Sebz Burc

Sebz Burc , Delhi'de Hümayun Türbesi'nin batısında, Nizamuddin kompleksinin yakınında, Mathura Yolu üzerindeki bir kavşakta bulunan sekizgen bir Babür dönemi türbesidir. 1530'larda inşa edilen bu yapı, en eski Babür dönemi binaları arasında yer almakta olup, Orta Asya'daki Timurlu mimarisinden esinlenilmiş nadir desenlere sahiptir.^{[1]Mughal-style repairs may save rare dome art. The Times of India, 3 Nisan 2019.[2]Akhtar, Sadia. Delhi: Sabz Burj gets a new lease of life. Hindustan Times, 18 Kasım 2021.[3]Khandekar, Nivedita. 16th century Subz Burj now a traffic roundabout. Hindustan Times, 17 Şubat 2013.} İnşa edenin kimliği ve burada kimin gömülü olduğu bilinmemektedir.^{[4]Sabz Burj restored to its Mughal-era glory. The Hindu, 18 Kasım 2021.} Saf altın ve lapis lazuli kullanılarak boyanmış tavanı, Hindistan'daki herhangi bir Babür yapısı için en eski boyalı tavan olarak kabul edilir ve dünyada başka hiçbir yerde benzer bir örneği bulunmamaktadır.^{[1]Mughal-style repairs may save rare dome art. The Times of India, 3 Nisan 2019.[5]Nair, Uma. How Delhi’s forgotten ‘neeli chattri’ became an Instagram hit with latest restoration. Architectural Digest, 23 Kasım 2023.[6]Sabz Burj: 500-year-old mausoleum renovated in the heart of Delhi. Aga Khan Trust for Culture, 23 Kasım 2021.}

Etimoloji

Sebz Burc adı "Yeşil Kule" anlamına gelir.^{[3]Khandekar, Nivedita. 16th century Subz Burj now a traffic roundabout. Hindustan Times, 17 Şubat 2013.} Anıtın mevcut adı, türbenin tamburu, soğan kubbesi ve tepesindeki yeşil sırlı çinilerden gelir.^{[2]Akhtar, Sadia. Delhi: Sabz Burj gets a new lease of life. Hindustan Times, 18 Kasım 2021.}

1980'lere gelindiğinde, dış cephedeki orijinal karoların çoğu döküldüğünde, Hindistan Arkeolojik Araştırmalar Kurumu (ASI) yanlışlıkla onu modern mavi karolarla değiştirmiştir.^{[2]Akhtar, Sadia. Delhi: Sabz Burj gets a new lease of life. Hindustan Times, 18 Kasım 2021.} Bunlar daha sonra 2021'de gerçekleştirilen restorasyonda kaldırılmıştır.^{[4]Sabz Burj restored to its Mughal-era glory. The Hindu, 18 Kasım 2021.} Sebz Burc, çevresindeki Nila Gumbad adlı başka bir anıtla sık sık karıştırılır.^{[3]Khandekar, Nivedita. 16th century Subz Burj now a traffic roundabout. Hindustan Times, 17 Şubat 2013.}

"Mavi Şemsiye" anlamına gelen "Neeli Chattri" olarak da bilinmektedir.^{[5]Nair, Uma. How Delhi’s forgotten ‘neeli chattri’ became an Instagram hit with latest restoration. Architectural Digest, 23 Kasım 2023.}

Tarih

Delhi Sultanlığı'nı yöneten Ludî Hanedanı, 1526 yılında Birinci Panipat Muharebesi'nde Babür'ün güçleri tarafından yenilgiye uğratılmasından sonra Hint alt kıtasında Babür İmparatorluğu'nun kurulmuştur. 1530'larda inşa edildiği düşünülen Sebz Burc, Hümâyun Türbesi'nden daha eskidir ve en eski Babür dönemi binaları arasında olduğu düşünülmektedir.^{[1]Mughal-style repairs may save rare dome art. The Times of India, 3 Nisan 2019.}

Türbeye dair herhangi bir yazıt veya günümüze ulaşan tarihi kayıt bulunmadığından, kimin gömülü olduğu bilinmemektedir. Bununla birlikte, gösterişli altın işlemeli tavanı ve 13. yüzyıl Sufi - Hazreti Nizamuddin'in türbesinin yakınındaki konumu, yatan kişinin son derece önemli olduğunu ve bir Babür hükümdarının yakın bir yardımcısına veya bir Babür kraliyet ailesi üyesine ait olabileceğini düşündürmektedir.^{[5]Nair, Uma. How Delhi’s forgotten ‘neeli chattri’ became an Instagram hit with latest restoration. Architectural Digest, 23 Kasım 2023.[7]Bhanj, Jaideep Deo. Sabz Burj restored to its Mughal-era glory. 18 Kasım 2021.[8]Subz Burj: Oldest double-domed monument in Delhi with Timurid art renovated. The New Indian Express, 18 Kasım 2021.} Bu kanıtlara dayanarak, bir Babür tarihçisi olan Ebba Koch, bu türbenin ikinci Babür imparatoru Hümâyun tarafından annesi Maham Begüm için inşa edildiği sonucuna varmıştır.^{[9]Baruah, Antara. Humayun was obsessed with astronomy, wanted a utopian society favoured by heavens. The Print, 14 Mart 2023.}

