Beyazıt Devlet Kütüphanesi

Beyazıt Devlet Kütüphanesi (eski adı:Kütüphane-i Umumî Osmanî), Bayezid Camii ve tarihî Sahaflar Çarşısı yakınında, Beyazıt Meydanı'na bakan iki tarihi binada 1884 yılından beri araştırmacılara hizmet veren kütüphanedir.

Türkiye'de devlet eliyle kurulan ve oluşum şartları bütün ayrıntılarıyla bilinen ilk kütüphanedir.^{[1]Bayezit Devlet Kütüphanesi web sitesi, Kurumumuz Hakkında, Erişim tarihi:24.08.2012.} Bir derleme kütüphanesi olan kütüphane, yaklaşık yarısı kitap olmak üzere toplam bir milyona yakın dokümanı barındırır. Kitapların 11.120 adedi yazma eserdir. 2003 yılında Hakkı Tarık Us Koleksiyonu'nun kütüphaneye devredilmesinden sonra gazete-dergi bölümü Türkiye'nin en önemli arşivi haline gelmiştir.^{[1]Bayezit Devlet Kütüphanesi web sitesi, Kurumumuz Hakkında, Erişim tarihi:24.08.2012.}

Tarihçe

Kurum, Avrupa'daki millî kütüphaneler benzeri bir kütüphaneyi İstanbul'da oluşturma düşüncesinin sonucu olarak ortaya çıktı. Bu düşüncenin gerçekleşmesine devrin Maarif Nazırı Mustafa Nuri Paşa, sadrazam Mehmed Said Paşa ve padişah II. Abdülhamit öncülük etti. Kütüphane binası olarak kullanılmak üzere Bayezid Camii külliyesi imaretinin bir bölümünün tamir edilip kullanılmasına karar verildi. İmaretin, uzun yıllar ahır olarak kullanılmış altı kubbeli kısmının (şu an okuma salonu olan bölüm) tamir edilip düzenlenmesi işi Mekteb-i Mülkiye binasını da inşa eden Ohannes Kalfa'ya verildi. II. Bayezid devrinde 1501-1506 arasında inşa edilmiş olan bina, 27 Eylül 1882'de başlayan restorasyon çalışması sonucunda yenilenmiş ve 27 Haziran 1884'te “Kütüphane-i Umum-i Osmanî” adıyla Maarif Nezareti'ne bağlı bir kütüphane olarak hizmete girmiştir.

Açılış sırasında kütüphanenin boş raflarına “Naima tarihi” ciltleri konuldu. Daha sonra koleksiyon Beyazıt Camii'nden getirilen kitaplar, civar tekke ve zaviyelerden toplananlar, satın alman ve bağış yoluyla sağlanan kitaplarla zenginleştirildi.^{[2]T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü Yazma Eser kütüphaneleri sitesi, İstanbul Bayezid Devlet Kütüphanesi, Erişim tarihi:24.08.2012} Kuruluşunun üçüncü yılında koleksiyon, 4164 kitap büyüklüğüne erişti.^{[3]Hasan Duman, Kuruluşunun 100. yılında Bayezid Devlet Kütüphanesi, Erişim tarihi:10.01.2015.} Kütüphanenin başına atanan ilk yönetici Tahsin Efendi idi. Kütüphanenin ilk yıllarında kütüphaneye büyük ilgi gösterilmekte idi. Saray mensupları, Cuma namazı dönüşünde kendilerine ayrılmış koltuklarda okurlardı^{[4]Muzaffer Gökman, Bayezid Umumi Kütüphanesi, Erişim tarihi:10.01.2015.} Birbirini takip eden Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı ve Türk Kurtuluş Savaşı yıllarında kütüphane bir depo durumuna geldi.

Cumhuriyet döneminde “Bayezid Umumi Kütüphanesi” adıyla hizmete devam eden kütüphane, 1934 yılında çıkarılan Basma Yazı ve Resimleri Derleme Kanunu çerçevesinde derlenecek eserlerin birer nüshasının gönderileceği derleme kütüphanelerinden birisi oldu. Bu kanun, kütüphane koleksiyonunun sayısını ve çeşidini daha da zenginleştirdi.

1896'da kütüphaneye müdür olarak atanmış olan İsmail Saip Sencer, görevini 1939'a kadar sürdürdü. Kütüphaneyi çok sayıda fare bastığı için onun müdürlük yaptığı dönemde kütüphanede çok sayıda kediye baktı; ileri derecede kedi meraklısı olan İsmail Saip'in döneminde kütüphane "kedili kütüphane" olarak anılmaya başladı.^{[4]Muzaffer Gökman, Bayezid Umumi Kütüphanesi, Erişim tarihi:10.01.2015.} İsmail Saip'ten sonra yerine onun tavsiyesiyle yerine Necati Lugal atandı. 1939-1943 arasında Necati Lugal, 1943-1946 arasında Saadettin Nüzhet Ergun kütüphane yöneticiliğini yürüttü. 1942 yılında kütüphaneye 2 adet 48 gözlü fiş dolabının yaptırılması ile ülkede modern fiş ve kataloglama usulünün uygulandığı ilk kütüphane oldu.

