İzmir Kuşatması

Savaş bilgi kutusu | çatışma = İzmir Kuşatması | parçası = Timurlu fetihlerinin bir parçası | resim = Assault on the Fortress of the Knights of St. John at Smyrna (left).jpg | başlık = Timur'un biyografisi Zafernâmeden (1467) alınan, Bihzâd tarafından çizilen ve İzmir Kuşatması'nı gösteren bu Fars minyatürü, Johns Hopkins Üniversitesi'ndeki John Work Garrett Kütüphanesi'nde saklanmaktadır. | tarih = Aralık 1402 | yer = İzmir, Türkiye | bölge = | sebep = | sonuç = Kesin Timurlular zaferi | coğrafi_değişiklikler = | savaşan1 = Timurlular | savaşan2 = Hospitalier Şövalyeleri | savaşan3 = | komutan1 = Timur | komutan2 = Íñigo de Alfaro | komutan3 = | güç1 = 4.000 asker | güç2 = 200 şövalye | güç3 = | kayıp1 = | kayıp2 = | kayıp3 = | notlar = İzmir Kuşatması, Aralık 1402'de Türk^{[1]FamilyTreeDNA - Mughals.[2]"Timur, Türk göçmenlerinin ırkından olup soylarıyla övünen asil bir nesilden geliyordu." Ruy Gonzales Clavijo, Timur'un Hayatı & Kadiz'den Semerkant'a Seyahatler, s. 21[3]"Timur, sen tüm âlemlerin sultanı, bütün dünyanın kralısın. Adem'den bu yana senin gibi bir hükümdar gelmedi. Kisra, Kayser, İskender, Buthnassar... Yeryüzüne gelmiş hiçbir hükümdar, bu Türk'e denk olamadı..." İbn Hâldun, et-Târîf-bi İbn Haldun, s. 251-252[4]“Emir Timur, gerçek bir Türk Başbuğu idi. Ordusu, onun şerefi, namusu, gururu gibiydi. Bir askerinin burnu kanasa, sebep olan şehri yerle bir edebilirdi.” Harold Lamb, Emir Timur, s. 108[5]“Timur’un kendi hanedanına ve haleflerine çok ciddi bir Türklük bilinci bıraktığı muhakkaktır. 5. Kuşak torunu Babür bile, Hint diyarında Türkçe konuşuyor bu dili çok seviyor ve geliştiriyordu. Babür, Türk milliyetçiliği bilinciyle hareket ediyordu.” Roux, Babür, s. 137[6]Yüce talihli Sahibkıran Temür Gûrkan'ın, "Yüce Türk Devleti", Mogol Çağatay ulusunun zemini olan Maveraünnehir'de, azamet ve saadetin celâl zirvesine yükseldi. Yezdi, Zafernâme, Tahran, C. I, s. 352[7]Türklerin Tarihi (Historie des Turks). 1984.[8]Justin Marozzi, Timurlenk İslamın Kılıcı Cihan Fatihi, s. 23} emiri Timur'un İzmir'in limanını ve deniz kalesini Rodos Hospitalier Şövalyeleri'nden almasıdır. Türkler limanı ablukaya almış ve müstahkemlere kuşatma makineleriyle taş fırlatmıştır, sayıları sadece 200 civarı olan şövalyelerse oklar ve yanıcı roketlerle karşılıkta bulunmuştur. Şövalyeler çok daha güçlü rakiplerine iki hafta direndikten sonra dış surlar lağımlarla yıkılmış ve aşılabilmiştir. Garnizonun bir kısmı denizden kaçmış, ancak şehir ve sakinleri yok edilmiştir.

Kuşatmanın ana kaynakları Timur'un haleflerine hizmeten yazan Arap tarihçi Arap tarihçi İbn Arabşah ile Fars tarihçiler Şerafeddin Ali Yezdi ve Mirhand'dır. Hospitalier şövalyelerin Giacomo Bosio tarafından 17. yy başlarında yazılan resmi tarihi de önemli bir kaynaktır. Neşrî ve Künhü'l-Ahbâr ve Gelibolulu Mustafa Âlî'nin yazıları olayları Osmanlı'nın perspektifinden, Dukas ve Laonikos Halkokondilis Bizanslılarınkinden; Agostino Giustiniani de Cenevizlilerinkinden anlatmıştır.

