Yeldeğirmeni, Kadıköy

Yeldeğirmeni, İstanbul'un Anadolu yakasında bulunan, Kadıköy ilçesinde yer alan semt. Rasimpaşa mahallesinin sınırları içerisinde yer alır.

Yerleşim

Yeldeğirmeni, kuzeyinde Haydarpaşa Çayırı, güneyinde Halitağa Caddesi, doğusunda Ayrılık Çeşmesi Mezarlığı, batısında ise Marmara Denizi bulunan tepelik alandaki yerleşimdir.

Tarihi

Yeldeğirmeni'nin tarihi incelendiğinde jeolojik zamanlara kadar gidilir. Yeldeğirmeni'nde de Pendik ve Yarımburgaz'da olduğu gibi deniz kabuğu kalıntıları bulunmuştur. Bu durum bir zamanlar bu bölgenin deniz suları altında olduğunu göstermektedir.

Ayrıca Kadıköy'ün ilk yerleşimi olan Kalkedon'un kuruluşunun M.Ö. 675 yıllarında olduğu bilinmektedir. O zamanlarda Kalkedon şehrinin korunması için yapılan surların Yeldeğirmeni, Altıyol ve Yoğurtçu'dan geçtiği bilinmektedir.

Yeldeğirmeni, yerleşim olmadan önce Haydarpaşa Çayırı'nın içinde kalan bir alandı. Yeldeğirmeni'ndeki eski yapılardan sinagog, kilise ve okul gibi binaların adlarının Haydarpaşa sözcüğü ile başlaması bundandır.

15. ve 16. yüzyıllarda bahçeli köşklerin varolduğu yazılan bu yerleşim alanında, 1774-1789 yılları arasında, padişah I. Abdülhamit tarafından 4 yeldeğirmeni yaptırılmıştır. Semtin ismi, un ihtiyacını karşılamak amacıyla kurulan bu yeldeğirmenlerinden gelir.

Yeldeğirmeni'nde 1800 yılların ikinci yarısında yerleşim hızlanmış, özellikle Yahudilerin semte yerleşmesiyle birlikte apartmanlaşma başlamıştır. Yeldeğirmeni'ne İstanbul'un ilk apartman semti de denilebilir. Zira, konutların bulunduğu apartman semti olarak kabul edebileceğimiz belirgin tek semt olan Cihangir, Cumhuriyet'in ilanından çok sonraları oluşmuştur.

1934'ten 1947 yılına dek Kadıköy-Üsküdar arasındaki tramvaylar Yeldeğirmeni Karakolhane Caddesi'ni kullanmıştır. Tramvayın istikameti, 1947'de Kadıköy Rıhtım bölgesinde Haydarpaşa Köprüsü'nün yapılması ile değiştirilmiştir.^{[1]Yeldeğirmeni Öyküsü. Arif Atılgan.}

Semt, 2010'lu yıllarda bir soylulaşma sürecinden geçer.^{[2]Uzgören, G., & Türkün, A. (2018). Airbnb’nin Soylulaşma Sürecine Etkisi: Kadıköy Rasimpaşa Mahallesi Örneği. Planlama Dergisi, 28(2), 154-170.}

Tarihi yapılar

Yeldeğirmeni, farklı dönem ve kültürlere ait çok sayıda tarihi yapıya ev sahipliği yapmaktadır.

Ulaşım

• Haydarpaşa Garı — Semtin kuzey sınırında yer alan, 1906-1909 yıllarında Alman mimarlar Otto Ritter ve Helmuth Cuno tarafından inşa edilen neoklasik üsluptaki anıtsal tren garı.

• Haydarpaşa Siloları — Garın yanında yer alan tarihi silo yapıları.

Kamu yapıları

• Kadıköy Şehremaneti Binası — 1912-1914 yıllarında mimar Yervant Terziyan tarafından inşa edilen neoklasik belediye binası. Halide Edib Adıvar'ın İstanbul'un işgalini protesto eden konuşmalarını yaptığı tarihi mekân.

• Haldun Taner Sahnesi — İstanbul Şehir Tiyatroları'na bağlı sahne.

Sivil mimari

• Valpreda Apartmanı — 1909 yılında Haydarpaşa Garı'nda çalışan İtalyan mühendisler için inşa edilen, semtin en yüksek tarihi yapılarından biri.

• Süngit Apartmanı — Yeldeğirmeni'nin karakteristik tarihi apartmanlarından biri.

Dini yapılar

• Hemdat İsrael Sinagogu — Semtteki Yahudi cemaatinin tarihi sinagogu; 19. yüzyılın ikinci yarısında Yahudilerin Yeldeğirmeni'ne yerleşmesiyle inşa edilmiştir.

Eğitim

• Osman Gazi İlkokulu — Haydarpaşa Garı döneminde inşa edilen tarihi okul binası.

Ulaşım

Yeldeğirmeni'nin Kadıköy'ün merkezinde bulunması itibarıyla, kara ve deniz taşıtlarıyla her iki yakadan kolaylıkla ulaşılabilir. Yeldeğirmeni, Kadıköy sahilinde bulunan otobüs duraklarına ve vapur iskelelerine yürüme mesafesindedir.

Ayrıca bakınız

• Aziziye Hamamı

• Valpreda apartmanı

Dış bağlantılar

• Yeldeğirmeni Spor Kulübü Blog Sayfası