Yahya Efendi Çeşmesi (Beşiktaş)

Yahya Efendi Çeşmesi, İstanbul'un Beşiktaş ilçesindeki bir çeşmedir. 1557 ya da 1558 yılında yaptırılmıştır.

Tarihi

Kitâbesindeki tarih mısrasının ebced hesabına göre 1538 ya da 1539, kitâbedeki tarih ifadesine göre ise 1557 ya da 1558 yılında, Yahya Efendi tarafından yaptırıldı. Yapım ve tamir kitâbesinin aynı yazıyla aynı zeminde bulunması, kitâbenin ilk kısmının tamir sırasında yeniden yazıldığını gösterir ve kitâbenin yenilenmesi esnasında tarih bilgisinin yanlış işlenmiş olabileceği belirtilir.^{[1]Yahya Efendi Çeşmesi - Yapım kitabesi.[2]İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 6, 8.} Bununla birlikte, çeşmenin de bir parçası olduğu; Yahya Efendi'nin bölgede mescit-tevhidhâne, medrese, hamam ve evlerden oluşan külliyesinin bulunduğu arazi, Yahya Efendi tarafından, Mahidevran Sultan'nın saraydan uzaklaştırılmasından sonra satın alınmıştı.

Haziran ya da Temmuz 1903'te, tekke mensuplarından Hacı Mahmud Efendi tarafından yeniden inşa ettirildi.^{[2]İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 6, 8.} 1949 tarihli fotoğrafında yeniden inşası sonrasındaki teknesi görülürken^{[3]İstanbul'un Çeşme ve Sebilleri. 1993, s. 814, 817.} 2006'da yayımlanan bir fotoğrafında özgün teknesi değiştirilmiş olarak gözükür.^{[4]İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 82.} 2016'da yayımlanan bir fotoğrafında da bu teknesiyle gözüken çeşme,^{[5]Akdeniz, M. Gül. 16. yüzyıldan 21. yüzyıla Şeyh Yahya Efendi Tekkesi. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, Güz 2016, s. 1-23.} 2020'de yayımlanan fotoğrafında ise özgün teknesinin yeniden yapılarak yerine konulduğu hâliyle yer alır.^{[6]Hamidiye suyu tesislerine ait yapıların ve çeşmelerin günümüzdeki durumu ve koruma önerileri. Sahat Tarihi Dergisi, Ekim 2020, s. 425-453.} Yapım kitâbesinde bahsedilen kemer ise günümüzde mevcut değildir.^{[5]Akdeniz, M. Gül. 16. yüzyıldan 21. yüzyıla Şeyh Yahya Efendi Tekkesi. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, Güz 2016, s. 1-23.}

Konumu ve mimarisi

İstanbul'un Beşiktaş ilçesinin Yıldız Mahallesi'nde, Yahya Efendi Sokağı'nda konumlanır.^{[7]Yahya Efendi Çeşmesi (H.965 - M.1557).} İstanbul Boğazı'na doğru alçalan Yahya Efendi Külliyesi'ni bölümlere ayıran istinat duvarlarından birine dayalı bir duvar çeşmesidir.^{[4]İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 82.} Tamamı beyaz mermerden yapılan çeşmenin dikdörtgen bir çerçeve içinde yer alan ayna taşının etrafı, bitki motifi kabartmalarıyla bezelidir. Ayna taşının dilimli dalgalı kemeri, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı üslubundadır. Musluğu, yapraklarla oluşturulmuş bir rozet motifli kabartmanın ortasına yerleştirilmiştir. Bir ayağa oturan kurna şeklindeki teknesinin alt kısmı dilimlidir.^{[2]İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 6, 8.[3]İstanbul'un Çeşme ve Sebilleri. 1993, s. 814, 817.[4]İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 82.}

Ayna taşının yukarısında, talik yazıyla yazılan ve iki bölümden oluşan kitâbesi konumlanır. Çeşmenin inşasına ait olan üstteki iki kıt'alık bölümün metni şu şekildedir:^{[1]Yahya Efendi Çeşmesi - Yapım kitabesi.[3]İstanbul'un Çeşme ve Sebilleri. 1993, s. 814, 817.}

Çeşmenin onarımına üç satırlık mensur bölümün metni ise şu şekildedir:^{[3]İstanbul'un Çeşme ve Sebilleri. 1993, s. 814, 817.[8]Yahya Efendi Çeşmesi - Tamir kitabesi.}

Ayrıca bakınız

• Beşiktaş'taki çeşmeler listesi