Tuğrul Şah

Tuğrul Şah, tam adıyla Abdül Haric Muhammed Muğhiseddin Tuğrul Şah bin Kılıç Arslan, 1186 yılında Anadolu'daki sultanlığını çok sayıda oğlu arasında paylaştıran II. Kılıç Arslan'ın bir oğluydu. Yerine oğlu Rükneddin Cihanşah geçti.

II. Kılıç Arslan'ın oğlu II. Süleyman Şah'ın Ezurum'u fethetmesinden önce, Erzurum bölgesi 1071'den 1202'ye kadar Saltuklular tarafından yönetiliyordu.^{[1]Quote: "The Saltuqids' main role in the political and military affairs of the time was in warfare with the Georgians, expanding southwards from the time of their king David the Restorer (1089-1125), often as allies of the Shah-i Armanids (see above, no. 97); but in a curious episode, Muhammad b. Saltuq II's son offered to convert to Christianity in order to marry the celebrated Queen T'amar of Georgia. The last years of the family are unclear, but in 598/1202 the Rum Seljuq Sulayman II, while en route for a campaign against the Georgians, put an end to the Saltuqids; and for some thirty years after this, Erzurum was to be ruled by two Seljuq princes as an appanage before Kay Qubadh I in 627/1230 incorporated it into his sultanate."} II. Süleyman, Gürcistan'ın gücünü zayıflatmak ve fethetmek istiyordu. 1201 ve 1203 yılları arasında kardeşi Tuğrul Şah komutasındaki müfrezelerle, Mengücekli Behram Şah ve muhtemelen Harput Artukluları'nın yardımıyla Erzurum'u ele geçirdi ve Alâeddin Melikşah'ın yerine kardeşi Tuğrul Şah'ı geçirdi.

Bu fetihten sonraki 30 yıl boyunca Erzurum, iki adet Selçuklu beyi; Tuğrul Şah ve Cihan Şah tarafından yönetildi.^{[1]Quote: "The Saltuqids' main role in the political and military affairs of the time was in warfare with the Georgians, expanding southwards from the time of their king David the Restorer (1089-1125), often as allies of the Shah-i Armanids (see above, no. 97); but in a curious episode, Muhammad b. Saltuq II's son offered to convert to Christianity in order to marry the celebrated Queen T'amar of Georgia. The last years of the family are unclear, but in 598/1202 the Rum Seljuq Sulayman II, while en route for a campaign against the Georgians, put an end to the Saltuqids; and for some thirty years after this, Erzurum was to be ruled by two Seljuq princes as an appanage before Kay Qubadh I in 627/1230 incorporated it into his sultanate."} Tuğrul Şah, 1192'de babası II. Kılıç Arslan tarafından Anadolu Selçuklu sultanlığının bölünmesi üzerine Elbistan'ı almıştı.^{[2]Sinclair, Thomas. Eastern Trade and the Mediterranean in the Middle Ages: Pegolotti’s Ayas-Tabriz Itinerary and its Commercial Context. Routledge, 6 Aralık 2019, s. Note 106.} 1204- 1205 dolaylarında Ahlatşah Begtemür oğlu Muhammed ile birlikte Gürcüleri yendi.^{[3]Tuğrul Şah. İslam Ansiklopedisi.} 1211-12'de Selçuklu Devleti'nden ayrıldı^{[2]Sinclair, Thomas. Eastern Trade and the Mediterranean in the Middle Ages: Pegolotti’s Ayas-Tabriz Itinerary and its Commercial Context. Routledge, 6 Aralık 2019, s. Note 106.} ve saltanatının en azından bazı kısımlarında Gürcistan'a vergi ödediği anlaşılıyor. Gürcülere ve Eyyûbîlere karşı Ahlatşahlar ile ittifak yaptı.^{[4]Erzurum’da Güçlü Bir Selçuklu Meliki Mugîseddîn Tuğrul Şah. Dergi Park, 21 Eylül 2022.}

Oğlu Rukneddin Cihanşah onun yerine geçti ve 1230 yılında Yassı Çimen Muharebesi'nde yenilene kadar Celaleddin Harezmşah ile ittifak kurdu.^{[2]Sinclair, Thomas. Eastern Trade and the Mediterranean in the Middle Ages: Pegolotti’s Ayas-Tabriz Itinerary and its Commercial Context. Routledge, 6 Aralık 2019, s. Note 106.}

Tuğrul'un Gıyaseddin Türkanşah adında bir oğlu daha vardı ve Gıyaseddin Gürcistan kraliçesi Rusudan'ın kocasıydı. Babasının emriyle Gürcistan kraliçesiyle evlenebilmek için Hristiyanlığa geçmişti. Gıyaseddinin harezmşah istilası sırasında yeniden Müslüman olduğu düşünülür. Gıyaseddin'in Tamar adında bir kızı Davit adında bir oğlu vardı. Tamar daha sonrasında II. Gıyâseddin Keyhüsrev ile evlendi ve Gürcü hatun olarak anılmaya başlandı.^{[3]Tuğrul Şah. İslam Ansiklopedisi.} Davit ise VI. Davit olarak Gürcistan kralı oldu.

Kitabelerde kendisine el-Murâbıt, el-Mücâhid, Kāmiu'l-kefere lakapları verilmiştir.^{[3]Tuğrul Şah. İslam Ansiklopedisi.}

Ailesi

Eşleri

1. ? Hatun–Ahlatşah beyi Seyfettin Baytimur'un kızıydı.^{[5]Djaparidze. 12. – 13. yüzyılda Gürcistan ve Yakın Doğu İslam dünyası. 1995, s. 181-182.}

2. Melike Hatun– Mengücek Meliki Fahreddin Behram Şah'ın kızı. 1213 yılından önce evlendiler.^{[6]SÜMER, Faruk. Mengücüklüler. TDV İslâm Ansiklopedisi.}

Çocukları

• Cihan Şah (1206 öncesi - 1230'dan sonra): Babasının ölümünden sonra Erzurum topraklarını miras aldı ve melikliği 1230'daki Yassıçemen Muharebesi ile son bulmuştur.

• Gıyâseddin Türkanşah (1206 - 1226 sonrası): 1223'te Rusudan ile evlendi. Bu evlilikten Tamar ve Davit adında iki çocuğu oldu. Harezmşahlar Devleti'nin Gürcistan işgali sonrasında yeniden Müslüman olduğu düşünülür.

• Melike Hatun– I. Alâeddin Keykubad’ın amca kızı, aynı zamanda eşidir. Kitabelerde “Melike İsmetü’d-Dünya ve’d-Din” unvanıyla anılır. Bu unvanın kullanımı, onun Selçuklu hanedanına mensup ve yüksek statülü bir kadın olduğunu vurgulamaktadır.