Bursa kemeri

Bursa kemeri, mimari bir yapıda üst kısmında yatay bir doğru ile bağlanan iki dörtte bir daireden meydana gelen ve fazla bir taşıma gücü olmadığı için daha çok süsleme işlerinde kullanılmış olan kemere Türk mimarisinde verilen ad.

Erken Dönem Osmanlı Mimarisinin en önemli özelliklerinden birisi Bursa kemeri uygulamalarıdır. Erken Osmanlı Dönemi öncesi yayınlarda "Aynalı Kemer" olarak adlandırılmış, Bursa'da özellikle Yıldırım Camii'nde çokça kullanılışından sonra bu kemer tipi Bursa Kemeri olarak bilinmeye başlamıştır.^{[1]Durmuş, Esra. Bursa'da erken dönem Osmanlı Mimarisi'nde Kemer. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans tezi, 2019.}

Yapılarda Bursa kemeri

Bu kemer tipi ahşap yapılarda iki dikmenin üstüne binen yatay kirişi takviye eden iki paraçolun zamanla taş mimaride kullanılmasıyla ortaya çıkmıştır.^{[2]Osmanlıoğlu, Mehmet. Camilerin Yapısal Bileşenleri. Mila Mimarlık.} İlk olarak Büyük Selçukluların 'nin duvar çökertme kemerinde rastlanılmaktadır. Ancak burada kemerin ayna kısmı eğrisel görünüştedir; Osmanlı Mimarisindeki uygulamalarda bu eğrilik bulunmaz.^{[1]Durmuş, Esra. Bursa'da erken dönem Osmanlı Mimarisi'nde Kemer. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans tezi, 2019.} Anadolu'da, Anadolu Selçukluları devrinde Konya'daki II. Kılıç Arslan türbesinin girişi, Beylikler Döneminde Milet harabeleri yakınındaki İlyas Bey Camii'nin giriş ve pencere açıklıklarının çökertme kemerleri Bursa kemeri şeklinde düzenlenmiştir.^{[1]Durmuş, Esra. Bursa'da erken dönem Osmanlı Mimarisi'nde Kemer. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans tezi, 2019.}

Yıldırım Camii, Yeşil Cami gibi 15. yüzyılın ilk yarısına tarihlenen camilerde büyük açıklıklarda taşıyıcı kemer olarak kullanıldığı, yüzyılın ikinci yarısından itibaren çoğunlukla küçük açıklıklarda veya dekoratif kemerlerde kullanıldığı görülür. Özellikle mahalle mescitlerinin son cemaat yeri revakının orta aks kemerinde, hamamların eyvan ve duvar çökertme kemerlerinde, yapıların çoğunlukla niş şeklindeki giriş açıklıkları kemerlerinde, pencere kemerlerinde kullanıldığı bu dönemde en iyi örnekleri verilmiş; daha sonraki Osmanlı yapılarının çoğunlukla küçük açıklıklarının şekillenmesinde etkili olmuştur.^{[1]Durmuş, Esra. Bursa'da erken dönem Osmanlı Mimarisi'nde Kemer. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans tezi, 2019.}

Bursa kemerinin Osmanlı mimarisinde kullanımının örneklerinden biri, Topkapı Sarayı'nda Mimar Sinan tarafından 1578 tarihinde yapılmış olan III. Murad Köşkü'nün selsebili; başka bir örnek ise, Mimar Sinan eseri olan ve 1557'de tamamlanan Süleymaniye Camii'nin avlusundaki şadırvandır.^{[3]Tarhan Üntak, Aslı. Kültürel Karşılaşmalar: İtalya’daki Lecce Kentinin Barok Mimarisi Üzerindeki Olası Osmanlı Sanatı Etkileri. Sanat Tarihi Yıllığı, Sayı 29, Yıl 2020.}

Bursa'daki bazı Bursa kemerli yapılar

• Yıldırım Camii, 1399

• Bursa Ulu Camii, 1399-1400

• Yeşil Camii, 1419

• Bursa Muradiye Camii, 1425, 1426

• Selçuk Hatun Mescidi, 1450

• Hacılar Camii, 1467

• Ahmed Dai Camii, 1471

• Tuz Pazarı Camii, 15. yüzyıl son çeyreği

• Başcı İbrahim Camii, 15. yüzyıl ikinci yarısı

• Hamza Bey Cami, 15. yüzyıl ikinci yarısı

• Abdal Mehmed Türbesi, 1450

• Cem Sultan Türbesi, 1479

• Şair Ahmed Paşa Türbesi, 15. yüzyıl sonu

• Şair Ahmed Paşa Medresi, XV. y.y. sonu

• Yeşil Medrese, 1419

• Muradiye Medresesi, 15. yüzyıl ilk yarısı

• İbrahim Paşa Hamamı (Mahkeme Hamamı), 15. yüzyıl ilk yarısı

• Muradiye Hamamı, 1425-1426

• İbrahim Paşa Hamamı (Eski Hamam), 15. yüzyıl ikinci yarısı

Minyatürlerde Bursa kemeri

Bursa kemeri, minyatür sanatında da resmedilmiştir. 6-8. yüzyıl Göktürk devrine tarihlenen, bir erkek ve Umay biçimli kadın tasvirinde, 13. yüzyıla ait bir Abbasi yazmasında, 14., 15., 16. ve 17. yüzyıl İran minyatürlerinde ve 16 ve 17. yüzyıl Hint minyatürlerinde bu tarz kemere rastlanmıştır. Nakkaş Osman'ın Kıyâfetü’l- İnsâniyye fî Şemâili’l-Osmaniyye adlı padişahlar albümünde Osmanlı padişahları Bursa kemeri altında resmedilmiştir.^{[4]Peçe, Zaliha. “Nakkaş Osman ve Levnî’ye ait Padişah Portrelerinin Kompozisyon ve Teknik Açıdan Karşılaştırılması. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü yüksek lisans tezi, 2015.}