Tökeli İmre

Tökeli İmre (Macarca: Thököly Imre; 25 Nisan 1657, Késmárk – 13 Eylül 1705, İzmit), Erdel Prensi, Osmanlı yanlısı ve Habsburg karşıtı bir Macar devlet adamıdır.

Hayatı

Tökeli İmre 1657'de Kesmark'da doğdu. Avusturya yönetimindeki Protestan Macarların şefiydi. Protestan Macarlar Avusturya İmparatoru'nun Katolik mezhebine geçmeleri için yaptığı teklifi kabul etmediler ve 1670'te Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'na karşı ayaklandılar. Daha sonra başlarına babası Avusturyalılar tarafından öldürülmüş olan Tökeli İmre'yi getirdiler.

Tökeli İmre, Sadrazam Köprülü Fazıl Ahmed Paşa'ya başvurarak, Osmanlı himayesine girmek istediğini bildirdi. Avusturya ile barışı bozmak istemeyen Sadrazam Köprülü Fazıl Ahmed Paşa, olumlu karşılık vermedi. Buna rağmen Tökeli, o dönem Protestanların koruyucularından olarak görülen Erdel Prensliği'ne iltica ederek savaşa devam etti. Köprülü Ahmed Paşa buna aktif destek vermese de göz yumdu. Tökeli İmre'nin taraftarlarından çoğu kendisini terk edince Fazıl Ahmed Paşa'ya yaptığı teklifi, 1681 yılında Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'ya tekrarladı ve ona hediyeler göndererek yakınlık kurdu. 1676 yılında Köprülü Ahmed Paşa'nın vefâtı üzerine sadrazam olmuş olan Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, selefinin aksine bu duruma ılımlı yaklaşmıyordu. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ile mutlaka savaşılması, Viyana'nın ele geçirilmesi gerektiğini düşünüyor ve bu sebeple Tökeli İmre ekibine aktif destek vermeyi vadediyordu.^{[1]İnalcık, Halil, Devlet-i 'Aliyye: Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar - III, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ocak 2018, s. 184.}

Bu sırada Avusturya-Macaristan, batıda XIV. Louis önderliğinde kansız fetihler yapan Fransa ile uğraştığından Tökeli'ye sık sık barış teklifi ve tavizler gönderse de o bunları kabul etmedi. Tökeli, Türklerden aldığı kuvvetlerle birçok Avusturya kalesini ele geçirdi. 17 Eylül 1682'de Orta-Macaristan Kralı ilân edildi. Sadrazam Merzifonlu Mustafa Paşa da kendisine destek için Yanıkkale'yi fethetmek amacıyla sefere çıktı. Sultan IV. Mehmed dahi Belgrad'a kadar geldi. Seferin gizli amacı Viyana'yı fethetmek olsa da bunu Sultan IV. Mehmed dahil neredeyse kimse bilmiyor, Macaristan fethi için girişilen bir sefer olduğu sanılıyordu.^{[2]İnalcık, Halil, Devlet-i 'Aliyye: Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar - III, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ocak 2018, ss. 186-187.} Ancak sefer İkinci Viyana Bozgunuyla sonuçlanınca önceden Türklerle birlikte aldığı kaleleri kaybetti.

1688 yılında Avusturyalılara teslim oldu ve Viyana'ya götürüldü. Serbest kaldıktan sonra Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları boyunca Osmanlı Ordusunda görev aldı. Türk ve Tatar kuvvetlerinin başında Transilvanya'ya girdi ve Germen Ordusu'nu yenilgiye uğrattı. Bu başarısından dolayı Tökeli İmre'ye Transilvanya prensliği verildi. Zenta yenilgisinden sonra İzmit'e çekildi. Karlofça barış görüşmelerinde Avusturyalılar, Tökeli İmre'nin kendilerine teslim edilmesini istedilerse de Osmanlı Devleti bunu kabul etmedi. Tökeli İmre 1705 yılında İzmit'te öldü.

Mührünün üzerine "Kral-ı Orta Macar'ım ki namım Tökeli İmre, Mûin-i Âli Osman'ım daim hâzırım emre" yazdırmıştır.

Dış bağlantılar

• Angelfire.com: Detailed timeline of Hungarian history