1946'da kütüphane yöneticiliğine atanan Muzaffer Gökman'ın girişimiyle aynı yıl kütüphanede geniş bir restorasyon çalışmasına girişildi. Büyük okuma salonu; konferans ve müzik toplantıları yapılabilecek hale getirildi. 1948 ve 1953 yıllarında alınan Bakanlar Kurulu kararı ile külliyenin diğer bölümleri de kütüphaneye tahsis edildi. 1950 yılında 40bin kitaplık modern katalog hizmete girdi.

1952'de kütüphane bünyesinde Bayezid Çocuk Kütüphanesi açıldı ancak bu bölüm sonraki yıllarda süreli yayın deposu olarak kullanıldı. Kütüphane, bu dönemde büyük bir yer sıkıntısı yaşıyordu. 1961 yılında kendisine özel bir statü verilmesi ile “Bayezid Devlet Kütüphanesi” adını aldı. 1974 yılında kütüphaneye eski Dişçilik Okulu binası tahsis edildi. Binanın kütüphane ek binası olarak onarımı için 1979 yılı sonunda temel atıldı.

1992'den beri kütüphane bünyesinde görme engelliler için özel bir bölüm bulunur.

Türkiye'de şahıslar tarafından oluşturulmuş en önemli koleksiyonlardan olan ve farklı dillerde kitap, gazete, dergi, yıllık, tarihi hikâyeler barındıran Hakkı Tarık Us Koleksiyonu 2003 yılında Beyazıt Devlet Kütüphanesi'ne devredilmiştir.

2009 yılında İstanbul İl Özel İdaresi tarafından kütüphane binasının restorasyonu başlatılmıştır.^{[5]2Beyazıt Devlet Kütüphanesi baştan aşağı yenileniyor', Milliyet gazetesi, 22.02.2012.}

Rami Kütüphanesi'nin açılmasıyla beraber kitap koleksiyonu ve bazı hizmet birimleri aynı adlı ayrı bir bölümle oraya taşınmıştır. Günümüzde yalnızca gazete ve süreli yayın koleksiyonuyla hizmet vermeye devam etmektedir.

Ödüller

Kütüphane, 2017 yılında Çağdaş Mimarlık için Avrupa Birliği Ödülü - Mies van der Rohe Ödülü'ne aday gösterilmiştir.^{[6]2017 Mies Ödülü için Finalist 5 Proje Açıklandı. Mimarlık Dergisi.[7]40 European architecture projects shortlisted for Mies van der Rohe Award 2017. 30 Ocak 2017.} Tabanlıoğlu Mimarlık tarafından tarihi bir yapının yeniden tasarlandığı proje, 2019 yılında Ağa Han Mimarlık Ödülü'ne aday gösterilmiştir.^{[8]Beyazıt Devlet Kütüphanesi Ağa Han Mimarlık Ödülü'nde finale kaldı. 30 Nisan 2019.[9]In photos: Aga Khan Award-nominated Beyazit Public Library, renovated by Tabanlioglu Architects - Middle East Architect. 23 Mayıs 2019.}

Britanyalı Mimarlar Kraliyet Enstitüsü (RIBA), Beyazıt Devlet Kütüphanesi'ni 61 proje ile yarışarak 2017'nin en iyi yeni binası ödülüne aday göstermiştir.^{[10]Block, India. RIBA reveals 62 projects vying to be named world's best new building. Dezeen, 12 Aralık 2017.[11]Walter, Alexander. RIBA International List: which of these 62 projects is the world's best new building?. Bustler.} 2016 yılında mimari yapısıyla Dünya Mimarlık Festivali ödülünün sahibi olmuştur.^{[12]Bayhan, Bahar. WAF'tan Tabanlıoğlu'nun Beyazıt Kütüphanesi Projesine Ödül. Arkitera, 17 Kasım 2016.}

Ayrıca 2017 yılında Yılın Yenileme Çalışması alanında LEAF Ödülü^{[13]Beyazıt Devlet Kütüphanesi yenileme birincisi oldu. Habertürk, 3 Ekim 2017.} ve MIPIM jüri özel ödülünü kazanmıştır.^{[14]Karakoç, Nilüfer. MIPIM Ödülleri 2017 Kazananları Açıklandı. Arkitera, 17 Mart 2017.}

Dış bağlantılar

• Beyazıt Devlet Kütüphanesi web sitesi*