Sancaklı Yörükleri

Sancaklı Yörükleri, Batı Anadolu'da, özellikle Manisa (Spil Dağı çevresi) ve İzmir (Kemalpaşa ve Bornova) bölgelerinde yoğunlaşmış, Yörük topluluğudur. Tarihsel olarak konargöçer bir yaşam tarzına sahip olan bu topluluk, 19. yüzyılın ortalarında Osmanlı Devleti'nin iskan politikalarıyla yerleşik hayata geçmiştir.^{[1]İzmir ve Manisa’da Sancaklı Yörükleri. Kent Yaşam, 11 Ocak 2024.[2]XX.Yüzyılın ilk yarısında Manisa kazası(1908-1950).. İzmir Ege Üniversitesi, 1996.}

Kökenleri

Topluluğun Sancaklı ismini almasıyla ilgili en güçlü görüş, I. Selim'in 1514 yılındaki Çaldıran Savaşı öncesinde Osmanlı sancağı altında toplanarak orduya asker vermelerine dayanmaktadır. Tarihi veriler, bu dönemde Dulkadiroğlu Beyliği'nden Şehsüvaroğlu Ali Bey çevresindeki Yörüklerin Osmanlı sancağı altında öncü kuvvet olarak savaşa katıldığını ve bu bağlılıklarından dolayı bu isimle anıldıklarını desteklemektedir. Rivayete göre sefere katılan 500 kişilik gruptan bazıları yol boyunca farklı bölgelere yerleşmiş, bu durum Anadolu'nun farklı yerlerinde Sancaklı köylerinin oluşmasına yol açmıştır.^{[1]İzmir ve Manisa’da Sancaklı Yörükleri. Kent Yaşam, 11 Ocak 2024.}

Coğrafi Dağılımları

Sancaklı Aşireti'nin yerleşik hayata geçirilmesi, Temettüat Defterleri kayıtlarına göre 1844-1845 yıllarına uzanmaktadır. Bu süreçte aşiret mensupları, Saruhan Sancağı'na bağlı Manisa ve Nif (günümüzde Kemalpaşa) kazalarındaki çeşitli köylere iskân edilmiştir.^{[2]XX.Yüzyılın ilk yarısında Manisa kazası(1908-1950).. İzmir Ege Üniversitesi, 1996.}

İskân yerlerinin belirlenmesi sırasında aşiret mensuplarının, hayvanlarının sağlığı açısından "kekik biten, keklik öten" ve çamur olmayan yüksek bölgeleri tercih ettikleri, bu nedenle ova kesimleri yerine Spil Dağı'nın eteklerine yerleştirildikleri bilinmektedir. Kaynaklarda, aşiretin Gürle ve Sancaklıbozköy başta olmak üzere bölgedeki on yedi farklı köye dağıtılarak iskân edildiği belirtilmektedir.^{[1]İzmir ve Manisa’da Sancaklı Yörükleri. Kent Yaşam, 11 Ocak 2024.}

Sancaklı Yörükleri günümüzde ağırlıklı olarak Spil Dağı ve Yamanlar Dağı çevresindeki yerleşimlerde yaşamaktadır. Aşiretin başlıca yerleşim alanları Manisa ve İzmir illerinde bulunmaktadır. Manisa'da, özellikle Şehzadeler ve Akhisar ilçelerinde bulunan Sancaklıbozköy, Sancaklıiğdecik, Sancaklıuzunçınar, Sancaklıkayadibi, Sancaklıçeşmebaşı, Sancaklıtepeköy ve Sancaklıbudak köyleri aşiretin yoğun olarak yaşadığı yerleşimler arasındadır. Ayrıca 16. ve 17. yüzyıla ait şer‘iyye sicillerinde, Sancaklı aşiretine mensup bazı grupların Akhisar'daki Arabacıbozköy'e yerleştirildiği kaydedilmektedir.^{[3]İbrahim Gökçen. Saruhan'da Yürük ve Türkmenler. 1946, s. 94.[1]İzmir ve Manisa’da Sancaklı Yörükleri. Kent Yaşam, 11 Ocak 2024.}

İzmir'de ise Kemalpaşa ilçesine bağlı Ulucak, Ansızca, Kızılca, Ören, Damlacık, Yenmiş, Kuyucak ve Sütçüler ile Bornova ve Karşıyaka çevresindeki Yamanlar ve Sancaklı yerleşimleri, tarihî olarak Sancaklı Yörüklerinin iskân edildiği bölgeler arasında gösterilmektedir.^{[4]Ulucak ve Damlacık’ta tarih ve doğa iç içe. 25 Ocak 2013.[1]İzmir ve Manisa’da Sancaklı Yörükleri. Kent Yaşam, 11 Ocak 2024.}

Kültür ve Gelenekler

İsim verme gelenekleri

Sancaklı Yörüklerinde isim verme geleneği, topluluğun tarihî hafızasının kuşaktan kuşağa aktarılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Toplulukta "Ali" ismi, aşiretin tarihî önderlerinden kabul edilen Şehsüvaroğlu Ali Bey'e atfen yaygın olarak kullanılmaktadır. Kaynaklarda, özellikle zayıf, yetim veya bakıma muhtaç doğan erkek çocuklara, güçlenmesi ve ileride saygın bir konuma ulaşması temennisiyle "Ali Bey" adının verildiği belirtilmektedir. Toplulukta "Yavuz" sözcüğü ise kişi adı olarak kullanılmasının yanı sıra, "güzel", "hoş" veya "kaliteli" anlamlarında bir sıfat olarak da kullanılmaktadır. Bu kullanım, "yavuz yemek" ve "yavuz basma" gibi örneklerde görülmektedir.^{[1]İzmir ve Manisa’da Sancaklı Yörükleri. Kent Yaşam, 11 Ocak 2024.}

Şalvar Gecesi

Sancaklı Yörükler Derneği tarafından düzenlenen Şalvar Gecesi etkinlikleri, kadınların geleneksel ipek ve pamuklu şalvarlarla katıldığı kültürel organizasyonlar arasında yer almaktadır. Bu etkinlikler, topluluk içinde kültürel dayanışmanın sürdürülmesi ve geleneksel giyim unsurlarının yaşatılması bağlamında değerlendirilmektedir.^{[5]Manisa'da Rekor Katılım! 550 Kadın Şalvar Gecesinde Yörük Ruhu Estirdi.... Gözde Haber.}