Tuğrul (mitoloji)

Tuğrul (تغرل), Divânu Lügati't-Türk'te Togrıl olarak tanımlanan,^{[1]Büyük Türkçe Sözlük.} Dumrul adı ile de bilinen,^{[1]Büyük Türkçe Sözlük.} gündüz yırtıcı kuşları (Falconiformes) takımında yer alan atmacagiller (Accipitridae) familyasından bir kuş, çakırdoğan (Accipiter gentilis).^{[1]Büyük Türkçe Sözlük.} Macar ve Türk mitolojisinde önemli bir yere sahiptir. Toğrul veya Doğrul olarak da söylenir.

Türk mitolojisinde Zümrüdüanka olarak da bilinen Simurg'un karşılığı olarak geçmektedir. Alp Kara Kuş (kartal),^{[2]Doç. Dr. Ali Duymaz. Anadolu ve Balkan Türklerinin Halk Anlatmalarında Mitolojik Bir Kuş: Zümrüdü Anka.} Karakuş (kartal türünden kuşlar),^{[1]Büyük Türkçe Sözlük.} Akbaba veya Kerkenez^{[1]Büyük Türkçe Sözlük.} anlamındaki Kerkes kuşu^{[3]Türklerde Şamanizm ve Sanatçı.} ile Akdoğan anlamındaki^{[1]Büyük Türkçe Sözlük.} Sungur^{[4]Yard. Doç. Dr. Erdoğan Altınkaynak. Yer Altı Diyarının Kartalı.} gibi isimler de aynı anlamda kullanılmıştır. Selçuklu sanatında doğunun ve batının hükumdarı anlamındaki çift başlı kartal tasvirlerinden bazılarının boyunlarında halka olması sebebi ile Anka'ya benzetilmesi bu iki efsanevi kuşun birleştiği söylenilir.^{[5]H. Dilek Batîslam. Divan Şiirinin Mitolojik Kuşları: Hümâ, Anka ve Simurg.} Bu günümüz tarihçilerinin tespiti olmakla beraber tahminden öteye gidemeyen bir benzetmedir. Genel kanı bu mitolojik canlının sadece Macar (Finn-Ogur) ve Türk mitolojisiyle alakalı olduğudur.

Türk mitolojisinde doğaüstü nitelikleri olan kızıl renkli devasa bir kuştur. Anka Kuşu'nu akla getirir. Ölümsüzlüğü ve yeniden dirilişi simgeler. Her gün yeniden doğar. Anka Kuşu diğer pek çok Dünya uluslarının mitolojilerinde de değişik adlarla mevcuttur. Ancak Türk mitolojisindeki bu kuşun diğer mitolojilerdeki benzerlerinden en önemli farkı tek başına olmayıp bir benzerinin hatta ikizinin bulunmasıdır. Konrul Kuşu, Toğrul Kuşu ile birlikte anılır. Her ikisi de Anka kuşunun tüm niteliklerini barındırırlar. Toğrul Kuşu yeraltına da inebilir. Atilla Han’ın ve bazı Oğuz boylarının bayraklarında yer almıştır.^{[6]Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Cilt-1, Sayfa 592)}

Attila'nın^{[7]Avrupa Hun İmp. 375-454.} ve bazı Oğuz boylarının bayraklarında Tuğrul kuşu yer almıştır.^[8]. Oğuz Kağan Destanı'nda Oğuz eşini tepesinde bir tuğrul kuşu bulunan bir ağacın kovuğunda bulur.^{[9]Gilgameş'deki Lilit’in Ağacı ve Karagöz Oyunlarındaki Kanlı Kavak.} Bahaeddin Ögel'e göre Atilla'nın kalkanının üzerinde bir kuş (doğan) resmi vardır. Daha sonra Macar geleneğinde bu kuşun başına bir de taç koyulmuştur. Kral Geza zamanındaki Macarlar bu armayı tüm her yerde kullanmışlardır.^{[6]Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Cilt-1, Sayfa 592)}

Ayrıca bakınız

• Konrul

• Öksökö

• Simurg

• Züzülö

Dış bağlantılar

• Mythical Creatures, "Turul"