Poti Kuşatması (1770-1771)

Poti Kuşatması, Rus İmparatorluğu, İmereti Krallığı ve Megrelya Prensliği tarafından 14 Ekim 1770 ile 17 Şubat 1771 tarihleri arasında Osmanlı şehri Poti'ye karşı gerçekleştirilen bir askerî kuşatmadır. Bu kuşatma 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı'nın bir parçası olup Osmanlı zaferiyle sonuçlanmıştır.^{[1]Tao-Klarjeti. Historical and Cultural Essays. Artanuji Publishing, 2018, s. 203.}

Arka plan

Aralık 1757'deki Hresili Muharebesi'nin ardından Osmanlı İmparatorluğu, 1758 ile 1766 yılları arasında İmereti Krallığı'na birçok kez saldırdı; ancak I. Solomon'u boyun eğdiremediler. Sonunda Osmanlılar, İmereti'nin artık Osmanlı'nın bir vasalı değil, Osmanlı himayesinde bağımsız bir krallık olduğuna dair bir antlaşma imzalamak zorunda kaldılar. Osmanlı'ya verilen tek önemli taviz, herhangi bir etnik kökenden 60 kadının yıllık haraç olarak gönderilmesiydi; fakat I. Solomon bu şartı yerine getirmedi.^{[2]მარიამ ლორთქიფანიძე, ოთარ ჯაფარიძე, დავით მუსხელიშვილი, როინ მეტრეველი (2012). საქართველოს ისტორია [Gürcistan Tarihi] (Gürcüce). c. III, Tiflis. s 398.}

Mayıs 1769'da ve 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında, Solomon Kartli-Kaheti Kralı II. Erekle ile görüşmek üzere Tiflis'e gitti. İki kral, Osmanlı İmparatorluğu'na karşı savaşta kendilerine katılmaları için Rusya'dan beş alay asker talep etmeye karar verdi. Bu talep, Osmanlılarla yapılacak gelecekteki bir barış antlaşmasında Gürcü çıkarlarının korunması garantisine bağlandı.^{[3]Tabuashvili, Apolon. The Issue of Georgian Captives in the Crimea in the 18th Century. Kimmeria Publishing House, 2018, s. 331.} Bunun üzerine Ruslar, Ağustos 1769'da General Gottlieb Heinrich Curt von Totleben liderliğinde Moskova'dan (öncelikle küçük ama sonradan büyüyecek olan) bir birlik gönderdi.^{[4]Shirokorad, Aleksandr B.. Rusların Gözünden 240 Yıl Kıran Kırana Osmanlı Rus Savaşları. Selenge Yayınları, 2009, s. 141.} II. Katerina, Totleben'e Gürcü birliklerini mümkün olduğunca Rus birlikleri yerine kullanmasını emretti. Solomon başkentini (Kutaisi) Osmanlılardan geri almak istese de Totleben buna karşı çıkarak Ekim 1769'da Şorapani'yi başarısız bir şekilde kuşatır.

Kuşatma öncesi

Büyük Katerina, Gottlieb Totleben'in davranışları ve I. Solomon ile II. Erekle arasındaki sürekli çekişmelerden haberdar olmuştu. Her iki kraldan da şikayet mektupları almasına rağmen, Totleben'in tecrübeli bir saha komutanı olduğunu belirterek onları Totleben'in tavsiyelerini dinlemeye zorladı. Rusya'nın Gürcistan seferinin Gürcü kralları ile Totleben arasındaki sürekli çatışmalar nedeniyle kendi kendini yok edebileceğinden endişelenen Büyük Katerina, 9 Temmuz 1770 tarihinde Yüzbaşı Gürcistan'daki durumu rapor etmek üzere kişisel temsilcisi olarak atadı. Ona Ivan Lvov gibi diğer subaylar ve yüzbaşılar eşlik etti. Katolikos gibi kayda değer kişiler de görevinde kendisine yardımcı oldu.

Totleben, Rus İmparatorluk Donanması'na Karadeniz'de bir dayanak sağlamak amacıyla önemli liman şehri Poti'yi almak istedi.^{[5]Davies, Brian L.. The Russo-Turkish War, 1768–1774: Catherine II and the Ottoman Empire. Bloomsbury, 2016, s. 134.} Bu hedefle yanında Kral I. Solomon ve Prens II. Katsia Dadiani güçleri ile birlikte, binlerce askerle tarihinde Poti'ye doğru yürüdü.

Kuşatma

Poti'ye ulaşan Totleben şehri hemen kuşattı. Ancak kuşatma uzayıp aylarca sürecekti. Bir süre boyunca I. Solomon, Poti'ye ulaşması amaçlanan Osmanlı yardımlarını Gurya'da engelledi. Nikolai Iazikov 5 Şubat 1771 tarihinde Şansölye yazdığı bir mektupta "sürekli top ve tüfek atışı altında yaşadıklarını" ve "tek kurtuluşlarının düşmanın kendilerini affetmesi olduğunu" belirtti. Bu noktada, başlangıçta 2.000'in üzerinde olan Rus kuvveti, büyük ölçüde hastalıklar ve erzak eksikliği nedeniyle 1.200'e düşmüştü. Diğer yandan Totleben, çevresindekilerle sürekli tartışıyordu.^{[6]Грамоты и другие исторические документы XVIII столетия относящиеся к Грузии. Типография В. Киршбаума, 1891, s. XXII-XXIII.}

