Celâyirler

Celâyir (Moğolca: Жалайр; Kazakça: Жалайыр; Özbekçe: Jaloyir), Türkleşmiş Moğol^{[1]CELÂYİRLİLER - TDV İslâm Ansiklopedisi.[2]GÖKÇEK, Mehmet Fatih. Avnî'nin Târîh-i Feth-i Kalʻa-ı Bağdâd an-Yed-i Sultân Murâd Hân-ı Râbi‘ İbn Sultân Ahmed Hân İsimli Kasidesi. 30 Ekim 2015, s. 1.} veya Türk^{[3]Zuev, Yu A.. Early Turks: Essays on history and ideology. Daik-Press, 2002, s. 104-105.} kökenli bir boydur. Bu boy, ilk olarak 910 yılına ait Çin kaynaklarında “Chaladi” adıyla geçmektedir.^{[4]Atwood, Christopher P. Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire, s. 257.} Daha sonraki kayıtlara göre, günümüz Orta ve Doğu Moğolistan’ında, Merkitler ile Keraitler arasında, Kerulen Nehri ve Orhun Nehri kıyılarında yaşadıkları belirtilmektedir.^{[5]Peers, Chris. Genghis Khan and the Mongol War Machine. Pen and Sword, 31 Mart 2015, s. 15.[6]History of Mongolia, Volume II, 2003 (Mongol Ulsyn tüükh, Том II (History of Mongolia, Vol. 2) — published in Ulaanbaatar, 2003)} 13. yüzyılda Moğol istilalarının ardından Celayir boyu, Orta ve Batı Asya’ya yayıldı. Celayirler, çeşitli Moğol ve Türk halklarının bir parçası haline geldi. Celayirler, Moğolistan’ın en büyük etnik grubu olan Halha’nın kurucu boylarından biridir.^{[7]Britannica.} Orta Asya'ya göç eden Celayirler oradaki Türk halklarının bir parçası oldular. İran'a giden Celayirler, Celayir Sultanlığını kurdular ve bugünkü Türkiye topraklarına kadar genişlediler.

Etimoloji

Yuri Zuyev, “Celâyir” (~ Yalair) isminin, Uygur Kağanlığı’nın (758-843) yönetici hanedanı olan Yaglakar uruğundan (~ yağla er, 'kutsanmış hükümdar' ) gelebileceğini öne sürdü.^{[3]Zuev, Yu A.. Early Turks: Essays on history and ideology. Daik-Press, 2002, s. 104-105.}

Bazı akademisyenler, Celâyirlerin Asya Hunları ve Moğolca konuşan halklarla akraba oldukları hipotezini ortaya koymaktadır.^{[8]Жалайр.}