Türkiye Rumları

Türkiye Rumları ya da Türkiye Yunanları, Türkiye sınırları içinde yaşayan ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan etnik azınlıktır. Çoğunlukla İstanbul'da ve Çanakkale Boğazı'nın batı girişindeki Bozcaada ve Gökçeada'da yaşayan, Rumca konuşan Doğu Ortodoks Hristiyanlardan oluşan küçük bir nüfusu kapsamaktadır. Rumlar; Yahudiler, Ermeniler^{[1]Kaya, Nurcan. Teaching in and Studying Minority Languages in Turkey: A Brief Overview of Current Issues and Minority Schools. 24 Kasım 2015, s. 315-338.[2]Toktas, Sule. EU enlargement conditions and minority protection : a reflection on Turkey's non-Muslim minorities. 2006, s. 489-519.[3]Phillips, Thomas James. The (In-)Validity of Turkey’s Reservation to Article 27 of the International Covenant on Civil and Political Rights. 16 Aralık 2020, s. 66-93.} ve Bulgarlarla birlikte 1923 Lozan Antlaşması ile Türkiye'de resmen tanınan dört etnik azınlıktan biridir.^{[4]Bayır, Derya. Minorities and nationalism in Turkish law. Ashgate Publishing, 2013, s. 88-89, 203-204.[5]Toktas, Sule. The EU and Minority Rights in Turkey. 2009, s. 697-720.[6]Köksal, Yonca. Minority Policies in Bulgaria and Turkey: The Struggle to Define a Nation. 2006, s. 501-521.}

Bunlar, Anadolu ve Doğu Trakya'dan yaklaşık 1,5 milyon Rum'un ve Batı Trakya hariç tüm Yunanistan'dan yarım milyon Türk'ün zorla yerleştirilmesini içeren 1923 nüfus mübadelesinin ardından,^{[7]European Commission for Democracy through Law. The Protection of National Minorities by Their Kin-State. Council of Europe, 2002, s. 142.} Rum ve Türk Nüfusların Mübadelesine İlişkin Sözleşme hükümleri uyarınca Türkiye'de kalmalarına izin verilen tahmini 200.000 Rum'dan kalanlardır. Varlık Vergisi ve 6-7 Eylül Olayları gibi azınlık karşıtı uygulamaların ve saldırıların ardından, Rumların İstanbul bölgesinden göçü büyük ölçüde hızlandı ve saldırıdan önce 119.822 olan Rum azınlık nüfusu, 1978'de yaklaşık 7.000'e düştü.^{[8]Λέξεις – κλειδιά.[9]Kilic, Ecevit. Sermaye nasıl el değiştirdi?. 7 Eylül 2008.} Türkiye Dışişleri Bakanlığı tarafından açıklanan 2008 rakamları, Yunan kökenli Türk vatandaşlarının mevcut sayısını 3.000-4.000 olarak vermektedir.^{[10]Foreign Ministry: 89,000 minorities live in Turkey. 15 Aralık 2008.} Ancak İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne göre 2006 yılında Türkiye'deki Rum nüfusunun 2,500 olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye'deki Rum nüfusu, göç, ölüm oranlarının doğum oranlarından çok daha yüksek olması ve devam eden ayrımcılık nedeniyle demografik olarak kendini idame ettiremeyecek kadar küçük bir topluluk haline geldiğinden çökmektedir.^{[11]İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne göre, 2006 yılında Türkiye'deki Yunan nüfusunun 2.500 olduğu tahmin edilmektedir.}

1924 yılından bu yana Türkiye'deki Rum azınlığın statüsü belirsizliğini korumaktadır. Türk hükûmeti, 1930'lardan itibaren birçok Rum'u göç etmeye zorlayan baskıcı politikalar uyguladı. İkinci Dünya Savaşı sırasında gayrimüslimlerden oluşturulan amele taburları ve aynı dönemde çoğunlukla gayrimüslimlerden alınan Varlık Vergisi bunlara örnektir. Bunlar birçok Rum için mali yıkım ve ölümle sonuçlandı. Eylül 1955'teki İstanbul Pogromu, binlerce Rum'un şehirden kaçmasına yol açarak göçü daha da hızlandırdı ve sonuçta Rum nüfusu 1978'de yaklaşık 7.000'e, 2006'da ise yaklaşık 2.500'e düştü. Birleşmiş Milletler'e göre bu rakam 2012'de çok daha azdı ve 2.000'e ulaştı. The Economiste göre 2023 itibarıyla Türkiye'deki Rumlar yok olmanın eşiğindedir.^{[12]The uncertain future of Greeks in Turkey.}