Hazırlıklar

İzmir, 1334'teki bir Haçlı Seferi'nde alınarak Papalık şehri yapılmıştı. Türkler Kadifekale'yi ellerinde tutmaktaydı, ancak deniz kalesi Haçlıların limanı kontrol etmesini sağlıyordu. 1374'ten sonra Rodos Şövalyeleri deniz kalesinin savunmasını devraldı.Kdş|Nicolle|2007 1400'de Timur, Osmanlı İmparatorluğu'na karşı savaş ilân etmiş ve 20 Temmuz 1402'de Ankara Muharebesi'nde zafer kazanmıştı.Kdş|Alexandrescu-Dersca Bulgaru|1977

Ankara'nın ardından Yenifoça'daki Ceneviz maonasındaki ileri karakol mevkisi Galeazzo adlı bir adamı şartları tartışmak için Timur'un kampına büyükelçi olarak gönderdi. Orada üç gün kalan Galeazzo, 22 Eylül'de Yenifoça'ya bir anlaşmayla döndü.Kdş|Alexandrescu-Dersca Bulgaru|1977 Sonra Sakız Adası'na Ceneviz manoasına üye Dominic de Alamania adında bir şövalye gönderildiEfn|17 Şubat 1402'de büyük üstat, Dominic'i Rogera (tanımlanamayan bir yer) ve Kıbrıs'taki Finica'ya ömüt boyu komutan olarak atanmıştı. Bu komutanlıkların toplada yıllık 1.000 florin geliri vardı. Buna karşılık Dominic 11.200 florin emri verdi ve bundan sonra Rogera ve Finica'dan yılda sadece 500 florin almasına izin verildi.sfn|Delaville Le Roulx|1913|pp=284–86 ve o da yerel önderlere Timur'la ittifak kurmama çağrısı yaptı.Kdş|Luttrell|1975Kdş|Knobler|1995

Timur'un orduları Anadolu kırsalında Türk yerleşimlerini hedef alırken Rodos Şövalyeleri İzmir'in savunmasını hazırlamaktaydı. 1398'de, Şövalye Guillaume de Munte'nin emriyle denize doğru uzanan burun boyunca derin bir hendek kazılarak kale, anakaradan ayırıldı. 1402'de İzmir garnizonunda Kastilyalı Íñigo de Alfaro komutasında 200 şövalye mevcuttu.Kdş|Alexandrescu-Dersca Bulgaru|1977Kdş|Luttrell|1975Kdş|Nicolle|2007 Garnizonun maaşı şövalye başına yılda 100 florine çıkarıldı. İzmir savunmasının artan masraflarını kapatmak için merkez manastır diğer manastırlardan 20.000 florinlik olağanüstü bir ödenek tahsis etti.Efn|Saint-Gilles'den 3.200; Fransa'dan 3,000; Amposta'dan 2.500; İngiltere'den 2.500; Auvergne'den 2.000; Katalonya'dan 2.000; Kastilya ve Leon'dan 1.500; Akitanya'dan 1.200; Almanya ve Bohemya'dan 1.000; Champagne'den 800; ve Toulouse'dan 800Kdş|Delaville Le Roulx|1913

