Tilimhan

Tilimhan (d.1763 - ö.1831) İran'ın merkez eyaletine bağlı Save ilinde yaşamış Kızılbaş - Türk kökenli bir ozandır.

Yaşam öyküsü

1763 yılında Save ilinin Mezlagançay/Mezdagançay bölgesinde bulunan Mereğey/Marağa köyünde doğan Tilimhan "Karahan'ın torunu, Timur Han'ın oğlu Tilimhan" olarak da anılmaktadır.^{[1]Talip Doğan, Tilimhan Divanı, Akçağ Yayınları, 2020, Ankara, s.29} Mereğeyliler / Marağalılar beş Türkmen boyundan oluşmaktadır. Bunlar Asgınlu, Kevhanlu, Zakurlu, Hadumlu ve Şürmanşahlulardır. Tilimhan, Asgınlu bölüğündendir.^{[1]Talip Doğan, Tilimhan Divanı, Akçağ Yayınları, 2020, Ankara, s.29} Halk anlatılarına göre Tilimhan 14-15 yaşından beri ozanlık ile uğraşmış^{[2]Ali Kemali, Save Türklerinin Büyük Şairi Telim Han, Kardaş Edebiyatlar, S 38, Erzurum, s.12} ve bir bilge kadın onun bir seçkin insan olduğunu öngörmüştür.^{[3]Esedullah Emiri, Hekim Tilimhan Divanı, Birinci Cild, Kum, s.34}

Etnik kimliği

Tilimhan kendi şiirlerinde kimliğini Türkmen ve Türkman olarak açıklar.^{[4]Talip Doğan, Tilimhan Divanı, Akçağ Yayınları, 2020, Ankara, s.30}

İran'daki Türk edebiyatı üzerine etkisi

Tilimhan, kendi torunu olan Türkman Mahmud, Kaşkay ozanı Mazun ve Hekim Hideci gibi İranlı Türk şairleri etkilemiş^{[5]Esedullah Emiri, Hekim Tilimhan Divanı, Birinci Cild, Kum, s.34-35} ve Zencan, Sulduz, Horasan gibi Türki ağırlıklı bölgelerde aşıkların piri olarak kabul edilmiştir.^{[6]Ali Kafkasyalı, İran Türk Aşıkları ve Milli Kimlik, Eser Ofset, Erzurum, s 115}

Şiirlerinde ele alınan konular

Birçok şiiri din ile ilgilidir. Şii mezhebine mensup olan Tilimhan peygamber sevgisi, İmam Ali, Hz. Fatma ve diğer imamlar ile ilgili dörtlükler düzmüştür.^{[7]Talip Doğan, Tilimhan Divanı, Akçağ Yayınları, 2020, Ankara, s 31} Dini konuların yanında toplumsal sorunlar, aşk, öğütler, yalnızlık ve gurbet gibi konulara de değinmiştir.^{[8]Talip Doğan, Tilimhan Divanı, Akçağ Yayınları, 2020, Ankara, s.30-31}

Tilimhan Divanı

Tilimhan'ı Türk dünyasına tanıtan kişi Saveli bir Türk olan edebiyat araştırmacısı Ali Kemali olmuştur. Telimhan'ın şiirlerini toplayan Ali Kemali hazırladığı kitabı bitiremeden ölmüştür.^{[9]Esedullah Emiri, Hekim Tilimhan Divanı, Birinci Cild, Kum, s.22-30} Tilimhan divanının bir kısmı köylüsü olan Esedullah Emiri tarafından 2007 yılında İran'ın Kum ilinde yayımlanmıştır.^{[10]Talip Doğan, Tilimhan Divanı, Akçağ Yayınları, 2020, Ankara, s.34}

Tilimhan Divanı 2020 yılında Talip Doğan tarafından Akçağ Yayınları üzeri latin abecesine aktarılarak yayınlanmıştır.