İzmir-Eğirdir demiryolu

İzmir-Alsancak – Eğirdir demiryolu, İzmir-Alsancak – Eğirdir arasında bulunan TCDD'ye ait ana demiryolu hattıdır.

Ege Bölgesi'nde Kıyı Ege'yi İç Ege'ye bağlayan ve Türkiye'nin en eski demiryolu hattı olan hat, TCDD 3. ve 7. Bölge'nin sorumluluk alanı içerisinde yer almakta ve TCDD Taşımacılık tarafından işletilen Göller Ekspresi, Güller Ekspresi ve Pamukkale Ekspresi Anahat Trenleri'ne^{[1]Anahat Trenleri.} ve Basmane – Denizli, Basmane – Ödemiş, Basmane – Tire, Basmane – Nazilli, Söke – Denizli ve Söke – Nazilli Bölgesel Trenleri'ne^{[2]Bölgesel Trenler.} ve İZBAN A.Ş. tarafından işletilen Banliyö Trenleri'ne^{[3]İZBAN Banliyö Treni.} hizmet vermektedir.

Tarihçe

Osmanlı hükûmeti, İngiliz sermayeli Ottoman Railway Company / Osmanlı Demiryolu Şirketi (ORC)'ne 22 Eylül 1856'da İzmir'den Aydın'a demiryolu inşa edilmesi için imtiyaz vermiştir. Aynı yıl inşasına başlanan demiryolu hattı 30 Ekim 1858'de Gaziemir'e ulaşarak kısmen hizmete girmiş ve Türkiye'deki ilk demiryolu hattı olmuştur. ORC Şirketi'nin yaşadığı mali sıkıntılar sebebiyle demiryolu hattının kalan kısımlarının inşası kısmen yavaşlamış olsa da hat 24 Aralık 1860'ta Torbalı'ya, 15 Kasım 1862'de Selçuk'a ve 1 Temmuz 1866'da ise Aydın'a ulaşarak tamamen hizmete girmiştir.^{[4]ORC History.}

ORC Şirketi 1881'de mevcut hattın Aydın'dan Denizli ve Dinar'a uzatılması için yeni bir imtiyaz elde etmiştir. Aynı yıl inşasına başlanan demiryolu hattı, 1 Temmuz 1882'de Sarayköy'e ve inşaat işlerindeki kısa süreli bir gecikmenin ardından 13 Ocak 1889'da ise Denizli ve Dinar'a ulaşmıştır.^{[4]ORC History.}

İngiliz sermayeli ORC Şirketi, Alman sermayeli Chemins de Fer Ottomans d'Anatolie / Osmanlı Anadolu Demiryolları (CFOA) Şirketi ile rekabet edebilmek için demiryolu hattını Konya'ya kadar uzatmayı amaçlamış ve bu kapsamda 1912'de hat Eğirdir'e uzatılmıştır. Ancak gerek yetersiz planlama gerekse de 1914'te I. Dünya Savaşı'nın başlaması nedeniyle hattaki tüm inşa faaliyetleri durdurulmuştur. Savaş sırasında demiryolu hattına Osmanlı hükûmeti tarafından ele konulmuş ve hat askerî birliklerin taşınması için kullanılmıştır. ORC Şirketi, savaştan sonra demiryolu hattının kontrolünü tekrar eline almış, ancak herhangi bir hat uzatma faaliyetinde bulunmamıştır.^{[4]ORC History.}

ORC Şirketi ana hat imtiyazı haricinde aldığı küçük çaplı imtiyazlarla daha kısa şube hatları da inşa etmiştir. Bu kapsamda 30 Ekim 1858'de Gaziemir – Seydiköy, 27 Temmuz 1860'ta Şirinyer – Buca, 1883 ve 1884'te Torbalı – Çatal – Ödemiş ve Çatal – Tire, 13 Ekim 1889'da Goncalı – Denizli, 29 Aralık 1889'da Sütlaç – Çivril ve 1 Aralık 1890'da ise Ortaklar – Söke şube demiryolu hatları hizmete girmiştir.^{[4]ORC History.}

1923'te Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra alınan demiryollarının millileştirilmesi kararı kapsamında ORC Şirketi 1 Haziran 1935'te TCDD tarafından satın alınarak feshedilmiş ve şirkete ait tüm demiryolu hatları TCDD'nin denetimine girmiştir.^{[5]A Short History of Turkish Railways.}

Hat, TCDD tarafından devralındıktan sonra, 26 Mart 1936'da hizmete giren Afyonkarahisar – Karakuyu demiryolu ile Afyonkarahisar'a ve Bozanönü – Isparta demiryolu ile Isparta'ya bağlantı sağlanmıştır. Ayrıca, 1 Ekim 1936'da hizmete giren Gümüşgün – Burdur demiryolu ile de Burdur'a bağlantı sağlanmıştır.^{[6]Ortak, Şaban. Cumhuriyet Türkiyesi'nin Tamamlanması Gereken Bir Projesi: Afyon-Antalya Demiryolu Hattı İnşaatı. 2008, s. 83-115.}

Hattın Sütlaç – Çivril demiryolu kısmı 1988'de kapatılmıştır. Çivril Garı ve binalar kompleksi korunması gerekli kültür varlıkları olarak tescil edilmiştir.^{[7]Çivril Gar Binaları.} Hattın doğu aksındaki son istasyonu olan Eğirdir Tren İstasyonu ise 2003'te kapatılmış ve hat, batıda Bozanönü – Isparta demiryolu'nun başlangıç noktası olan Bozanönü Tren İstasyonu'nda bitecek şekilde yeniden düzenlenmiştir. Böylece hattın toplam uzunluğu olmuştur.

Tren hatları

A. TCDD Taşımacılık Tarafından İşletilen Hatlar

'1. Anahat Trenleri^{[1]Anahat Trenleri.}

• Göller Ekspresi

• Güller Ekspresi

• Pamukkale Ekspresi

'2. Bölgesel Trenler^{[2]Bölgesel Trenler.}

• Basmane – Ödemiş

• Basmane – Tire

• Basmane – Nazilli

• Basmane – Denizli

• Söke – Nazilli

• Söke – Denizli

B. İZBAN A.Ş. Tarafından İşletilen Tren Hatları

'1. Banliyö Trenleri^{[3]İZBAN Banliyö Treni.}

• Merkez Hattı & Güney Hattı

Ayrıca bakınız

• Çamlık Buharlı Lokomotif Müzesi