Bostana

Bostana, coğrafi işaret sicilindeki adıyla Şanlıurfa Bostanası / Bostana, Şanlıurfa mutfağına özgü sulu bir salatadır. Adını Farsça bû (koku) ve -stan (yer) kelimelerinin birleşmesinden oluşan sebze bahçesi için kullanılan bostân ( Farsça: بوستان Būstān) kelimesinden almıştır.^{[1]Bostana. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi.}

Domates, biber, salatalık, maydanoz, semizotu ve kuru soğanın çok ince doğranarak nar ekşisi ve limon suyuyla karıştırılmasıyla hazırlanır. Soğuk servis edilir ve geleneksel hazırlanışında sıvı yağ kullanılmaz.^{[2]Şanlıurfa Bostanası / Bostana, Tescil No. 1216. Türk Patent ve Marka Kurumu, 8 Eylül 2022.[3]Warren, Özlem. Bostana salatası – orchard salad with pomegranate molasses. 29 Temmuz 2024.}

Şanlıurfa'daki sıra gecelerinde bostana, çiğ köftenin yanında ikram edilen salatalardan biridir.^{[4]Kürkçüoğlu, S. Sabri. Uygarlıklar Kapısı Urfa. Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, 2002, s. 295-309.} Sıcak havalarda içine buz eklenerek kaşıkla, soğuk çorba benzeri bir biçimde tüketilen uygulamaları da bulunur.^{[3]Warren, Özlem. Bostana salatası – orchard salad with pomegranate molasses. 29 Temmuz 2024.}

Hazırlanışı

Tescil şartnamesine göre üretimde coğrafi işaretli Şanlıurfa biberinin taze hâli kullanılır. Domatesin bir bölümü rendelenir; kalan domatesler ile salatalık, kuru soğan, biber, maydanoz ve yörede “pirpirim” olarak da adlandırılan semizotu çok ince doğranır. Malzemeler rendelenmiş domates, tuz, limon suyu ve nar ekşisiyle karıştırılır.^{[2]Şanlıurfa Bostanası / Bostana, Tescil No. 1216. Türk Patent ve Marka Kurumu, 8 Eylül 2022.}

Şartnamede kullanılan nar ekşisinin Suruç narı veya Karaköprü narından elde edilebileceği belirtilir. Salata tercihe göre nar taneleriyle süslenerek soğuk servis edilir.^{[2]Şanlıurfa Bostanası / Bostana, Tescil No. 1216. Türk Patent ve Marka Kurumu, 8 Eylül 2022.}

Lütfiye Akalın'ın derlediği geleneksel tarifte salatalık ve kuru soğan yerine yeşil soğan ile nane kullanılır. Salataya ekşilik vermek için mevsimine göre koruk suyu, taze nar suyu veya nar pekmezi eklenir. Bu tarifte de malzemelerin mümkün olduğunca ince doğranması gerektiği belirtilir.^{[5]Akalın, Lütfiye. Bostana. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi, 7 Şubat 2017.}

Coğrafi işaret

Şanlıurfa Bostanası / Bostana, Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesinin başvurusuyla 8 Eylül 2022 tarihinde 1216 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Coğrafi sınırı Şanlıurfa ilidir ve tescil şartnamesine göre bütün üretim aşamalarının bu sınır içinde gerçekleştirilmesi gerekir.^{[2]Şanlıurfa Bostanası / Bostana, Tescil No. 1216. Türk Patent ve Marka Kurumu, 8 Eylül 2022.}