Bozkurt işareti

Bozkurt işareti, bozkurt selâmı veya bozkurt hareketi, Türk milliyetçiliğini ve Türkçülüğü sembolize eden bir el işaretidir. Türk mitolojisinden anlam taşıyan bu işaret tarih boyunca Türk halkları tarafından kullanılmıştır.^{[1]Bosun, Ozan. Bozkurt işareti nedir?. 3 Ekim 2018.[2]İmanov, Ali. Sinema Filmlerinde Kurt İmgesi - Modern Dünya Halklarının Kültüründe “Kurt” İmgesinin Rolü Ve İşlevi. Eğitim Yayinevi, 13 Şubat 2023, s. 38-40.[3]Bozkurt işaretinin anlamı nedir? İlk kim yaptı?. 9 Nisan 2018.} Türkiye'de ise işaret, yer yer MHP'yle ve Ülkü Ocakları'yla özdeşleştirilmektedir.^{[4]Adalet için 700 Bin Adım.[5]Türkiye'de düșüncenin tutsaklığı, s. 240-241.}

Tarihçe

6. yüzyıla ait bir bozkurt işareti yapan heykel Çin'de bulunmuştur.^{[6]Bosun, Ozan. Bozkurt işareti nedir? Ne anlama geliyor? İşte Bozkurt işaretinin tarihçesi.... 3 Ekim 2018.} 10. yüzyılda şair olan Firdevsî'nin Şehnâme destanındaki minyatürlerde bozkurt işareti yapan kadınlar resmedilmiştir.^{[6]Bosun, Ozan. Bozkurt işareti nedir? Ne anlama geliyor? İşte Bozkurt işaretinin tarihçesi.... 3 Ekim 2018.}

Bozkurt işareti, Türkiye'de ilk olarak 1991 yılında (Hanım Halilova'ya göre 1992) yılından itibaren Milliyetçi Hareket Partisi'nin kurucusu Alparslan Türkeş tarafından Azerbaycan mitingi sonrası kullanılmıştır. Hanım Halilova verdiği bir röportajda bozkurt işaretinin MHP'nin işareti olmadığını, Türklüğün simgelerinden birisi olduğunu belirtmiş, Rusların simgesinin ayı, Fransızların horoz, İngilizlerin aslan motiflerinin olduğunu, Türklerin ise simgesinin bozkurt olduğunu söylemiştir. Ayrıca, Türkeş'in bu işareti Azerbaycan'dan öğrendiğini vurgulamış ve bu işaretin siyasi bir sembol olmadığını belirtmiş, işaretin Türkiye'de keşfedilmesini sağlandığını iddia etmiştir. Halilova'ya göre, 1992'de Türkeş'in Azerbaycan'ı ziyaretinde, Azatlık Meydanı'nda toplanan bir milyon kişilik kalabalığın bozkurt işareti yaptığını gören Türkeş, bu işaretin anlamını sormuş ve, ona bunun eski Türkler'den gelen bir işaret olduğunu ve eski devletlerce kullanıldığını söylemiştir.^{[7]Prof. Dr. Hanım Halilova: Türkeş'e bunu ben öğrettim. Odatv, 5 Temmuz 2024.} Bosun'un iddiasına göre bu işaret, bu mitingden sonra Türkeş tarafından Türkiye'ye yayılmıştır.^{[6]Bosun, Ozan. Bozkurt işareti nedir? Ne anlama geliyor? İşte Bozkurt işaretinin tarihçesi.... 3 Ekim 2018.}