1402 yazının savunma hazırlıklarından Amiral Buffilo Panizzatti sorumluyduEfn|Bazen Panizati ya da Panizato yazılır. 4 Mart 1395'ten beri Barletta'da manastır başrahibiydi. Büyük üstat Kıbrıs komutanlığının gelirlerinden Buffilo'ya biri garnizon eğitimi, biri de "kazıktan çit" inşa etmek için olmak üzere İzmir'e yaptığı iki seyahati için 740 altın dukalık bir ödemeye yetki verince Panizzatti, 5 Haziran 1402'de amiralliğe terfi ettirildi.sfn|Delaville Le Roulx|1913|pp=284–86 ki o da savunma sistemini İlhanlılar gelmeden güçlendirme görüşündeydi. Cephane, erzak, para ve destek kuvvetleri limandan sürekli gelmekteydi. Garnizonun tavrı özgüvenliydi. Timur'u araştıran tarihçilere göre kalenin geçilemez olduğu düşünülmekteydi.Kdş|Alexandrescu-Dersca Bulgaru|1977Kdş|Luttrell|1975Kdş|Nicolle|2007 Kırsaldaki Rum yerliler sığınma amacıyla şehre kaçtı.Kdş|Delaville Le Roulx|1913

Kuşatma masraflarından kaçınmak için Timur, Şövalyelere ya İslam'a geçmelerini ya da cizye ödemelerini emredecek iki elçiyi, Mirza Pir Muhammed ve Şeyh Nurettin'i gönderdi.Kdş|Alexandrescu-Dersca Bulgaru|1977 Emir reddedildi, ancak Buonaccurso Grimani, Rodos'taki Büyük Üstat Philibert de Naillac'ın Girit'ten gelen elçisine göre büyük üstat Timur'a bir elçi göndermişti.Kdş|Knobler|1995 O zamanın papalık noteri Nieheim'lı Dietrich'e göre, eğer Íñigo, bir Hristiyan piskoposun kendisine önerdiği gibi Timur'un sancağını surlara assaydı İzmir bağışlanacaktı. Dietrich, o piskoposun adını vermemiştir, ancak onun Katolik Nahçivan piskoposu Francis olduğu sanılmaktadır.Kdş|Jackson|2014

Kuşatma

2 Aralık 1402'de (6 Cemaziyelevvel 805) Timur'un kendisi, orta ordusunun başında İzmir kapılarına geldi. Ardından torunu Muhammed Sultan Mirza komutasındaki sol ordusuyla oğlu Miranşah komutasındaki sağ ordusuna kendisine katılma emri verdi. Orta ordu, kıstak boyunca surları mancınıklarla bombalamaya başladı ve surların lağımla yıkılması için çalışmalara başladı.Kdş|Alexandrescu-Dersca Bulgaru|1977 Bir noktada hendek doldurulmuştu.Kdş|Purton|2010 Kocaman tahta tekerlekleri olan büyük, örtülü platformlar dış duvara kadar itildi. Her biri 200 adamı içine alabiliyordu. Merdivenlerle kuşatılmış bir şekilde, başarısızca duvarı aşmaya çalıştılar. Toplam kuşatma kuvvetleri 4.000 adamdan müteşekkildi.Kdş|Delaville Le Roulx|1913

Timur tarihçilerine göre, Timur Melikşah'tan limanın girişini kapatmak için kazıklar üzerinde büyük, tahta bir platform inşa etmesini emretmişti, bu da üç gün sürmüştü. Doukas ise bilâkis gemileri engellemek için limanın taşlarla doldurulduğunu söyler.Kdş|Alexandrescu-Dersca Bulgaru|1977 Birkaç gün içerisinde sağ ve sol ordular kuşatmaya katıldı ve genel bir saldırı emri verildi. Barutun bahsi geçmemekle beraber savunmacılar neft ve Rum ateşi kullandılar. Şerafeddin'e göre: [Kuşatmada kullanılan] makineler ve koçbaşları surları ve kuleleri kırdı, korkusuz kuşatılmışlar geçit vermeden tekerlekli oklar [sic], neft çanakları, Rum ateşi, fişek okları ve taşlar atmayı hiç kesmediler. Bu arada öyle muazzam bir yağmur yağdı ki dünya ikinci bir tufanda helâk olup batacak gibi görünüyordu.Kdş|Alexandrescu-Dersca Bulgaru|1977 Dış surlar, sadece iki günlük lağım sonucunda aşıldı. Bunun için Timur, tünellere destek olan çalı çırpı yığınlarının yakılmasını emretmişti. Sonucu, surları imha eden ve savunmacıları moloz altında bırakan bir patlamaydı. Sonra Timur orduları şehre girdi. Bazı düzensiz savaşlardan sonra Şövalyeler gemilerine kaçtı, Hristiyan yerliler de katledildi. Şehre yardım için gelen bazı gemiler, kuşatma makinelerini görünce geri çekildiler, çünkü ya fırlatılan taşlar onlara tehlike teşkil etmekteydi ya da katledilenlerin kelleleri onlara yollanmaktaydı. Şehrin kendisi ya da Haçlı kontrolündeki kısmı tamamen yok edildi.Kdş|Alexandrescu-Dersca Bulgaru|1977Kdş|Purton|2010Kdş|Nicolle|2007Kdş|Delaville Le Roulx|1913 Kuşatma on beş gün sürmüştü. Kastilyalı Íñigo de AlfaroKdş|Morales Roca|1999 gibi bazı şövalyeler kadırgalarına atlayıp kaçmayı başarmıştı.Kdş|Luttrell|1975

