Charles de Schwartzenberg

Charles de Schwartzenberg-Schwarzburg, General Baron de Schwartzenberg,^{[1]Anckaer, Jan. Small power diplomacy and commerce: Belgium and the Ottoman Empire during the reign of Leopold I (1831-1865), s. 127.} sonradan Emir Bey ve Emin Paşa (7 Nisan 1808, Halle – Aralık 1878, İstanbul), Hollanda, Belçika, Macaristan ve Osmanlı ordularında bulunmuş Alman asıllı Belçikalı soylu ve askerdir. Kesintili olsa da, yaklaşık 20 yıl Osmanlı ordusunda bulundu ve 1855'te Paşa rütbesine ulaştı. Anılarında (Mémoires) 1863'e kadarki yaşadıklarını kaleme aldı.

Hayatı

Kökeni

Charles de Schwartzenberg-Schwarzburg, 7 Nisan 1808'de^{[2]La Noblesse belge, 1895, s. 1697.} Fransız yönetimindeki Vestfalya Krallığı'na bağlı Halle'de, asker kökenli yoksul bir Alman âileye doğdu. Kendi sekiz sayfalık bir muhtırada, büyükbabasının prestijli Schwarzenberg ve Schwarzburg Hânedanları'na mensup bir prens olduğunu öne sürdü.^{[3]Extrait d’un petit mémoire écrit pour mes parents et amis qui me demandait pourquoi j’avais quitté le service actif en Turquie en 1868.} Bu iddiâsı ne doğrulandı ne de yalanlansa da, yine de aristokrat çevrelere erişim sağladı.

Belçika Devrimi

Askerî hizmete ilk kez, Hollanda yönetimindeki Anvers'te bir piyâde birliğine kaydolarak 12 yaşında girdi. Askerlikten kısa bir ara verdikten sonra, 1830 Belçika Devrimi sırasında Gent'te Hollandalılara karşı savaştı ve 1835'te teğmen rütbesiyle Belçika ordusuna katıldı. 1840 başlarında, 1839-1841 Osmanlı-Mısır Savaşı'nın muharebe alanlarındaki gelişmeleri gözlemlemek niyetiyle ordudan bir yıllık izin almak için başvurdu, ancak başarılı olamadı. Schwartzenberg'in ordudan izin talebi, Osmanlı kontrolünden çıkalı yalnızca 11 yıl olan Cezâyir'deki bir ayaklanmayı bastıran Fransız sömürge kuvvetlerini gözlemlemeyi umduğu 1841'de bir kez daha reddedildi. Bu ardışık başarısızlıklar sonucunda, onurlu bir şekilde terhis edilmeyi talep etti. Bu talebi, Aralık 1842'de kabul edildi.

Birkaç ay sonra, Fransız ve Flaman kökenli varlıklı bir soylu kadın olan Augustine de Norman d'Audenhove ile evlendi. Augustine, Avusturya İmparatoru I. Franz'ın eski başmâbeyincisi Kont Auguste de Norman d'Audenhove'nin kızıydı. De Norman d'Audenhove âilesi, Hollanda ve Belçika aristokrasinin bir parçasıydı.^{[4]van Adel, Hoge Raad. De Nederlandse adel: besluiten en wapenbeschrijvingen. SDU, 1989, s. 288.}

Macar Devrimi

1846'da iflâs ettikten sonra, eşiyle birlikte Düsseldorf'a taşındı ve 1848'de Sardinya ordusuna katılmaya çalıştı, fakat kabul edilmedi. Kısa bir süre sonra, Macar ordusuna katıldı ve 1848 Macar Devrimi'nde, 5. Hüssar Alayı'nda yarbay olarak Avusturya kuvvetlerine karşı savaştı. Józef Bem, György Kmety ve Henryk Dembiński gibi saygın generallerle yakın çalıştı. Bunların hepsi de yakın gelecekte Osmanlı hizmetine girecekti. Ağustos 1849'da Temeşvar Muharebesi'nde 16 kez mızrakla vurularak çok ağır yaralandıktan sonra, Avusturya askerleri tarafından esir alındı ve 14 ay hapis yattı.^{[5]báró Schwarzenberg-Sondershausen (1849. Bátorffy), Karl. Arcanum.}

Ekim 1850'de, soylu statüsü nedeniyle iyi muamele görerek serbest bırakıldı.

Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yaşamı

İlk yılları

1848 Macar Devrimi'nin başarısızlığının ardından, Schwartzenberg birkaç Macar firârilerle birlikte Osmanlı İmparatorluğu'nun Manastır şehrine sığındı. Osmanlı ordusuna katılmaya teşebbüs ettiyse de, dini nedeniyle bu talebi reddedildi. 1851'de İstanbul'a giderek Osmanlı ordusuna katılmayı bir kez daha denedi, ancak yine başarılı olamadı. Orduda görev almak için Müslüman olmayan birinin İslâm'a geçmesi gerekiyordu, ki bu eylem Hristiyanlık dünyası tarafından kişinin "Türk'e döndü" anlamına geldiği için büyük bir nefretle karşılanıyordu.^{[6]de Nikolay, Nikolas. The Nauigations, Peregrinations and Voyages Made Into Turkie. Thomas Dawson, 1595, s. 8.[7]Vaughan, Dorothy M.. Europe and the Turk: A Pattern of Alliances, 1350-1700. Liverpool University Press, 1954, s. 282.[8]Bennassar, Bartolomé. Les Chrétiens d'Allah. Place des éditeurs, 17 Ağustos 2017, s. 258.[9]Isom-Verhaaren, Christine. Shifting Identities: Foreign State Servants in France and the Ottoman Empire. Brill, 2004, s. 113.}

Kırım Savaşı

Hristiyanların Osmanlı ordusunda görev almak için din değiştirme zorunluluğu, 1856 Islâhat Fermânı'nın ardından kaldırıldı.^{[10]Gülsoy, Ufuk. Islahat Fermanı. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1999.} Bununla birlikte, Schwartzenberg'e bu reformdan önce zâten orduda bir görev verilmişti. Nisan 1854'ten beri Kırım Savaşı'nda Kars'taki bir süvâri birliğinde albay olarak görev yapacak, Haziran'da şehre varacak ve şehrin Ruslara karşı savunulmasına yardım edecek 23 yabancı kurmay subaydan biri olacaktı. Bu dönemde Emir Bey adıyla tanınıyordu.^{[11]Badem, Candan. The Ottoman Crimean War (1853-1856). Brill, 2010, s. 148.} Schwartzenberg, Kars'ta gerçekleşen birkaç küçük çaplı çatışmaya katılarak askerî rütbelerde ilerledi. 1855 yazında mirliva (paşa) oldu ve Emir ismini bırakarak Emin adını aldı. 29 Kasım 1855'teki şehrin teslim olması sırasında oradaydı ve şehri tahliye etmesine izin verildi.

Kars'tan İstanbul'a döndükten kısa bir müddet sonra, Nisan 1856'da Belçika vatandaşlığının iptal edildiği bildirildi. Bunun üzerine, askerlikten bir süreliğine ayrılıp Türkçe çalışarak başarılı bir şekilde Osmanlı vatandaşlığına başvurdu.

Osmanlı Suriyesi'ne Yerleşmesi

1859'da, Bâb-ı Âlî'nin Suriye üzerindeki kontrolünü güçlendirmek için Şam Eyâleti'ne gitti. Anılarında, eşkıyâların ve aşiretlerin "ülkenin [Suriyе'nin] gerçek hâkimleri" olduğu yazılmaktadır. Schwartzenberg, buraya yerleşmesiyle birlikte Humus, Ma'arretü'n-Nu'man ve ikametgâhı olacak olan Hаmа'da konuşlu garnizonların komutasını üstlendi. Bir Osmanlı Paşası olarak bu şehirlerin sâkinleri üzerinde de yetki sâhibiydi. Sultan Abdülmеcid'in ve kendisinin emirlerine karşı gelenlere karşı sert tedbirlere başvurdu; örneğin, 1860'tа isyâncı Bedevilere saldırılar düzenledi ve bir Dürzi köyünü yerle bir etti.

Schwartzenberg, Osmanlı askerlerinin gücüne ve cesâretine hayranlık duyuyor ve romantize ediyordu. Keçecizâde Fuad Paşa ve Halep vâlisi İsmet Paşa gibi liberal reformculara büyük saygı duyuyordu. Osmanlı İmparatorluğu'na kaçan Avrupalılar için alışılmadık bir şekilde İslâm'a geçmese de, Müslümanlık hakkında olumsuz düşünmüyordu.

1860 Şam olayı

Schwartzenberg, Şam Olayı'nda aktif bir rol oynadı. Haziran 1860'ta Şam garnizonunu güçlendirmekle görevlendirildi.^{[12]Reilly, James A.. A Small Town in Syria: Ottoman Hama in the Eighteenth and Nineteenth Centuries. Peter Lang, 2002, s. 131.} Oraya giderken, şehrin garnizonuna destek olmak üzere Baalbek'e yönlendirildi. Schwartzenberg, 25 Haziran'da şehirdeki Hristiyanlara yönelik bir Dürzi katliamını önlediğini iddiâ etti. Bir hafta sonra yeniden Şam'a çağrıldı ve 14 Temmuz'da toplar ve 300 askerle şehre gitti. Bunun üzerine kısa sürede düzen sağlandı ve karışıklık sona erdirildi.^{[13]Farah, Caesar E.. The Politics of Interventionism in Ottoman Lebanon, 1830-61. Bloomsbury Publishing, 2000, s. 592.}

Suriye ve Lübnan'daki Hristiyanları koruma çabaları nedeniyle bir Fransız gazetesinin kendisini "medeni bir millete mensup bir Hristiyan" olarak nitelendirmesiyle, birçok Avrupa gazetesi tarafından krizde oynadığı rol için övgü aldı.^{[14]L'Ami de la Religion, c. 7, s. 57.} Hizmetlerinin karşılığı olarak 1865'te kendisine Beyrut garnizonunun komutası verildi.