Tarihi bin yıllara dayanan bu işarete Türkeş tarafından farklı bir anlam atfedilmiştir. Türkeş tarafından işaret, İslam ve Türklük kavramlarını birleştiren bir anlamla kullanılmıştır.^{[7]Prof. Dr. Hanım Halilova: Türkeş'e bunu ben öğrettim. Odatv, 5 Temmuz 2024.[2]İmanov, Ali. Sinema Filmlerinde Kurt İmgesi - Modern Dünya Halklarının Kültüründe “Kurt” İmgesinin Rolü Ve İşlevi. Eğitim Yayinevi, 13 Şubat 2023, s. 38-40.} Türkeş, işareti açıklarken "Türk İslam mührünü dünyaya vuracağız" ifadesini kullanmıştır.^{[6]Bosun, Ozan. Bozkurt işareti nedir? Ne anlama geliyor? İşte Bozkurt işaretinin tarihçesi.... 3 Ekim 2018.} Türkeş'e bağlı Ülkü Ocakları işareti sembol olarak aldı.^{[8]Kıbrıs’ta Osmanlı Öncesi Türkler Sempozyumu: I. Uluslararası bildiri tam metin kitabı. Mayıs 2019.} Türkeş bozkurt işaretinin ülkücüler için anlamını Millet Partisi kurucusu Osman Bölükbaşı'na şunları aktarmıştır:(Bir eliyle bozkurt işareti yaparak, diğer elinin başparmağıyla işaret ederek tarif ederek) Bak ağabey, şu serçe parmak Türk`tür, şu işaret parmağı da İslam`dır. Şu Bozkurt işareti yaptığımız işaretin arada kalan boşluğu ise cihandır. Son olarak kalan 3 parmağın birleştiği nokta ise mühürdür. Yani ağabey işaret ederek gösterir isek, şu çıkar: Türk İslam Mührünü Dünyaya vuracağız.^{[9]Haber, Internet. Bozkurt işaretinin anlamı ne?. 11 Şubat 2009.}

Kullanımı

Türkiye'de bu işaret, yer yer MHP'yle ve Ülkü Ocakları'yla özdeşleştirimektedir. Alparslan Türkeş'in ilk yorumuna göre işaret, Türklüğü ve İslam'ı sembolize etmektedir. İşaret, popüler kültürde başka siyasetçiler tarafından da kullanılmıştır. MHP'den ayrılan ve İYİ Parti'nin kurucusu olan Meral Akşener ve partililer de, bozkurt işaretini kullanmıştır.^{[10]'Bozkurt' işareti yapan İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener: 'Partimizi çok zor kurduk ama kalıcı kıldık'. yerelingundemi.com.[11]Meral Akşener Bozkurt İşareti yaptı! Önce kendisi yazdı sonra kendisi bozdu. Son Havadis, 31 Ağustos 2022.}

Cumhuriyet Halk Partisi'nin eski lideri Kemal Kılıçdaroğlu, 16 Nisan'da 2017 referandumu öncesinde Kayseri'de bir mitinge giderken kalabalığı bozkurt işaretiyle selamlamıştır. AK Parti lideri ve cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise Kemal Kılıçdaroğlu'nu eleştirerek "CHP Genel Başkanının yaptığı bozkurt işareti hafızalardan silinmez. Bakıyorsunuz nerede ne yaptığı belli değil" demiştir. Kılıçdaroğlu ise "Biz de ülkücüyüz biz de milliyetçiyiz" şeklinde karşılık vermiştir.^{[12]Bozkurt işaretinin anlamı nedir? İlk kim yaptı? - Gündem Haberleri. posta.com.tr, 9 Nisan 2018.} 2023 yılında cumhurbaşkanlığı seçimleri kampanyası sırasında Kılıçdaroğlu, aynı işareti Eskişehir'de kendisine bozkurt selamı yapan bir destekçisine karşılık vererek tekrar kullanmıştır.^{[13]Kılıçdaroğlu'ndan bozkurt selamı. 25 Nisan 2023.}

Recep Tayyip Erdoğan, 2018 genel seçimleri öncesinde Mersin'de AK Parti'nin il kongresi sonrası yaptığı konuşmada rabia işaretine çevirmeden önce bozkurt işareti yapmıştır.^{[14]Erdoğan'dan Mersin'de bozkurt selamı. Takvim.} Dönemin CHP Genel Başkan Yardımcısı Öztürk Yılmaz, Erdoğan'ın bu hareketine karşılık olarak "Sayın Bahçeli'den de rabia işareti bekleniyor" şeklinde yorum yapmıştır.^{[15]Selenoğlu, Murat. CHP'den Erdoğan'ın bozkurt işareti yapmasına ilk yorum. 3 Ekim 2018.} Eski Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve eski Başbakan Binali Yıldırım işareti kullanmış olan diğer siyasetçiler arasındadır.^{[16]Başbakan Binali Yıldırım Bozkurt İşareti Yaptı. Bianet.[17]Plötzliche Empörung über faschistischen Wolfsgruß. Frankfurter Rundschau, 10 Ekim 2018.}

Popüler kültür

Ayrıca bozkurt işareti (Türk kurdu ismiyle) Amerikan Profesyonel güreş şirketleri olan NWO ve WWE tarafından 1990'ların başlarından bugüne kullanılmıştır. İşaret WWE tarafından "PW tarihindeki en ikonik işaret" olarak tanımlanmıştır.^{[18]Exclusive: What you didn't know about WWE's most iconic gesture.} İşareti ilk yapan Kevin Nash, bu işaretin Sean Waltman tarafından, Avrupa'da bir barda Türk kurdu işaretini yapan Türklerden esinlenilerek oluşturulduğunu söyledi.^{[19]Boone, Matt. EWrestling. 22 Ekim 2017.} İşareti kullananlar arasında başta D-Generation X, The CLub ve Bullet Club sayılabilir.

