İzmir-Afyonkarahisar demiryolu

İzmir-Basmane – Manisa – Afyonkarahisar demiryolu, İzmir-Basmane – Manisa – Afyonkarahisar arasında bulunan TCDD'ye ait ana demiryolu hattıdır.

Ege Bölgesi'ni İç Anadolu Bölgesi'ne bağlayan ve Türkiye'nin en eski ikinci demiryolu hattı olan hat, TCDD 3. ve 7. Bölge'nin sorumluluk alanı içerisinde yer almakta ve TCDD Taşımacılık tarafından işletilen İzmir Mavi Treni, Konya Mavi Treni, 6 Eylül Ekspresi, 17 Eylül Ekspresi, Ege Ekspresi ve Pamukkale Ekspresi Anahat Trenleri'ne^{[1]Anahat Trenleri.} ve Basmane – Uşak, Basmane – Alaşehir ve Manisa – Alaşehir Bölgesel Trenleri'ne^{[2]Bölgesel Trenler.} ile İZBAN A.Ş. tarafından işletilen Banliyö Trenleri'ne^{[3]İZBAN Banliyö Treni.} hizmet vermektedir.

Tarihçe

Osmanlı hükûmeti, İngiliz sermayeli The Smyrna Cassaba Railway / İzmir – Kasaba Demiryolu (SCR) Şirketi'ne 4 Temmuz 1863'te İzmir'den Kasaba (Turgutlu)'ya demiryolu inşa edilmesi için imtiyaz vermiştir. 1864'te inşasına başlanan demiryolu hattı 10 Ekim 1865'te Manisa'ya, 10 Ocak 1866'da ise Kasaba (Turgutlu)'ya ulaşarak hizmete girmiştir.^{[4]SCP History.}

SCR Şirketi 1866'da mevcut hattın Manisa'dan Alaşehir'e uzatılması için yeni bir imtiyaz elde etmiş ve aynı yıl hattın inşasına başlanmıştır. Ancak Mayıs 1866'da başlayan borsa krizi sonucunda şirket iflas etmiş ve Osmanlı hükûmeti tarafından iflastan kurtarılmıştır. Ardından Osmanlı hükûmeti'nin mali desteği ile şirket tarafından inşasına devam edilen hat, 13 Mart 1875'te hizmete girmiştir. SCR Şirketi 1887'de mevcut hattın Alaşehir'den Afyonkarahisar'a uzatılması için yeni bir imtiyaz daha elde etmiş ve aynı yıl inşasına başlanan hat, yine Osmanlı hükûmeti'nin mali desteği ile 1890'da hizmete girmiştir. Ancak, İngiliz sermayeli SCR Şirketi sürekli olarak yeni mali desteklere ihtiyaç duyduğundan, Osmanlı hükûmeti SCR Şirketi'ni satın almış ve feshetmiştir. Bu şirkete ait olan demiryolu hatları da 17 Şubat 1893'te -Compagnie Internationale des Wagons-Lits / Uluslararası Yataklı Vagon Şirketi'nin sahibi olan- Belçikalı girişimci Georges Nagelmackers'a satılmıştır. Nagelmackers, mevcut hatları işletmek ve yeni hatlar inşa etmek amacıyla 16 Temmuz 1893'te Fransız sermayeli Société Ottomane du Chemin de fer de Smyrne-Cassaba et Prolongements / Osmanlı İzmir – Kasaba Demiryolu ve Uzantıları Şirketi (SCP)'ni kurmuştur.^{[4]SCP History.}

SCP Şirketi, Afyonkarahisar'da demiryolu inşa faaliyetleri yürüten Chemins de Fer Ottomans d'Anatolie / Osmanlı Anadolu Demiryolları (CFOA) Şirketi ile 1899 yılında bir protokol imzalamıştır. Bu protokol gereğince şirketlerin sahibi olduğu demiryolu hatları 1900'de Afyonkarahisar'da birbirine bağlanmıştır.^{[4]SCP History.}

1923'te Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra alınan demiryollarının millileştirilmesi kararı kapsamında SCP Şirketi 1 Temmuz 1934'te TCDD tarafından satın alınarak feshedilmiş ve şirkete ait tüm demiryolu hatları TCDD'nin denetimine girmiştir.^{[5]A Short History of Turkish Railways.}

Hat, TCDD tarafından devralındıktan sonra, 26 Mart 1936'da hizmete giren Afyonkarahisar – Karakuyu demiryolu aracılığı ile İzmir-Alsancak – Eğirdir demiryolu'na bağlanmıştır.^{[6]Ortak, Şaban. Cumhuriyet Türkiyesi'nin Tamamlanması Gereken Bir Projesi: Afyon-Antalya Demiryolu Hattı İnşaatı. 2008, s. 83-115.}

Tren Hatları

A. TCDD Taşımacılık Tarafından İşletilen Hatlar

'1. Anahat Trenleri^{[1]Anahat Trenleri.}

• İzmir Mavi Treni

• Konya Mavi Treni

• 6 Eylül Ekspresi

• 17 Eylül Ekspresi

• Ege Ekspresi

• Pamukkale Ekspresi

'2. Bölgesel Trenler^{[2]Bölgesel Trenler.}

• Basmane – Uşak

• Basmane – Alaşehir

• Manisa – Alaşehir

B. İZBAN A.Ş. Tarafından İşletilen Tren Hatları

'1. Banliyö Trenleri^{[3]İZBAN Banliyö Treni.}

• Merkez Hattı

Dış bağlantılar

• TCDD resmî sitesi

• TCDD Taşımacılık resmî sitesi

• İZBAN resmî sitesi