İzmir'den geri çekilmelerden önce Timur, deniz kalesinin yıkılmasını ve daha önce Türklerin elinde bulunmuş olan ve akropolisi koruyan kara kalesinin güçlendirilmesini emretti.Kdş|Purton|2010

Akıbeti

İzmir'in fethinin akıbetinde Eskifoça'daki Ceneviz karakolu Timur'un torunu Muhammed Sultan Mirza'nın ordularının tehdidi altındaydı. Yenifoça'yı takip ederek hiç savaşsız teslim oldu. Francesco II Gattilusio, Midilli Adası'nın lordu da Muhammed Sultan'a teslim oldu ve haraç ödemeyi teklif etti. Sakız Adası'ndaki Ceneviz yetkilileri ve Osmanlı şehzadesi İsa Çelebi, Ayasoluk'ta (Bugünkü Selçuk) Timur'a elçi göndererek hürmetlerini sundular. Bu teslimler sonucunda Timur, donanması olmadığı hâlde iki Ege adasını aldı.Kdş|Alexandrescu-Dersca Bulgaru|1977Kdş|Nicolle|2007

İzmir Kuşatması batı Avrupa'da çok rapor edilmedi,Kdş|Delaville Le Roulx|1913 ama Timur'un askerî gücünün bilinmesini sağladı.Kdş|Alexandrescu-Dersca Bulgaru|1977 İzmir'in fetih haberleri 28 Şubat 1403'te Aragon Kralı Martin'e Bizans kanalları aracılığıyla ulaşmıştı. O da aynı gün Kastilya Kralı III. Enrique'ye Timur'u acımasızca eleştiren bir mektup yazdı. Mart ayında Papa XIII. Benedictus'a Timur'a karşı bir Haçlı Seferi başlatma fikrini öne sürdü. Ancak Avrupa'da Timur'a yönelik genel tavır olumlu yöndeydi, çünkü yıllardır Bizans İmparatorluğu'nun (ve İzmir'in) başına bela olan Osmanlı'yı savaşta yenmişti.Kdş|Knobler|1995Kdş|Jackson|2014

Andrea Redusio de Quero'nun Chronicon Tarvisinum eserinde yazdığına göre Timur, İzmir fethinden büyük gurur duymaktaydı, çünkü şehir, Osmanlı'nın çok sayıda çabasına direnmişti.Kdş|Jackson|2014

İzmir kaybedilince ve Osmanlı Devleti Fetret Devri'ne girince Philibert de Naillac, 1402-08 arasında Anadolu sahilinin epey güneylerinde bulunan antik Halikarnas şehrini almak için fırsat bulmuştu. Orada Saint Peter Kalesi'ni (ya da Petrounion ki bu isim şehrin Türkçe adı Bodrum'un kökenidir) yaptırdı. Bu kale de 1523'e dek Şövalyeler'in kontrolünde kaldı.