Başlangıçta kapalı bir bahçenin içinde yer alan^{[10]Sabz Burj Conservation. Nizamuddin Urban Renewal Initiative.} anıt günümüzde bir trafik adasında bulunmaktadır.^{[3]Khandekar, Nivedita. 16th century Subz Burj now a traffic roundabout. Hindustan Times, 17 Şubat 2013.} 20. yüzyılın başlarında polis karakolu olarak hizmet verdiğinde, yüzeylerde çimento kullanılması nedeniyle boyalı iç kısımlar hasar görmüştür. Bunu takiben, 1980'lerde tambur ve kubbede yapılan hatalı onarımlar yapıda daha fazla hasara yol açmıştır.^{[8]Subz Burj: Oldest double-domed monument in Delhi with Timurid art renovated. The New Indian Express, 18 Kasım 2021.[10]Sabz Burj Conservation. Nizamuddin Urban Renewal Initiative.}

Restorasyon

Sebz Burc, 2018 ve 2021 yılları arasında bir restorasyondan geçmiştir. Yapının yıllarca ihmal edilmiş, kullanılmaz halde kalmış ve hatalı onarımlara maruz kalmış olmasının ardından, restorasyon Aga Khan Kültür Vakfı (AKTC) ve Hindistan Arkeolojik Araştırma Kurumu (ASI) tarafından Havells India'nın fonlarıyla gerçekleştirilmiştir.^{[6]Sabz Burj: 500-year-old mausoleum renovated in the heart of Delhi. Aga Khan Trust for Culture, 23 Kasım 2021.[11]Smith, R.V.. Delhi: Unknown Tales of a City. 30 Mayıs 2015.}

Restorasyon çalışmaları, 20. yüzyıla ait eklemeler olan çimento sıva katmanlarının, pişmiş toprak karoların ve demir parmaklıkların sökülmesini ve bunların yerine (16. yüzyılda kullanılanlara çok benzeyen) sırlı kuvars karolar ve kumtaşı çıtaların yerleştirilmesini gerektirmiştir. Cephedeki oyma sıva işçiliğinden yapılmış çiçekli ve geometrik süslemeler, tasarımın hayatta kalan parçalarından orijinal desenlerin ayırt edilmesi ve bunların tamamen restore edilmesiyle yeniden oluşturulmuştur.^{[8]Subz Burj: Oldest double-domed monument in Delhi with Timurid art renovated. The New Indian Express, 18 Kasım 2021.[10]Sabz Burj Conservation. Nizamuddin Urban Renewal Initiative.} Tüm onarımlarda kireç harcı gibi geleneksel yapı malzemeleri kullanılmıştır. Koruma çalışmalarında usta zanaatkarlar tarafından el aletleri kullanılmıştır ve Hümayun Türbesi'nin restorasyon çalışmalarında kullanılan sırlı karo işçiliği gibi yeniden canlandırılan zanaatlar, Sebz Burc'un karo işçiliğini restore etmek için kullanılmıştır.^{[10]Sabz Burj Conservation. Nizamuddin Urban Renewal Initiative.}

16. yüzyıldan kalma orijinal tavan resmi koruma çalışmaları sırasında yeniden keşfedildiğinde,^{[12]Lakhani, Somya. Conservators at Sabz Burj strike gold — in a painting on the ceiling. The Indian Express, 28 Haziran 2018.} AKTC, resmi temizlemek ve korumak için 1980'lerde hatalı restorasyondan kalan çimento ve fayansların kaldırılması için ASI'den talepte bulunmuştur.^{[13]Delhi News - Times of India. The Times of India, 3 Nisan 2019.} Resmin yeniden keşfi, nadirliği ve karmaşıklığı konservatörleri şaşırtmıştır.^{[14]Conservation Of Delhi's Sabz Burj Complete; Rare Mughal-Era Ceiling Revealed. NDTV, 17 Kasım 2021.} Hayatta kalan resmi ortaya çıkarmak için sıva katmanlarının bilimsel temizliği üç yıl sürmüştür.^{[10]Sabz Burj Conservation. Nizamuddin Urban Renewal Initiative.}