Dil

• Rumca: Bir kaynak Türkiye'deki Yunanca konuşan nüfusu 4.000 olarak vermektedir.^{[13]www.ethnologue.com, Greek (01.08.2013)} Fakat bu dili aktif olarak kullanan sayısı daha azdır. Aileler arasında bile Türkçe yaygınlaşmaktadır.^{[14]"Nüfus Azalınca Rum Aileler Aralarında Bile Türkçe Konuşur Oldu" Bianet (01.08.2013)} 1965 nüfus sayımında ise Yunancayı anadil olarak bilen sayısı 48.096 şeklinde çıkmıştır.^{[15]Heinz Kloss & Grant McConnel, Linguistic composition of the nations of the world, vol,5, Europe and USSR, Québec, Presses de l'Université Laval, 1984, ISBN 2-7637-7044-4} Rum nüfusun azalmasıyla beraber bu dili konuşan sayısı azalmıştır.

• Pontus Rumcası: Resmî olarak Türkiye'de konuşan Rum yoktur. Karadeniz Rumları, mübadeleye dahil edilip, Yunanistan'a gönderilmiştir. Genel olarak Rum kimliği üzerine görüş bildirmeyen Doğu Karadeniz Müslümanlarıdır. Bu dili konuşan nüfus UNESCO'ya göre 300.000'dir. Fakat bunun büyük bölümü Yunanistandır.^{[16]UNESCO Tehlikedeki Diller Atlası (01.08.2013)}

• Kapadokya Rumcası: İç Anadolu Bölgesi'nde Kapadokya Rumlarınca konuşulan, günümüzde sadece Kayseri ve Niğde içlerinde sadece yaşlı Rum kesimin bildiği ve genç Rumların ise az oranda anlayabildiği, yok olmakla karşı karşıya olan bir dildir. Konuşanların Büyük Kısmı Müslümanlaşmış Rum'lardır. Ayrıca içerisinde bol miktarda Türkçe kelime barındırır.^{[16]UNESCO Tehlikedeki Diller Atlası (01.08.2013)} (Kapadokya Rumcası, Karamanlılarca da konuşulan Türkçenin ağzı olan Karamanlıca ile karıştırılmamalıdır.)

• İstanbul Rumcası

Din

• İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi

Bu listede faal olan ve ibadete açık olan kiliseler dahil edilmiştir. Müze veya harabe olan kiliseler dahil değildir.

• Ayios Fokas Kilisesi

• Aya Triada Rum Ortodoks Kilisesi

• Aya Yorgi Patrikhane Kilisesi

Ayrıca, çok küçük bir cemaat olsa da Türk Ortodoks Patrikhanesi vardır. Kilise Karamanlı Türkler tarafından kurulmuştur.

Kültür

Genel dini kutlamalar dışında, azınlığın başlıca önemli kültürel aktiviteleri;

• Doğu Ortodoks Kilisesi geleneğinde İsa'nın vaftiz edilişinin yıl dönümü (Epifani veya Ta Fota Bayramı) olarak kutlanan 6 Ocak tarihinde, İstanbul Haliç'te geleneksel "sudan haç çıkarma" töreni düzenlenmektedir. Bu tören, İstanbul'daki Rum azınlık kültürü ve Ortodoks inancının Haliç sahilindeki en önemli geleneksel kutlamalarından biridir.^{[17]Marta Sömek. Fener’de Epifani coşkusu: Dualar, çanlar ve denizden çıkarılan haç…. Agos, 6 Ocak 2026.}

• Paskalya bünyesinde düzenlenen, Gökçeada'daki "Meryem Ana Panayırı"

• Türklerin de rağbet ettiği 23 Nisan günü kutlanan Aziz Yorgi (Katoliklerde George) günü. Kutlamanın yeri, Büyükadadaki Aya Yorgi Manastırıdır

• İstanbullu Rumlar tarafından kurulan Apoyevmatini, Türkiye'de yayın yapan tek Rumca gazetedir.

Ayrıca bakınız

• Osmanlı Rumları

• Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi

• Fenerli Rumlar

• Bursa'daki gayrimüslimler

• Müslüman Yunanlar

• Yunanlar

• Karamanlılar

Dış bağlantılar

• Istanbul Rum Vakıfları Destek Derneği Yunanca / Türkçe