Atskuri Kuşatması

Atskuri Kuşatması, 17–19 Nisan 1770 tarihleri arasında Osmanlı kasabası Atskuri'ye karşı Rus İmparatorluğu ve Kartli-Kaheti Krallığı tarafından gerçekleştirilen bir askerî kuşatmadır. Bu kuşatma 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı'nın bir parçası olup Osmanlı zaferiyle sonuçlanmıştır.^{[1]Tao-Klarjeti. Historical and Cultural Essays. Artanuji Publishing, 2018, s. 202.}

Arka plan

Aralık 1757'deki Hresili Muharebesi'nin ardından Osmanlı İmparatorluğu, 1758 ile 1766 yılları arasında İmereti Krallığı'na birçok kez saldırdı; ancak I. Solomon'u boyun eğdiremediler. Sonunda Osmanlılar, İmereti'nin artık Osmanlı'nın bir vasalı değil, Osmanlı himayesinde bağımsız bir krallık olduğuna dair bir antlaşma imzalamak zorunda kaldılar. Osmanlı'ya verilen tek önemli taviz, herhangi bir etnik kökenden 60 kadının yıllık haraç olarak gönderilmesiydi; fakat I. Solomon bu şartı yerine getirmedi.^{[2]მარიამ ლორთქიფანიძე, ოთარ ჯაფარიძე, დავით მუსხელიშვილი, როინ მეტრეველი (2012). საქართველოს ისტორია [Gürcistan Tarihi] (Gürcüce). c. III, Tiflis. s. 398.}

Kuşatma öncesi

Mayıs 1769'da ve 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında, Solomon Kartli-Kaheti Kralı II. Erekle ile görüşmek üzere Tiflis'e gitti. İki kral, Osmanlı İmparatorluğu'na karşı savaşta kendilerine katılmaları için Rusya'dan beş alay asker talep etmeye karar verdi. Bu talep, Osmanlılarla yapılacak gelecekteki bir barış antlaşmasında Gürcü çıkarlarının korunması garantisine bağlandı.^{[3]Tabuashvili, Apolon. The Issue of Georgian Captives in the Crimea in the 18th Century. Kimmeria Publishing House, 2018, s. 331.} Bunun üzerine Ruslar, Ağustos 1769'da General Gottlieb Heinrich Curt von Totleben liderliğinde Moskova'dan (öncelikle küçük ama sonradan büyüyecek olan) bir birlik gönderdi.^{[4]Shirokorad, Aleksandr B.. Rusların Gözünden 240 Yıl Kıran Kırana Osmanlı Rus Savaşları. Selenge Yayınları, 2009, s. 141.} II. Katerina, Totleben'e Gürcü birliklerini mümkün olduğunca Rus birlikleri yerine kullanmasını emretti. Solomon başkentini (Kutaisi) Osmanlılardan geri almak istese de Totleben buna karşı çıkarak Ekim 1769'da Şorapani'yi başarısız bir şekilde kuşatır.

Birkaç ay sonra üç top ve 800 ek askerle takviye edilmiş olan Totleben, Mart 1770'te Çıldır Eyaleti'nin sınırına geri döndü. Totleben'in kontrolünde 1.200 asker ve birkaç top, II. Erekle'nin komutasında ise 7.000 asker ve üç top vardı. İki ordu da Borcomi Geçidi üzerinden Ahıska'ya doğru yola çıktı.^{[5]Assatiani, Nodar. History of Georgia: From Ancient Times to the Present Day. Publishing House Petite, 2009, s. 170.} Ancak Totleben'in ilk hamlesi yolunu Atskuri'ye doğru çevirmesi oldu. Bunu yaparak Erekle'nin önerisini göz ardı etti. Erekle'nin tavsiyesi ise Ahıska'ya ilerleyip şehri kuşatmak ve böylece bölgenin paşasını beklenmedik bir saldırıyla şaşırtıp dara sokmak idi.^{[6]Rayfield, Donald. Edge of Empires: A History of Georgia. Reaktion Books, 2012, s. 243.}

Kuşatma

17 Nisan'da Atskuri'ye ulaşan Totleben, aynı gün kasabayı bombalamaya başladı. Osmanlı garnizonu küçük olmasına rağmen kaleyi ele geçirmekle zorlandı. Bunun birkaç nedeni vardı, mesela Totleben'in dört topla gerçekleştirdiği saldırılar surlara karşı etkisiz kaldı. Atskuri'yi ele geçirmek için uygulanacak strateji konusunda Kral II. Erekle ile büyük anlaşmazlıklar da yaşadı. Ancak en önemlisi Atskuri garnizonunu kurtarmak için Ahıska'dan yola çıkan 7.000 Türk ve Lezgiler'den oluşan bir birliğinin ilerleyişiydi. Bundan haberdar olan Totleben, panik hâline kapılıp 19 Nisan'da (kuşatmayı başlattıktan sadece iki gün sonra) kasabadan ansızın geri çekildi. Yüzüstü bırakılan Erekle adeta şaşkına çevrildi ve şu ifadeleri kullandı: "Kontun beni neden ihanetle yüzüstü bıraktığını açıkça görebiliyorum. Bu çatışmada mağlup olacağımı umuyor ve ben ortadan kalkınca Gürcistan'da kendisi söz sahibi olmayı hedefliyor".

Kuşatma sonrası

Başarısız kuşatmanın ardından Gottlieb Totleben, Kartli'ye doğru geri çekildi. Totleben burada bir darbe girişiminde bulundu. Kral Erekle'nin tahttan indirildiğini ve Kartli-Kaheti Krallığı'nın Rus yönetimi altına girdiğini ilan etti. Ancak Gürcülerin ertesi gün Aspindza'daki zaferi ve bunun üstüne Erekle'nin hızla Kartli'ye dönmesi onu İmereti'ye kaçmaya zorladı. Orada Kral Solomon'un Karadeniz kıyılarındaki seferlerine katıldı fakat Poti'nin başarısız kuşatması ardından Rusya'ya geri çağrıldı. Bu olaylar Rus-Gürcü ilişkilerini sarsma tehlikesi yaratmasına rağmen Kral II. Erekle Doğu Gürcistan'ı Rus himayesi altına alma konusundaki kararlılığını sürdürdü. Sonunda 1783'te İmparatoriçe II. Katerina ile Georgiyevsk Antlaşması'nı imzalayarak Rusya'nın desteğini güvence altına aldı.^{[7]Mikaberidze, Alexander. Historical Dictionary of Georgia. Scarecrow Press, 2007, s. 26, 628.}