Schwartzenberg, Osmanlı İmparatorluğu'na ve Sultan'a olan sadâkatiyle tanınıyordu. Bu bağlılık, anılarında, bir Mavali aşireti reisiyle görüşmesinde kendisine sunulan bir hediyeyle ilgili şu ifâdelerinde de görülür:

“Ahmed Bey, şahsi bir birey olarak hediyenizi kabul eder, size karşılığında bir hediye verme niyetimi saklı tutardım; fakat... ben burada Sultan'ın temsilcisi olarak bulunuyorum ve yalnızca onun çıkarına hareket etmeliyim. Biz buna Avrupa'da sadâkat deriz. Çadırınızda gördüğüm cömert misafirperverliğe rağmen, size ve aşiretinize karşı, boyun eğmiş tebaaya davrandığım gibi mi davranmalıyım, yoksa hizmet ettiğim hükümdarın otoritesine kendinizi tâbi kılmak için sizi silah kullanarak mı zorlamalıyım, henüz bilmiyorum. Dolayısıyla... hediyelerinizi bir elle kabul edip diğeriyle size vurmak, az önce bahsettiğim ve... ırkımdan bir subayın karakterinin başlıca donanımı olması gereken o sadâkat olmazdı.”

Yusuf Bey Kerem Ayaklanması

Schwartzenberg, 1863'te bilinmeyen nedenlerle anılarını yazmayı bıraktı. 1866'da İstanbul'a taşındı ve eşiyle berâber 1868'e kadar orada yaşadı. Bu târihte, terfî alamadığını gerekçe göstererek Osmanlı ordusundan emekli olmaya karar verdi.^{[15]Sâmih Paşa'ya mektup, Şubat 1877.} Ancak asıl neden, bir ayaklanmayı bastırmakta muvaffakiyetsiz olması üzerine hükûmetin kendisine olan güvenini yitirmesi ve ordudan ayrılmak zorunda kalmasıydı.

Ocak 1866'da Schwartzenberg, Marûnî lider Yusuf Bey Kerem'ın ayaklanmasını ezmek için Beyrut'tan Gazir'e ilerlemekle görevlendirildi. 27 Ocak'ta Karmsaddeh köyünde Kerem ile görüştü ve onu teslim olmaya iknâ etti. Ancak Kerem ertesi gün bu niyetinden vazgeçti ve çıkan çatışmalarda 60-200 Osmanlı askeri hayatını kaybetti.^{[16]Spagnolo, John P.. Mount Lebanon, France and Dâûd Pasha. Cambridge University Press, April 1971, s. 152, 154.}

Bu olay, Schwartzenberg'in îtibarını zedeledi ve onu dünya nezdinde zayıf gösterdi. Bir Fransız gazetesi olayları şöyle aktardı: "Hilal [Osmanlı], Lübnan'da bundan daha büyük bir bozgun görmedi".^{[17]Public Opinion: A Comprehensive Summary of the Press Throughout the World, c. 9, s. 199.} Schwartzenberg görevden alındı ve yerine İrlandalı komutan Eugene O'Reilly (Hasan Paşa) atandı. O'Reilly, Yusuf Kerem Bey'in ayaklanmasını bastırmayı başardı.

Son yılları

1868'de eşiyle birlikte Almanya'nın Baden bölgesine yerleşti. Brüksel'i sık sık ziyâret etti ve emekliliğinde gözlerden uzak bir yaşam yeğledi. Bu izole hayat uzun sürmedi. Sırbistan'ın 1876'da Osmanlı'ya savaş îlân etmesinin ardından, artık dul olan Schwartzenberg, Osmanlı'nın Almanya büyükelçisi İbrahim Edhem Paşa ile çabucak bir araya geldi ve Osmanlı ordusuna geri dönmek istediğini iletti. 67 yaşında, Niş Sancağı'nda süvâri komutanı olarak gönüllü hizmet etmeyi teklif etti. Ardından 93 Harbi'nde bulundu.

Schwartzenberg, Aralık 1878'de 69 yaşındayken İstanbul'da öldü. Osmanlı İmparatorluğu'na toplamda neredeyse 20 yıl hizmet etmişti.

Genel

• de Schwartzenberg. Mémoires.