Sigmund Spitzer

Sigmund Spitzer (İspiçel Bey;^{[1]Ennas, Giorgio. Italo-Ottoman Relations in the Age of the Congress of Paris: Mirroring the ‘Other’, 1856-1871. Bloomsbury Publishing, 2025, s. 65.} 1813-1895), Osmanlı hizmetine girmiş olan Yahudi asıllı Avusturyalı bir doktordu. Sultan Abdülmecid'in özel doktoru olarak görev yapmıştır.^{[2]Altınay, Ahmet Refik. Sultan Abdülmecit Han'ın Sarayı'nda (Doktor Spitzer'in Hâtırâtı). Ocak 2003, s. 151-166.[3]Berkes, s. 187.}

Biyografi

İlk yılları

Spitzer, 1813'te Musevi kökenli bir tüccarın oğlu olarak Avusturya İmparatorluğu'nda, Nikolsburg, Moravia'da doğmuştur.^{[4]Dokumentation, Österreichisches Biographisches Lexikon und biographische. Spitzer, Sigmund (Ispiçel Bey). 2003.} Viyana Üniversitesi’nden tıp doktoru derecesi almıştır.^{[5]Singer, Isidore. SPITZER, SIGMUND. The Jewish Encyclopedia, s. 525.}

Mekteb-i Tıbbiye

Spitzer, 1839'da Osmanlı hizmetine girmiş ve Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'nin başmuallimi Charles Ambroise Bernard'ın (1808-1844) yardımcılığını üstlenmişti. Görevinin ilk yıllarında, Müslüman halkın kadavra üzerinde yapılan incelemelere yönelik tepkisini azaltmaya çalışmış; ayrıca gerekli tıbbi araç ve gereçlerin temininde çeşitli güçlüklerle karşılaşmıştır.^{[6]Arslan Terzioğlu – Erwin Lucius (yay.), Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane ve Bizde Modern Tıp Eğitiminin Gelişmesine Katkıları, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul 1993, s. 48.}

Dr. Bernard'ın ölümünden sonra onun yerine derslere giren Sigmund Spitzer^{[7]Elhaç Rıza Tahsin, Tıp Fakültesi Tarihçesi (Mir'at-ı Mekteb-i Tıbbiye), Eklerle yayınlayan Prof. Dr. Aykut Kazancıgil, İstanbul 1991, s. 18 n19.} 1845'te başmuallim ve 1847 yılında Mekteb-i Tıbbiye Müdürü olmuştur. 1844 yılında klinik (seririyat) kısmını da üstlenmiş ve birçok preparatı bizzat hazırladığı bir anatomi müzesi kurmuştur.^{[5]Singer, Isidore. SPITZER, SIGMUND. The Jewish Encyclopedia, s. 525.} Aynı dönemde Sultan Abdülmecid’i geçirdiği tehlikeli bir hastalıktan kurtarmayı başarmıştır. Bu hizmeti karşılığında padişahın özel hekimi olarak görevlendirilmiştir.^{[8]Ahmet Refik, s. 153.[9]“Der” Orient: Jahrbuch d. Deutsch-Österreichischen Orient-Klub. Dt.-Österr. Orient-Club, 1899.} İki yıl sonra Mekteb-i Tıbbiye müdürlüğüne getirilmiştir. Bu süreçte Sultan Abdülmecid’in güven ve takdirini kazanan Spitzer, kamuoyunun da dikkatini çekmiştir. 1845–1850 yılları arasında padişahın özel hekimi olarak görev yapmış; saraya çeşitli nedenlerle girip çıkmış, padişahla birlikte gezilere katılmış ve uzun sohbetlerde bulunmuştur. Bu sayede dönemin devlet adamlarını ve bürokratik yapısını yakından gözlemleme imkânı elde etmiştir.^{[8]Ahmet Refik, s. 153.}

İstanbul'dan ayrılması ve sonrası

1850'de görevlerini bırakarak İstanbul'dan ayrılmak zorunda kalmıştır. Spitzer'in ayrılığının nedeni Sultan'a yapılması düşünülen bir suikastı ihbar ederek engelledikten sonra kendi hayatından endişe etmesiydi. Fakat Abdülmecit, devlet hizmetinden ayrılmasını istemediği doktorunu Viyana Sefareti Müsteşarlığı'na tayin eder. 1857'de Sultan Abdülmecit'in tekrar rahatsızlanması üzerine yeniden İstanbul'a gelir ve tedavisini üstlenir. Gerekli tedavileri yapıp Sultan'ı iyileştirince Abdülmecit tekrar yanında kalmasını istemiş fakat Doktor Spitzer kabul etmeyince Napoli Maslahatgüzarlığı'na tayin etmiştir. Bu maslahatgüzarlığın açılması siyasi nedenlerden daha çok adama görev bulma derdiyle olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim 13 Eylül 1860'da Hariciye Nazırı Safvet Paşa, Sigmund Spitzer'e ülkenin içinde bulunduğu ekonomik sıkıntıyı gidermek için alınan önlemlerden birinin de Napoli Maslahatgüzarlığı'nın geçici bir süre için kapatılmasının olduğunu bildirilmişti. Bir an önce Viyana'ya dönmesi istenen Spitzer'e 3000 kuruş emekli aylığı bağlandı. 1861'de hamisi Abdülmecit'in ölümünden sonra Osmanlı hizmetinden çıkan Sigmund Spitzer ömrünün son yıllarını Paris ve Londra'da geçirmiş ve 1895'te hayatını kaybetmiştir.