Restorasyon, boyalı tavanın neredeyse 100 yıl sonra tekrar görünür olmasını sağlamış^{[8]Subz Burj: Oldest double-domed monument in Delhi with Timurid art renovated. The New Indian Express, 18 Kasım 2021.} ve yağmur suyu sızıntısı gibi sorunlardan kaynaklanan yapının daha fazla hasar görmesi önlenmiştir. Restorasyon 2021 yılında tamamlanmıştır.^{[12]Lakhani, Somya. Conservators at Sabz Burj strike gold — in a painting on the ceiling. The Indian Express, 28 Haziran 2018.[13]Delhi News - Times of India. The Times of India, 3 Nisan 2019.[15]Sultan, Parvez. Timurid art on Delhi’s little known Subz Burj to get a revamp. Hindustan Times, 12 Ocak 2018.} Artık ASI tarafından korunan bir anıttır ve Ulusal Öneme Sahip Anıtlar listesine eklenmiştir.^{[16]Delhi Alphabetical List of Monuments - Delhi Circle. Archaeological Survey of India.}

Mimari

Sebz Burc, kubbesi büyük ölçüde mavi çinilerle kaplı sekizgen kubbeli bir türbedir (sebz "yeşil" anlamına gelse de).^{[2]Akhtar, Sadia. Delhi: Sabz Burj gets a new lease of life. Hindustan Times, 18 Kasım 2021.} Yapımında, alternatif geniş ve dar kenarlardan oluşan Orta Asya mimarisinin etkileri görülmektedir.^{[3]Khandekar, Nivedita. 16th century Subz Burj now a traffic roundabout. Hindustan Times, 17 Şubat 2013.} Girişler daha geniş kenarlara inşa edilmişken, daha dar kenarlar oyma sıva, boya veya sırlı çini desenleriyle süslenmiştir.

Stil

Sebz Burc, Orta Asya'daki Timurlu mimarisinden etkiler taşıyan erken dönem Babür mimarisinin bir örneğidir. Türbe, Orta Çağ Hint sanatı tarihinde ilk kez sekizgenleştirilmiş kare plan ve yüksek soğan biçimli kubbe gibi iki özelliğin mükemmel bir şekilde gelişmiş halde ortaya çıktığı bir yapı olup, bu da onu son derece önemli bir hale getirmektedir.

Türbenin, Hindistan'daki en eski çift kubbe olduğu düşünülen, sırlı fayanslar kullanılarak yapılmış geometrik desenlerle süslenmiş kubbesi, günümüz Özbekistan'ındaki Gûr-ı Emîr'in kubbesi ve geometrik desenlerine benzmektedir. Bu, Timurlu mimarisinin erken dönem Babür mimarisi üzerindeki etkilerini ortaya koymaktadır.

Özellikler ve Dekorasyon

Türbenin tamburunda, kubbesinde ve tepesinde geometrik çini işlemeleri bulunmaktadır.^{[2]Akhtar, Sadia. Delhi: Sabz Burj gets a new lease of life. Hindustan Times, 18 Kasım 2021.} Ayrıca kapılarında kumtaşı kafesler ve tavanında oyma sıva işçiliği mevcuttur. Sekiz cephesinin her birinde, İslami anıtlarda nadir görülen farklı oyma sıva desenleri bulunmaktadır.^{[8]Subz Burj: Oldest double-domed monument in Delhi with Timurid art renovated. The New Indian Express, 18 Kasım 2021.} Türbenin boyalı tavanı, türbenin en önemli unsuru olarak kabul edilmektedir.^{[2]Akhtar, Sadia. Delhi: Sabz Burj gets a new lease of life. Hindustan Times, 18 Kasım 2021.} Herhangi bir Babür yapısı için en eski boyalı tavan olarak kabul edilen bu tavan, Babür minyatür resimleri gibi sanat formlarından daha eskidir.^{[5]Nair, Uma. How Delhi’s forgotten ‘neeli chattri’ became an Instagram hit with latest restoration. Architectural Digest, 23 Kasım 2023.[14]Conservation Of Delhi's Sabz Burj Complete; Rare Mughal-Era Ceiling Revealed. NDTV, 17 Kasım 2021.} Boyalı tavanla ilgili olarak, Babür tarihçisi Ebba Koch şunları gözlemlemiştir:^{[10]Sabz Burj Conservation. Nizamuddin Urban Renewal Initiative.}

“... Lapis lazuli ve altın kullanılarak bu kadar yüksek derecede süslenmiş tonozlar Timurlu mimarisinin kraliyet binalarında bilinmektedir, ancak süslemeleri genellikle bölümler halinde düzenlenmiştir. Sebz Burc'daki gibi tutarlı bir dekoratif sistem nadirdir.”

Başlangıçta, boyalı tavanla birlikte iç odanın duvarları tamamen resimlerle kaplıydı. Ancak bunlar kaybolmuş ve orijinal resimlerin yalnızca küçük parçaları günümüze kadar ulaşmıştır.^{[10]Sabz Burj Conservation. Nizamuddin Urban Renewal Initiative.}