ve Sosyal Kültürel Hayatları Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme: Yalova, Güneyköy Örneği. Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2019, s. 54.}

Muhlis Bey, miralay ünvanıyla Edirne Dıragon Alayı'nda vazîfelendirildi. 1876'da mirliva oldu ve Dağıstanlı Mehmed Muhlis Paşa olarak anılmaya başlandı.^{[3]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Haziran 1996, s. 1099.} 93 Harbi'nde Dağıstanlı Mehmed Fâzıl Paşa Kafkasya Cephesi'ne, Mehmed Muhlis Paşa ise Balkanlar'a konumlandırıldı. 31 Temmuz 1877'deki Eski Zağra Muharebesi'nde çoğunlukla Çerkesler ve Avarlar'dan oluşan atlılarıyla Rus-Bulgar ordularını perîşan etti. 18 Ağustos'ta Kazanlık'ın geri alınmasında büyük bir rol oynadı.^{[4]Hüseyin Râcî Efendi. Zağra Müftüsünün Hatıraları. Kervan Kitapçılık, s. 78.} Süleyman Hüsnü Paşa'nın kumandasındaki Balkan ordusu altı tugaya bölündü; süvâri birliklerinin başına Mehmed Muhlis Paşa, topçu birliklerinin başına ise Lehmann Paşa getirildi.^{[5]Wiedstruck, Franz. Der Russisch-Türkische Krieg 1877-1878 auf der Balkan-Halbinsel. L. W. Seidel & Sohn, 1911, s. 48.} Akabinde Şıpka Geçidi Muharebeleri'nde bulundu.^{[6]Khapizov, Shahban. Генерал-майор Мухаммад-Мухлис-паша Дагистани. Moskovski Komsomolets, 4 Nisan 2014.}

Savaştaki hizmetlerinden ötürü ferîk ve Sultan II. Abdülhamid'ın yâveri mertebeleriyle onurlandırıldı. Arkasından Cisr-i Mustafapaşa mevki kumandanı yapıldı. Mehmed Muhlis Paşa, 23 Şubat 1896'da İstanbul'da 68-69 yaşlarındayken öldü.^{[3]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Haziran 1996, s. 1099.} Karacaahmet Mezarlığı'ndaki Köprülü Âilesi Hazîresi'ne defnedildi. Yanında eşi Firdevs Hanım ve yakınında oğlu Câfer Bey (Cafarkulu Ağa) ile kardeşi Seyfullah Paşa gömülüdür.^{[7]Haskan, Mehmet N.. Yüzyıllar Boyunca Üsküdar. Üsküdar Belediyesi, 2001, s. 785.} Ahmed Han adında bir oğlu daha vardır.^{[8]Mammadov, Aydın. “Naməlum” Əhməd xanın məlum məzarı. Şəki Ensiklopediyası, 2025, s. 4.} Ahmed Han'ın oğlu iş insanı Adilhan Yelisuyski'nin dedesidir.^{[9]Mammadov, Aydın. Ədil xan Yelisuyski (1872-1971). Şəki Ensiklopediyası, 2025, s. 14-15.} Muhlis Paşa, Sicill-i Osmânî'ye göre "yaşı 70'i geçmiş, cesur, gayretli, sâdık bir kumandandı".^{[3]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Haziran 1996, s. 1099.} Nane Hanım (Danyal Sultan'ın kızı), Böyük Begim (İskander Han Hoski'nin kızı, Fetali Han Hoyski'nin kız kardeşi) ile Firdevs Hanım (Böyük Begim'le aynı kişi olabilir) olmak üzere en az iki eşi oldu.