Bayezid Paşa

Amasyalı Bayezid Paşa (ö. Temmuz 1421, Sazlıdere), Fetret Devri sırasında, 1413'te Sultan I. Mehmed saltanatında sadrazam olmuş ve devleti toparlama süreci içinde yanında bulunmuş; sonra ise II. Murad döneminde I. Bayezid'in oğlu Şehzade Mustafa Çelebi'ye Sazlıdere'de yenilip, teslim olup, onun emriyle öldürüldüğü Temmuz 1421'e kadar başvezirlik yapmış Arnavut asıllı Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır.

Hayatı

Amasyalı Yahşi Bey'in oğludur.^{[1]Yayın Kurulu, "Beyazıd Paşa" (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, C.1 s.302, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Yayıncılık A.Ş. ISBN 975-08-0071-01.} Amasya'da doğduğu için lakabı Amasyalı olmuştur. Arnavut asıllıdır.^{[2]Imber, Colin (1990). The Ottoman Empire 1300-1481. Isis Press. p. 79.[3]Fisher, Sydney Nettleton (1960). The Middle East: A History. Routledge & Kegan Paul. p. 184.} Sarayda yetişmiştir. I. Bayezid döneminde bazı askeri görevler yapmıştır. Çelebi Mehmet'in Amasya'da sancak beyliği yaptığı dönemde onun baş danışmanlarından biri olmuştur.

Yıldırım Bayezid'in Timur'a esir düştüğü 1402 Ankara Savaşında, 15 yasındaki genç Şehzade Mehmed'i Timur'un kuşatmasından kurtararak Amasya'ya getirmeyi başarmıştır. Beyazıd Paşa, Mehmed Çelebi'nin Amasya'da Osmanlı birliğini yeniden kurmaya çalıştığı, kendileri de sultan sıfatıyla çeşitli merkezlerde üslenmiş kardeşlerine karşı mücadele verdiği dönemde onun hizmetinde bulunmuştur.

Mehmed Çelebi'nin 1412 yılında Bursa'ya girerek I. Mehmed adıyla Osmanlı Hükümdarı olmasından sonra da vezir olmuş ve 1413-1415 Osmanlı-Karaman Savaşı'nda 1415 Mart'ındaki Konya Muharebesi'nde kazandığı zafer sonrasında ayrıca Rumeli beylerbeyi olarak atanmış, bu iki vazifeyi ölümüne kadar muhafaza etmiştir.^{[1]Yayın Kurulu, "Beyazıd Paşa" (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, C.1 s.302, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Yayıncılık A.Ş. ISBN 975-08-0071-01.}

Beyazıd Paşa gayretleriyle Şeyh Bedreddin isyanlarını bastırmış olan devlet adamıdır. Bu isyan hareketleri Şeyh Bedreddin liderliğinde Rumeli'de Deliorman bölgesinde, Karaburun'da Börklüce Mustafa, Manisa'da da Börklüce'nin sağ kolu Torlak Kemal önderliğinde gelişmekteydi. Eflak hükümdarının da desteğiyle Tuna'nin güneyine geçen Şeyh Bedrettin asileri çevresinde toplayarak kuvvetlerini arttırmıştı.^{[4]Sakaoğlu, Necdet, (1999) Bu Mülkün Sultanları, İstanbul:Oğlak say.70}

Börklüce Mustafa'nın da beş bin kişiyle İzmir sancakbeyini yenmesi üzerine isyan ciddileşti. Saruhan sancak beyinin de Börklüce'ye yenilmesi üzerine Sultan I. Mehmed harekete geçti ve veliaht şehzade Murad ve vezir-i azam Beyazıd Paşa'yı Börklüce'nin üzerine gönderdi. Hayli şiddetli geçen Karaburun yarımadası çarpışmalarında Beyazıd Paşa isyancıların çoğunu imha etti, esirleri de idam ettirdi. Bizzat Börklüce Mustafa da idam edildi. Manisa civarında Torlak Kemal ile 3000 asi de yakalanıp öldürüldü. Anadolu'daki isyan bastırıldıktan sonra Şeyh Bedrettin'in yanındakilerin çoğu kaçtılar.^{[4]Sakaoğlu, Necdet, (1999) Bu Mülkün Sultanları, İstanbul:Oğlak say.70}

