Seyfullah Paşa

Dağıstanlı Seyfullah Paşa (1852, Ilısu – 9 Mart 1909, İstanbul), Sahur asıllı Osmanlı ferîk-i evveli, devlet adamı, diplomat, askerî eğitmen ve ajandır. Ilısu Sultanlığı hânedanının asilzâdesidir. Özellikle 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'ndaki mühim hizmetleriyle tanınır.

Hayatı

1852'de Rusya'nın Ilısu kasabasında doğdu. Lezgi^{[1]Pakalın, Mehmet Z.. Sicill-i Osmanî Zeyli: Servet Efendi-Şükrü Efendi. Türk Tarih Kurumu, 2008, s. 2-3.} veya Avar asıllı olduğu iddiâ edilmişse de, aslında Ilısu Sultanlığı'nı hükmetmiş Sahur asıllı Necef Bey âilesine mensuptur. Babası Rus ordusunda Albay Mehmed Hasbi Ağa (Mehmed Hasib Han)'dır. Lev Tolstoy'un Hacı Murat romanında, Hacı Murat'ın başını kesen kişi olarak adı geçmektedir. Tiflis'teki Jimnas Harp Okulu bitirdikten sonra 1870'te İstanbul'a göç etti; kardeşi Mehmed Muhlis Paşa ise 1872'de Osmanlı safına geçti.

1873'te Harbiye'den kurmay yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu. 93 Harbi'nde Abdülkerim Paşa'nın yâveri olarak tümen komutanlığı yaptı; Muhlis Paşa da kendisi gibi Balkanlar'da çatıştı. Ardından Avrupa'da başta olmak üzere çeşitli okullarda askerî eğitmenlikle uğraştı. 1884'te Golç Paşa ile Osmanlı askerlerini eğitti.^{[2]İrtem, Süleyman K.. Osmanlı Devleti'nin Makedonya Meselesi: Balkanlar'ın Kördüğümü. Temel Yayınları, 1999, s. 65.} 1885'te Osmanlı'nın Atina ataşemiliteri, ertesi sene Yenişehir başkonsolosu oldu. Aynı zamanda Yunanistan genelinde ajanlık yapıyordu. Ağustos 1889'da yalnızca yedi günlüğüne Çetine sefiri kaldı.^{[3]Özcan, Uğur. II. Abdülhamid Dönemi Osmanlı-Karadağ Siyasi İlişkileri. Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2012, s. 116.}

1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'nın patlak vermesiyle mirliva sıfatıyla Ethem Paşa'nın kumandasındaki Alasonya ordusuna atandı. 27 Nisan'da Yenişehir'in zapt edilişinde emeği geçti.^{[4]Işık, Hüseyin. Türk Askerinin Nitelikleri. Genelkurmay Basımevi, 1997, s. 60.} Dömeke Muharebesi gibi önemli çatışmalarda yer aldı. Seyfullah Paşa liderliğindeki birlikler, Yunan kuvvetlerince terk edilen ve Yunanistan'ın kilidi sayılan Furka (Φούρκα) Boğazı'nı 20 Mayıs'ta ele geçirdi;^{[5]Hülagü, Metin. Osmanlı-Yunan Savaşı: Abdülhamid'in Zaferi. Yitik Hazine Yayınları, 2008, s. 121.} böylece Atina yolu açıldı.^{[6]Başlangıcından Günümüze Kadar Büyük Türk Klasikleri, İstanbul: Ötüken Neşriyat. 8, s. 52.} Savaşın akabinde II. Abdülhamid'in en gözde paşalarından ve hâfiyelerinden oldu, ferîk ile Sultan'ın yâveri yapıldı.^{[7]Hece: Aylık Edebiyat Dergisi, Ankara: Hece Yayınları, 2007. 11, 121-122, s. 345.} 1904'te tahsis edilen ferîk-i evvel mertebesine getirilen ilk kişidir.^{[8]Avagyan, Arsen. Osmanlı İmparatorluğu ve Kemalist Türkiye'nin Devlet-İktidar Sisteminde Çerkesler: XIX. Yüzyılın İlk Yarısından XX. Yüzyılın İlk Çeyreğine. Belge Yayınları, 2004, s. 115.} 1905'te Selânik'te Ksenofondas Peonidis'in tasarladığı Seyfullah Paşa Köşkü'nü (Villa Mordoch olarak da bilinir) inşâ ettirdi.^{[9]Seyfullah Paşa Köşkü. Kültür Envanteri.}

Seyfullah Paşa, Şubat 1906'da Yanya vâliliğine tevcih edildi. Çoğunlukla Arnavut Bayram Fehmi Bey benzeri eşkıyâlarla mücâdeleye girişti.^{[10]Olgun, Said. Bayram Fehmi Bey / Bajo Topulli (1867-1930): Öğretmenlikten Çeteciliğe Çetecilikten Kaymakamlığa Bir Arnavut Milliyetçisinin Sıra Dışı Hayat Öyküsü. 2018, s. 130, 134-135.} Görevini lâyıkıyla yerine getiremediği gerekçesiyle Sultan tarafından azli talep edildi; ancak Sadrâzam Avlonyalı Ferid Paşa'nın îtirazı üzerine Seyfullah Paşa Aralık 1907'ye kadar işlevde kaldı.^{[11]Kırmızı, Abdülhamit. Abdülhamid'in Valileri. Osmanlı Vilayet İdaresi: 1895-1908. Klasik Yayınları, 2007, s. 53-54, 59-60.} Aralık 1907-Şubat 1908 târihlerinde ise İşkodra vaâiliğini yürüttü.^{[12]Kuneralp, Sinan. Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricâli (1839-1922), Prosopoprafik Rehber. İsis, 1999, s. 121.}

İkinci Meşrutiyet'in ilk zamanlarında yapılan çirkin bir dedikodu yüzünden^{[13]Giray, Muhammed. Şanlı Harbiye'nin Tarihi. Hilmi Kitabevi, 1961, s. 24.} ya da ağır bir hastalık yaşadığı için 9 Mart 1909'da İstanbul'da 56-57 yaşlarında tabancasıyla intihar etti. Karacaahmet Mezarlığı'ndaki Köprülü Âilesi Hazîresi'ne defnedildi. Yakınında yengesi Firdevs Hanım ve yeğeni Câfer Bey ile kardeşi Mehmed Muhlis Paşa gömülüdür.^{[14]Haskan, Mehmet N.. Yüzyıllar Boyunca Üsküdar. Üsküdar Belediyesi, 2001, s. 785.} İbrâhim Alâeddin Gövsa'ya göre "meziyetli bir insan ve değerli bir asker olarak tanınmıştır". Çeşitli nişanlarla taltif edilmişti. Çocukları bulunuyordu.^{[15]Bakır, Sinan. Nâzım Hikmet'in Romancılığı. Atatürk Üniversitesi Yayınları, 2022, s. 301-302.} Adıgörklü ve Mehmed Sâdık adında kardeşleri de vardı. Türkçe, Rusça, Almanca, Rumca, Fransızca, İngilizce, Sahurca ve Avarca konuşabiliyordu.^{[8]Avagyan, Arsen. Osmanlı İmparatorluğu ve Kemalist Türkiye'nin Devlet-İktidar Sisteminde Çerkesler: XIX. Yüzyılın İlk Yarısından XX. Yüzyılın İlk Çeyreğine. Belge Yayınları, 2004, s. 115.[16]Hajilova, Zarima. Avarlar'ın Türkiye'ye Göçü ve Sosyal Kültürel Hayatları Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme: Yalova, Güneyköy Örneği. Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2019, s. 54.}