Türkiye millî futbol takımı oyuncusu Merih Demiral, 2 Temmuz'da Euro 2024 turnuvasında Avusturya'ya karşı oynanan bir maçta attığı ikinci golden sonraki sevincini bozkurt işareti yaparak gösterdi. İşaret, UEFA'nın siyasi simge yasağı nedeniyle UEFA tarafından bir soruşturma açılmasına ve 2 maçtan men cezası almasına neden oldu. Ceza, Türkiye'de benzer örneklerde men cezası verilmediği yorumuyla eleştirildi.

Eleştiriler

Bozkurt selamı, milliyetçiliğin İslam'a aykırı olduğunu düşünen İslamcılar tarafından eleştirilmiştir. Eski AK Parti milletvekili İbrahim Korkmaz, bozkurt işaretinin "Hristiyan Gagavuzlar tarafından kullanıldığı için İslam'ın ruhuna aykırı" olduğunu söylemiştir.^{[20]'Bozkurt işareti İslam'a aykırı' diyen eski AK Partili vekil ülkücüleri kızdırdı. gazeteduvar.com.tr.[21]AKP'li vekil, "Bozkurt işaretini Hristiyan Gagavuzlar kullanıyor" demişti; Ülkü Ocakları tepki gösterdi. T24.[22]AKP'li eski vekil: Bozkurt işareti İslam'ın ruhuna aykırı. birgun.net.}

IŞİD'in "Türkiye ve Irkçılık Ateşi" adlı propaganda videosunda bir militan, bozkurt işaretinin ve Türkler arasındaki her türlü kurt sembolizminin "putperestlik" olduğunu söylemiştir.^{[23]IŞİD'in yeni Türkçe videosunda yok yok: Atatürk, Erdoğan, Öcalan, ülkücüler…. Diken, 21 Kasım 2015.}

Evrensel köşe yazarı Nuray Sancar, bozkurt işaretini "Sedat Peker, Abdullah Çatlı gibi mafya şeflerinin, kanuni olmayan paramiliter grup mensuplarının, kara para aklayıcılarının kullandığı bir işaret" olarak tanımlayarak onu Hitler selamına benzetmiş ve milli bir sembole dönüştürülmesine karşı çıkmıştır.^{[24]Bozkurt işareti - Nuray Sancar, Evrensel. 12 Temmuz 2024.}

Yasal statüsü

İşaret, Fransa ve Avusturya'da yasaklanmıştır.^{[25]ERHAN AFYONCU - Kurt başlı tuğlar hâkimiyet alametiydi. Sabah.[26]Germany seeks to ban Turkish far-right symbols – DW – 10/09/2018. dw.com.[27]Göbel, Phil. Wolfsgruß: Dieses Zeichen wollen einige Politiker verbieten. Was bedeutet er?. Der Spiegel, 10 Ekim 2018.[28]Plötzliche Empörung über faschistischen Wolfsgruß. www.fr.de, 10 Ekim 2018.[29]Jacinto, Leela. Can the 'She-Wolf' Who Rejected the Harem Take On Sultan Erdogan?. Foreign Policy, 24 Nisan 2017.} 2018 yılında Almanya'da sağ ve sol görüşlü çok sayıda siyasetçi bozkurt selamının yasaklanmasını teklif etmiştir.^{[30]Germany Seeks to Ban Turkish 'Gray Wolves' Far-Right Symbols. Wolf Song of Alaska.}

Almanya'da "sessiz tilki" (diller arası bağlantı|Leisefuchs|de) denilen ve öğretmenler tarafından öğrencilere sessiz olmalarını söylemek için yapılan el işareti, şekil olarak bozkurt selamının aynısıdır. Türk milliyetçiliği anlamı orada da öğrenildiği için "sessiz tilki" işaretinin kullanımının 2011'den sonra düşüşe geçtiği bildirilmiştir.^{[31]Grundschulen: „Frau Herber, du, guck mal“. Frankfurter Rundschau, 22 Ocak 2019.}