Beyazıd Paşa, Rumeli'ye geçerek, Şeyh Bedrettin ve taraftarlarını Deliorman'da küçük bir çarpışmadan sonra kolaylıkla yakaladı. Şeyh Bedrettin'i kardeşi Mustafa Çelebi'ye karşı Rumeli'ye geçmiş bulunan Sultan I. Mehmed'nin bulunduğu Serez’e yolladı. Sultan Şeyh Bedrettin'i Heratlı Mevlana Haydar başkanlığındaki mahkemede yargılatarak, 1420'de Serez çarşısında astırdı. Böylece, Mustafa Çelebi hadisesi ile aynı zamanda vuku bulan ve Osmanlı Devleti'ni çok zor duruma sokan bu ayaklanmalar, Beyazıd Paşa'nın sayesinde ortadan kaldırıldı.^{[4]Sakaoğlu, Necdet, (1999) Bu Mülkün Sultanları, İstanbul:Oğlak say.70}

I. Mehmed'in ölümünden sonra, oğlu II. Murad tahta geçti, ancak bu arada vezir olan Beyazıt Paşa padişahın ölümünü, onun vasiyeti üzerine, oğlu şehzade Murad gelinceye kadar kırk gün süreyle gizledi ve böylece çıkması muhtemel bir fitneyi önledi.^{[4]Sakaoğlu, Necdet, (1999) Bu Mülkün Sultanları, İstanbul:Oğlak say.70}

Beyazıd Paşa,Mayıs 1421'de tahta geçen II. Murad zamanında da vezir mevkiini korumuştur. I. Mehmed'in ölümünün duyulmasından sonra serbest bırakılan ve hemen meşru hükümdarla mücadeleye başlayan Şehzade Mustafa'nın (Düzmece Mustafa) üzerine gönderilmiştir. Beylerbeyi olarak, kuvvetleriyle Rumeli'ye geçerek Mustafa Çelebi'ye karşı koymuştur.^{[1]Yayın Kurulu, "Beyazıd Paşa" (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, C.1 s.302, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Yayıncılık A.Ş. ISBN 975-08-0071-01.}

İki taraf, bugün Keşan'ın bir köyü olan Saros Körfezi kıyısındaki Sazlıdere mevkiinde karşılaştığında, muharebe esnasında elindeki kuvvetler Mustafa Çelebi tarafına geçince, Beyazıd Paşa teslim olmuştur. Fakat kendisine itimat edilmeyerek Mustafa Çelebi'nin yanındaki İzmiroğlu Cüneyt Bey'in ısrarlarıyla (Temmuz 1421'de) boynu vurulmuştur.^{[4]Sakaoğlu, Necdet, (1999) Bu Mülkün Sultanları, İstanbul:Oğlak say.70} Mezarı Sazlıdere'dedir.

Eserleri

Amasya'da birer camii, imaret ve medrese yaptırmış ve 1418 tarihli vakfiyeleri vardır.^{[5]Vakıflar Umum Müdürlüğü, Mücedded Anadolu 19, S. 244 ila 249} Oğlu İsa Bey ümeradan olup Bursa'da mescidi ve imareti vardır.

Ayrıca bakınız

• Bayezid Paşa Medresesi

Dış bağlantılar

• Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul:Türkiye Yayınevi say.9.

• Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2003) Osmanlı Tarihi I. Cilt: Anadolu Selçukluları ve Anadolu Beylikleri Hakkında bir Mukaddime ile Osmanlı Devleti'nin Kuruluşundan İstanbul'un Fethine Kadar, Ankara:Türk Tarih Kurumu 2003 (8. Baskı) ISBN 975-16-0011-1 s.364-365, 378-379, 543, 553-554

• Yayin Kurulu, "Beyazid Paşa" (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlilar Ansiklopedisi, C.1 s.302, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Yayıncılık A.Ş. ISBN 975-08-0071-01.