Yaglakar uruğu

Yaglakar uruğu, Türk Kağanlığı'nın yıkılmasıyla Uygur Kağanlığı'nı kuran Kutluk Bilge Kül Kağan'ın mensup olduğu Uygur kağanlık soyudur. 744'te kurulan Uygur Kağanlığı'nı, Bögü Kağan'ın üvey evladı Tun Baga Tarkan tarafından öldürülmesine kadar Yaglakar uruğu yönetmiştir.^{[1]Gömeç, Saadettin (2010), Boyla ve Baga Unvanı , ODÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, Cilt: 1, Sayı: 1, Yıl: 20.} Ancak Tun Baga Tarkan, Bögü Kağan tarafından evlat edinildiği için devlet geleneğinde Yaglakar unvanını kullanmıştır. Bu yüzden, Tun Baga Tarkan'ın Çin kaynaklarında Yaglakar uruğuna mensup olduğu kayıtlıdır. Tun Baga Tarkan'ın tahta geçmesiyle resmî olmasa bile gerçekte Yaglakar uruğunun Uygur Kağanlığı'ndaki kut sahipliği sona ermiştir.

Uygurlar arasındaki yeri

Karı Çor Tigin Yazıtı'na göre, Yaglakar uruğu adını Bezgek Yaglakar Kağan'dan almıştır.^{[2]Cengiz Alyılmaz. Karı Çor Tigin Yazıtı.} Yaglakar uruğu, Uygurları oluşturan dokuz uruktan biri ve bu urukların yöneticisi konumundadır.^{[3]Uygur Kağan Soyunun Problemleri.} Bahsi geçen Uygur urukları şunlardır: Yaglakar, Uturkar, Kürebir, Bagasıkır, Ebirçig, Kasar (Hazar), Hu-wu-su,^{[4]Türkçesi bilinmiyor. Çin kaynaklarında bu şekilde geçiyor.} Yagmurkar, Eymür.^{[5]E.G.Pulleyblank, “Some Remarks on the Toquzoghuz Problem”, Ural Altaische Jahrbücher, 28/1-2, Wiesbaden 1956, s.39-40.}

779'da Aşina/Asena (Bozkurt Destanındaki dişi kurt) soyundan Tun Baga Tarkan'ın yönetimi eline geçirmesiyle Yaglakar uruğu Uygur Kağanlığı'ndaki kut yetkisini kaybetmiştir.^{[3]Uygur Kağan Soyunun Problemleri.} 795'te vefat eden Ur Çor Kağan'nın veliahtı olmadığı için onun yerine geçen II Kutluk'un kimi kaynaklarda bir Dokuz Oğuz uruğu olan Ediz uruğundan^[6]Uygurlar. olduğu söylenmekle birlikte,^{[7]Alyılmaz, Cengiz (2013), Karı Çor Tigin Yazıtı, Atatürk Kültür Merkezi dergisi, 36. sayı, s. 7.} bu kağanın Yaglakar uruğundan olduğu da iddia edilmiştir.^{[3]Uygur Kağan Soyunun Problemleri.} Tarihî Türk kaynaklarında Yaglakar adı çokça geçmektedir. En hacimli Uygur bitiglerinden olan Taryat Yazıtları'nın batı yüzünün yedinci satırında geçen bu kelime; Boyla Kutlug Yargan adına tahminen 745-780 arasında arasında dikilen Suci Bitiği'nde şu şekilde kullanılmaktadır:^{[8]Uygur Kitabeleri.}"Uygur yirinte, Yaglakar Kanta keltim. Kırkız oglı men." (Uygur ülkesindeki Yaglakar kağanına geldim. Ben Kırgız'ım.)