Şevkiye Köşkü

Şevkiye Köşkü, İstanbul'daki Topkapı Sarayı'nın Marmara Denizi'ne bakan dış bahçe yapılarından biri olan ve günümüze ulaşmayan bir Osmanlı köşkü. Topkapı Sarayı'nın sahil kesiminde yer alan yapı, saray surları üzerine inşa edilmiş olup III. Selim döneminde yaptırılmıştır. Yapı, günümüze ulaşmamıştır.

Tarihi

III. Selim tarafından annesi Mihrişah Sultan için saltanatının ilk yıllarında inşa ettirilmiştir.^{[1]Şimşirgil, Ahmet. Bir Müstakil Dünya Topkapı Sarayı. Timaş Yayınları.} Yapının inşa tarihi 1789-1791 yılları arasına tarihlendirilmektedir.^{[2]Şevkiye Köşkü - Antoine - Ignace Melling.[3]Danıştay, Topkapı Sarayı’nın kayıp yapılarının yeniden inşa edilmesi kararını bozdu.}

Şevkiye Köşkü, Topkapı Sarayı'nın güney sahil hattında, surların üzerinde konumlanmıştı. Yapının gerisinde Hasbahçe bulunmaktaydı.^{[4]Semiz, Nisa. Topkapı Sarayı Sahil Surları ve Yakın Çevresinde Koruma Yaklaşımları Üzerine Bir Değerlendirme. Mimar.ist Dergi.} Mimari özelliklerine ilişkin değerlendirmelerde, köşkün iki katlı olduğu ve batıya, Anadolu yakasına yöneldiği ifade edilmektedir. Esas katta geleneksel Türk konut mimarisine ait merkezî sofalı ve eyvanlı plan anlayışının, Batı kökenli Barok etkilerle yeniden yorumlandığı belirtilmiştir.^{[2]Şevkiye Köşkü - Antoine - Ignace Melling.} Osmanlı baroğunun konut mimarisindeki dikkat çekici örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.^{[5]Erarslan, Prof Dr Alev. Ottoman Baroque Architecture: Turkish Baroque.} Ahmet Şimşirgil, Şevkiye Köşkü'nün bulunduğu sahil kesimini tasvir ederken, Ahırkapı ile Otluk Kapısı arasında uzanan bahçede çok sayıda küçük ve zarif köşkün yer aldığını belirtir. Bu ifade, Şevkiye Köşkü'nün Topkapı Sarayı'nın zengin sahil peyzajı içerisindeki konumuna işaret etmektedir.^{[1]Şimşirgil, Ahmet. Bir Müstakil Dünya Topkapı Sarayı. Timaş Yayınları.}

Köşkün ortadan kalkışına ilişkin farklı görüşler bulunmaktadır. Bazı kaynaklar yapının 1862 yılındaki Sarayburnu yangınında yok olduğunu belirtirken, bazıları ise 1871 yılında sahil demiryolu hattının geçirilmesi sırasında ortadan kaldırıldığını ifade etmektedir.^{[2]Şevkiye Köşkü - Antoine - Ignace Melling.} Şevkiye Köşkü'nün artık mevcut olmayan Barok bahçesinin ise döneme ait gravürler aracılığıyla belgelendiği belirtilmektedir.^{[5]Erarslan, Prof Dr Alev. Ottoman Baroque Architecture: Turkish Baroque.} Günümüzde Şevkiye Köşkü ayakta değildir. Yapı, Topkapı Sarayı'nın sahil boyunca uzanan ve büyük ölçüde ortadan kalkmış köşkleri arasında değerlendirilmektedir.^{[3]Danıştay, Topkapı Sarayı’nın kayıp yapılarının yeniden inşa edilmesi kararını bozdu.}

Mimari

Melling gravürleri ile dönemin gezginlerinin aktardıkları doğrultusunda köşkün, Marmara surları üzerine oturan kâgir bir bodrum kat ile bunun üzerinde yükselen ahşap bir üst kattan oluştuğu düşünülmektedir. Yapının üst katında yer alan yaklaşık 26 metre uzunluğundaki beyzî (oval) merkezî sofa, 18. yüzyılın sonlarında İstanbul'da yaygınlaşan Barok etkili plan anlayışını yansıtmaktadır.^{[5]Erarslan, Prof Dr Alev. Ottoman Baroque Architecture: Turkish Baroque.} Bu tür oval sofalı düzenlemeler, geleneksel Osmanlı konut planının Avrupa kökenli Barok mekân anlayışıyla yeniden yorumlanmasının bir sonucu olarak belirtilir.^{[2]Şevkiye Köşkü - Antoine - Ignace Melling.[5]Erarslan, Prof Dr Alev. Ottoman Baroque Architecture: Turkish Baroque.} Divanhaneye dikdörtgen planlı bir eyvan eşlik etmekte, kurşun kaplı kırma çatının altında kubbe dışarıdan gizlenmektedir. Sofanın güneyinde padişaha, kuzeyinde ise valide sultana tahsis edilmiş ve cepheden taşkın düzenlenmiş simetrik odalar yer almaktadır. Üç eyvanlı plan şemasında bu ana mekânlar arasına daha küçük odalar yerleştirilmiştir. Bodrum katta ise mermer döşeli bir mekânın ortasında fıskiyeli havuz ile buna bağlı selsebillerin bulunduğu, gezgin anlatılarından anlaşılmaktadır.^{[6]Şevkiye Köşkü – HAYALLEME İstanbul.}

Ayrıca bakınız

• Osmanlı mimarisi

• Sepetçiler Kasrı

• İncili Köşk

• Yalı Köşkü

• Top Kapısı Sahilsarayı