Sineperver Valide Sultan Çeşmesi (Fatih)

Sineperver Valide Sultan Çeşmesi ya da Kanlı Çeşme, İstanbul'un Fatih ilçesindeki bir çeşmedir. Ayşe Sineperver Sultan tarafından 1825 ya da 1826'da yaptırıldı. 1994 yılı itibarıyla suyu akmayan çeşme, 2009'daki restorasyonu sonucunda işlevsel hâle getirildi. Musluğunun tahrip edilmesinin ardından 2015 itibarıyla bir kez daha işlevini yitirse de 2018'deki restorasyonuyla birlikte tekrar faaliyete geçti.

Küfeki taşından inşa edilen dikdörtgen planlı kâgir çeşmenin ön cephesi, dört pilaster ile dikey olarak üçe bölünür. Ortadaki iki pilaster arasında bir musluk yer alır. Altındaki tekne, cephe boyunca uzanır ve pilasterlerle üç bölmeye ayrılır. Mermer ayna taşında kabartma motifler işlenmiştir. Ayna taşının yukarısında yer alan, inşasına dair dört satırlık kitâbesi, kabartma tekniğiyle işlenmiştir. Yapının ön cephesinde bir alınlık varken arka kısımdaki haznesinin üzeri çatısızdır.

Tarihi

Çeşme, Ayşe Sineperver Sultan tarafından 1825 ya da 1826'da yaptırıldı. Suyunun acı olmasından ötürü halk arasında Kanlı Çeşme olarak da adlandırılıyordu. 1943'teki eserinde İbrahim Hilmi Tanışık, çeşmenin acı olan suyunun "daima boşa aktığı"ndan bahsediyordu.^{[1]İstanbul Çeşmeleri. 1943, s. 250.} 1978'e kadar suyunun aktığı bilinen çeşmenin, 1994'te ise bu işlevi yerine getiremediği tespit edilmişti. 26 Aralık 1986'da, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından "korunması gerekli kültür ve tabiat varlığı" olarak tescil edildi.^{[2]Sineperver Valide Sultan Çeşmesi.}

Çeşme, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Koruma Uygulama Denetim Bürosu tarafından 2009 yılında restore edildi. Bu çalışmalar kapsamında çeşmenin temizliği yapıldı, yapıyı saran bitkiler temizlendi, kırılmış kısımlarda tümleme ile ayrılan kısımlarda birleştirme yapıldı, çimento sıva uygulanmış yerler temizlenirken Horasan harcı ile sıvalama gerçekleştirildi, miksiyon ve altın varak uygulamasıyla kitâbesi yenilendi. Şehir şebekesinden bağlanan su tesisatı, eklenen iki musluk ve su giderinin yapılmasıyla birlikte suyu akar hâle getirildi. Ön yüzüne, çeşmenin tanıtımını ve bu onarımını anlatan, ahşap ve pirinçten yapılmış bir levha da eklendi. Bu levhada, çeşmenin kitâbesindeki tarih, 1241 yerine hatalı bir şekilde 1212 olarak yazılıydı.^{[3]Sineperver Valide Sultan Çeşmesi. 12 Temmuz 2014.}

Eylül 2015 itibarıyla, musluklarının çalınmış olmasından ötürü çeşmenin suyu akmamaktaydı. 2018'de, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen restorasyon çalışmasıyla birlikte musluk yenilenerek çeşme akar hâle getirilirken^{[4]Gündüz, Mehmet. Suriçi'ndeki Yapılaşmanın Tarihi İstanbul Çeşmeleri Üzerindeki Etkisi ve Çeşmelerin Mevcut Durumu. Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi, Bahar 2020, s. 146-162.} 2009'da eklenen levha söküldü.

Konumu ve mimarisi

İstanbul'un Fatih ilçesinin Hırka-i Şerif Mahallesi'ndeki Eski Ali Paşa Caddesi'nde, 17 numara önünde konumlanır.^{[2]Sineperver Valide Sultan Çeşmesi.[5]Sineperver Valide Sultan Çeşmesi (H. 1241-M. 1825). Su Vakfı.} Su haznesi dahil tamamen küfeki taşından yapılmış, 15,75 m2lik tapu alanına sahip dikdörtgen planlı kâgir bir duvar çeşmesidir.^{[6]İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 55.[5]Sineperver Valide Sultan Çeşmesi (H. 1241-M. 1825). Su Vakfı.[7]TKGM Parsel Sorgulama Uygulaması - Öznitelik bilgisi.} Ön cephesini dikey olarak üçe ayıran dört pilaster, cephenin tamamını kaplayan teknesini de üç kısma böler.^{[1]İstanbul Çeşmeleri. 1943, s. 250.} Cephenin iki yanındaki pilasterler, yapının kenarlarından bir miktar mesafe olacak şekilde konumlanır.^{[2]Sineperver Valide Sultan Çeşmesi.} Ortadaki iki pilaster arasında yer alan mermer ayna taşında; yukarısında Bursa kemeri şeklindeki bir kabartmanın olduğu barok bir kabartma, bu kabartmanın yukarısında ise sorguç motifli bir kabartma bulunur.^{[6]İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 55.} Ayna taşının yukarısında, iki pilasterin arasında, dendanlı kartuşlar içine kabartma tekniğiyle işlenen dört satırlık mensur bir kitâbe yer alır. Celî sülüs tekniğiyle işlenen yazı, hattat İbrahim Sükûtî'ye aittir. Kitâbenin zemini yeşil boyalı, harfler ve çerçevesi ise altın varak kaplıdır. Son dizesinin sonunda sanatçının imzasının, "eser" kelimesinin üzerinde ise çalışmanın yapıldığı yılın yer aldığı metin şu şekildedir:^{[6]İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 55.[8]İstanbul'un Çeşme ve Sebilleri. 1993, s. 756.}

Çeşmenin küfeki taşından yapılan alınlığı, kubbeye benzer bir tepeliği ile iki tarafa doğru uzanan kavislerden meydana gelir.^{[6]İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 55.} Sanat tarihçisi Doğan Yavaş, alınlığın oluşturduğu bu akroteri "gayet zevksiz bir formda" olarak tanımlar. Arka kısmındaki haznesinin üzeri çatısızdır.^{[1]İstanbul Çeşmeleri. 1943, s. 250.}