Uzayan kuşatma başarısızlıkla sonuçlanınca, I. Solomon Totleben'i şehirden çekilmeye zorlamaya çalıştı. Buna karşılık Totleben, Megrelya ve Gurya soylularını Solomon'a karşı isyana teşvik etmeye çalıştı.^{[5]Davies, Brian L.. The Russo-Turkish War, 1768–1774: Catherine II and the Ottoman Empire. Bloomsbury, 2016, s. 134.} Ancak bu girişimin herhangi bir sonucu olmadan önce, bazı subayları tarafından Sankt-Peterburg'daki imparatorluk sarayına şikayet edildi. Iazikov, düzenli olarak Şansölye Nikita Panin'e bu mesele hakkında yazılar gönderdi ve bir mektubunda şöyle diyordu: "Kont [Totleben], burada kalan son kişi dahil hiç kimse tarafından çekilebilir durumda değil ve açıkçası, eğer Kont burada gelecek kampanya için kalırsa, [bizi] yalnızca kötülük bekliyor". Panin, bu raporu Büyük Katerina'ya gösterdi ve bu durum Totleben'in görevden alınarak 24 Ocak 1771 tarihinde Rusya'ya itibarsız şekilde geri çağrılmasına neden oldu.

Totleben, nihayetinde 17 Şubat 1771 tarihinde Poti kuşatmasını kaldırmak zorunda kaldı. Birden fazla faktör (örneğin yaygın hastalıklar ve aşırı erzak eksikliği) bu yenilgiye katkıda bulunsa da, Totleben bölgeden çekilme kararını 14 Şubat'ta, (Abhazya Prensliği'nin prensi) liderliğindeki 6.000 kişilik^{[7]Georgia , Ivan Sytin. Askerî Ansiklopedi, Cilt 8, Vasily Fedorovich Novitsky (ed.).} Osmanlı-Abhaz kuvvetinin Poti garnizonuna yardım için geldiğini öğrenince aldı.

Kuşatma sonrası

Totleben, Poti'yi ele geçiremediğinde, bunu I. Solomon ve II. Katsia Dadiani'ye bağladı ve yazdığı bir mektupta onları şehri terk etmesi için baskı yapmakla ve kendisine yeterince yardım etmemekle suçladı. Gerçekte ise Totleben, hem Ahıska Paşası'nın doğu Gürcistan'daki İmereti Krallığı'na yaptığı saldırı hem de Osmanlı-Abhaz ortak kuvvetlerinden oluşan 6.000 kişilik bir ordunun garnizona yardım için yola çıkması nedeniyle geri çekilmek zorunda kalmıştı.^{[7]Georgia , Ivan Sytin. Askerî Ansiklopedi, Cilt 8, Vasily Fedorovich Novitsky (ed.).[8]Beradze, Tamaz. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5. Metsniereba, 1980, s. 444.}

Totleben, Sankt-Peterburg'a itibarsız bir şekilde çağrılmasına rağmen cezalandırılmak bir yana, İmparatoriçe tarafından ödüllendirildi.^{[9]Lordkipanidze, G.. Грузины в войнах Персидской, сманской и Российской империи (1600–1918). Georgian National Academy of Sciences, 2020, s. 88.} Bu sırada, Gürcistan'daki Rus sefer kuvvetlerinin komutası Tümgeneral devredildi. Sukhotin Mayıs 1771'de Gürcistan'a vardığında Rus askerlerinin "çıplak, atsız ve neredeyse silahsız" olduğunu gördü. Ancak Sukhotin, Totleben'den daha iyi değildi. I. Solomon ve II. Erekle ile daha kötü ilişkiler geliştirdi ve onların tavsiyelerini ciddiye almadı. Totleben gibi, yerel halk tarafından da sevilmiyordu.^{[10]Assatiani, Nodar. History of Georgia. From Ancient Times to the Present Day. Publishing House Petite, 2009, s. 173.} Sukhotin, I. Solomon'un itirazlarına rağmen 1771 yazında Poti'yi 4.000 askerle kuşattı. Ancak ordu kampında sıtmanın yayılması sonucu ordusunun yarısının (2.000 asker)^{[9]Lordkipanidze, G.. Грузины в войнах Персидской, сманской и Российской империи (1600–1918). Georgian National Academy of Sciences, 2020, s. 88.} ölmesi üzerine geri çekilmek zorunda kaldı.^{[5]Davies, Brian L.. The Russo-Turkish War, 1768–1774: Catherine II and the Ottoman Empire. Bloomsbury, 2016, s. 134.} Sukhotin'in kendisi de hastalığa yakalandı ancak iyileşmeyi başardı.

Gürcistan'daki sefer harekâtının büyük ölçüde başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından Büyük Katerina, Rusya'nın 1769'da Kafkaslar'a ilk kez girmesinden sonra Mayıs 1772'de askerlerin çekilmesini emretti.^{[5]Davies, Brian L.. The Russo-Turkish War, 1768–1774: Catherine II and the Ottoman Empire. Bloomsbury, 2016, s. 134.} Bu durumu fırsat bilen Osmanlı İmparatorluğu, Süleyman Paşa'nın liderliğinde^{[11]Allen, William E. D.. A History of the Georgian People: From the Beginning Down to the Russian Conquest in the Nineteenth Century. Routledge, 2023, s. 207.} Kobuleti'yi ele geçirerek Trabzon Vilayeti'ne kattı.^{[10]Assatiani, Nodar. History of Georgia. From Ancient Times to the Present Day. Publishing House Petite, 2009, s. 173.}