Balat Hamamı

Balat Hamamı, İstanbul ili Fatih ilçesi Ayvansaray mahallesi, Ferruh Kethüda Camii yanında bulunan çifte hamamdır. "Ferruh Kethüda" adıyla da bilinir.^{[1]Kavalcı, Lütfü. Balat'ın mekansal gelişim süreci. 2010.}

İstanbul'un günümüze kadar ayakta kalabilmiş en eski hamamlarından biri olan Balat Hamamı, II. Mehmed devrine ait bir yapıdır. Kesin yapım tarihi bilinmez ancak Fatih'in bir vakfiyesinde belirtilen kurduğu hayrata gelir sağlamak üzere yapılan iki hamamdan birisi olduğu düşünülür.^{[2]Eyice, Semavi. Balat Hamamı. 1992.}

Tekfur Sarayı'nın Haliç'e açılan "Balat Kapısı" nın karşısındadır. Fatih'n vakfiyesinde Balat Kapısı Hamamı olarak isimlendirilen hamam olduğu düşünülür.^{[1]Kavalcı, Lütfü. Balat'ın mekansal gelişim süreci. 2010.[2]Eyice, Semavi. Balat Hamamı. 1992.} Vakfiyede adı geçen ikinci hamam Çavuşbaşı Hamamı idi. Ekrem Hakkı Ayverdi bu hamamı Çavuşbaşı Hamamı, Tahtaminare Mescidi yanındaki hamamı ise Balat Kapısı Hamamı olarak göstermiştir.^{[2]Eyice, Semavi. Balat Hamamı. 1992.}

Ortası kubbeli, enine scaklıklı ve çift Halvetli tipte bir hamamdır.^{[3]Ertuğrul, Alidost. İstanbul Hamamları ve Mimarisi.} Ilıklıktan geçilen, üzeri beşik tonozla örtülü, bir yanında helâların sıralandığı dar dehlizin sonunda, beş basamaklı bir taş merdivenle inilen tonozlu kare bir mekân vardır. Bu hücrede Musevîler'in kullandıkları bir havuz (mikve) bulunur.^{[2]Eyice, Semavi. Balat Hamamı. 1992.} Museviler'in yoğunlukta olduğu yerlerdeki hamamlarda bulunan mekân, "Yahudi batağı" (yahudi havuzu, çukuru) olarak adlandırılırdı.^{[4]Eyice, Semavi. Hamam. 1997.} Yahudi geliler için düğünden önceki gece "El Banyo de Balat" da denilen hamamda eğlenceler düzenlenir ve gelinler arınma için bu havuza girerdi.^{[5]Bir Zamanlar Balat’ta Yahudiler Yaşardı.}

Amil Çelebioğlu'nun yayımladığı, 1826 yılından Ramazan manilerini içeren ve İstanbul'unun sosyo-kültürel dokusunu yansıtan Ramazannâme adlı eserde, Balat Hamamı'nın kürekçiler tarafından tercih edildiği “Balat sezadır kürkçüye" mısrası ile dile getirilmiştir.^{[6]Yağcı, Süleyman Nuri. Âmil Çelebioğlu’nun Neşretmiş Olduğu Ramazannâme Bağlamında Osmanlı İstanbul’unda Mekân Tasavvuru. 31 Aralık 2025, s. 431-456.} (Burada kürkçü ile kastedilen "kürekçi" olduğu, Osmanlı Türkçesinde iki kelime aynı şekilde yazıldığı için hatalı olarak "kürkçü" şeklinde okunduğu belirtilir).