Ahmed el-Gazzâlî

Ahmed el-Gazzâlî, Sünni Müslüman mutasavvıf, yazar, vaiz ve Bağdat Nizamiye Medresesinin başıydı.^{[1]Nasrollah Pourjavady, "ḠAZĀLĪ, MAJD-AL-DĪN Abu’l-Fotūḥ AḤMAD b. Moḥammad b. Moḥammad b. Aḥmad" in Encyclopedia Iranica. accessed 2012.} İslam tarihinde en çok aşk ve aşkın anlamı hakkındaki fikirleriyle tanınır,^{[2]E.B.Lumbard, Joseph. Ahmad al Ghazali Remembrance and the Metaphysics of Love. SunnyPress, 2016, s. 3.} bu fikirler esas olarak Sevânihu’l-uşşâk adlı kitapta ifade edilmiştir.

Tanınmış ilahiyatçı, hukukçu ve sufi Gazzâlî'nin küçük kardeşi olan Ahmed Gazzâlî, Horasan'da, Tus yakınlarındaki bir köyde dünyaya geldi. Burada öncelikle fıkıh eğitimi aldı. Genç yaşta tasavvufa yöneldi ve önce Ebû Bekir en-Nessâc'ın ardından Ebu Ali Farmedi'nin öğrencisi oldu. 1095 yılına gelindiğinde tasavvufu iyice öğrenmişti ve kardeşi Ebu Hamid, kendisinin yerine Bağdat'taki Nizamiye'de ders vermesini ve yokluğu süresince sorumluluğu üstlenmesini istedi.

Ahmed Gazzali'nin, aşk fikri üzerine kurulu düşüncesi, Fars İslami sufi edebiyatının, özellikle de aşkı yücelten şiirlerin gelişiminde derin bir iz bırakmıştır. Attar, Saʿdi, Irakî ve Hafız gibi daha sonraki şairlerin kullandığı birçok mazmun onun eserlerine, özellikle de Sevânih adlı eserine kadar uzanmaktadır.

Selefleri arasında en çok Hallac'tan etkilenmiş ve onun aşk fikrini kendi düşüncesinin temeli yapmıştır. Yaratılmış tüm güzelliklerin ilahi güzelliğin bir yansıması olduğuna dair inancı da Hallac'a dayalı veya neoplatonik kökenliydi. Ahmed Gazzali, Tanrı'nın hem mutlak güzellik hem de tüm doğaüstü güzelliklerin aşığı olduğunu, bu nedenle herhangi bir güzellik nesnesine tapınmanın ilahi bir sevgi eylemine katılmak anlamına geldiğini savunmuştur. Bu nedenle, genç ve güzel yüzlere bakma uygulaması olan nazar-bāzī veya şahid-bāzī ortaya çıktı ve bu uygulamasıyla ünlendi.

Eserleri

• Sevâniḥu’l-uşşâḳ

• Lübâbü’l-İḥyâ

• Bevâriḳu’l-ilmâ

• et-Tecrîd fî tercemeti’t-tevḥîd

• eẕ-Ẕahîre fî ʿilmi’l-baṣîre

• Sırru’l-esrâr teşkîlü’l-envâr

• Ḥavâṣṣü’t-tevḥîd