Süleyman Şah

Süleyman Şah veya Kaya Alp oğlu Süleyman Alp (ö. 1236, Fırat), Osmanlı İmparatorluğu'nun resmî olarak kurulmasına giden süreçte önemli bir yere sahiptir. Kaya Alp'in oğlu ve Ertuğrul Gazi'nin babası olan Gündüz Alp'in atasıdır.^{[1]Akgündüz, Ahmed. Ottoman History - Misperceptions and Truths. IUR Press, 2011, s. 35.[2]Yılmaz, Hakan. Âb-ı Hayât’ı Aramak: Gönül Tekin’e Armağan. Yeditepe Yayınevi, 2018, s. 763-788.[3]Yılmaz, Hakan. Osman Gâzî’nin 700/1300-1301’de Yenişehir’de Bastırdığı Üçüncü Sikkesi. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 2019, s. 81-120.} Bazı kaynaklara göre ise Ertuğrul Bey'in babasıdır.^{[4]Ertuğrul Gazi’nin babası Süleyman Şah kimdir? Süleyman Şah nasıl öldü?.} Oğuzlar'ın Kayı Boyu'ndandır. Doğum yeri ve tarihi hakkında kesin bilgiler olmadığı gibi 12. yüzyılın sonlarında doğduğu ve Kayı Boyu'nun başı olduğu bilinir. Moğol hükümdarı Cengiz Han'ın Orta Asya'daki istilâsı üzerine, 13. yüzyılda Türkistan'dan batıya doğru göç etmeye karar vermiştir. Türkistan'dan 50.000 kişiyle Kuzey Kafkasya üzerinden Doğu Anadolu Bölgesi'ne gelerek, 1214'te Erzincan ve Ahlat taraflarına yerleşti. Aynı boya mensup bâzı aşiretler de Diyarbakır, Mardin ve Urfa'ya yerleştiler. 1225-1226 arası da Haçlı Kalesi'nin fethi onun devrinde gerçekleşti.

Süleyman Âlp'in kimliği

Süleyman Âlp'in Süleyman Şah ile karıştırılması

Gündüz Âlp'in dedesi olan Süleyman Âlp'in kimliği, her ikisinin de Halep'te ölmeleri nedeniyle vefat tarihleri arasında yüzyıldan fazla süre geçmiş olmasına rağmen bazı yazarlar tarafından uzun yıllar Anadolu Selçuklu Devleti'nin kurucusu Kutalmışoğlu I. Süleyman Şah ile karıșıtırılmıştır.

Ertuğrul Âlp'nin babası Gündüz Âlp ile karıştırılması

Son zamanlarda bilim insanları tarafından Osman Gazi dönemine ait bulunan ve üzerinde "Osman bin Ertuğrul bin Gündüz Âlp" yazan üç adet madenî para Ertuğrul Gazi'nin babasının Gündüz Alp olduğunu ispat etmiş oluyor.^{[1]Akgündüz, Ahmed. Ottoman History - Misperceptions and Truths. IUR Press, 2011, s. 35.[2]Yılmaz, Hakan. Âb-ı Hayât’ı Aramak: Gönül Tekin’e Armağan. Yeditepe Yayınevi, 2018, s. 763-788.[3]Yılmaz, Hakan. Osman Gâzî’nin 700/1300-1301’de Yenişehir’de Bastırdığı Üçüncü Sikkesi. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 2019, s. 81-120.[5]Başar, Fahameddin. ERTUĞRUL GAZİ. TDV İslâm Ansiklopedisi, 1995, s. 314-315.} Böylece Gündüz Alp ile Kaya Alpoğlu Süleyman Âlp arasındaki karıșıklık da aydınlatılmıș oluyor. Gündüz Alp'in dedesinin adının ise Mîr Süleyman Âlp olduğunu Enverî teyit etmektedir. Yılmaz Öztuna ise Süleyman Şah'ın Ertuğrul'un babası zannedildiğini ve bunun doğru olmadığını söylüyor.^{[6]Öztuna, Yılmaz, Türkiye Tarihi, Hayat Yayınları, s. 34, İstanbul, 1970.} TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre de Süleyman Şah adındaki kişi Ertuğrul'un babası değildir. Gündüz Alp olarak düzeltilmesi gerekmektedir.^{[5]Başar, Fahameddin. ERTUĞRUL GAZİ. TDV İslâm Ansiklopedisi, 1995, s. 314-315.} Hem İlber Ortaylı hem de Erhan Afyoncu gibi tarihçiler ise Süleyman Şah Türbesi'nde yatan kişinin kimliğinin belirsiz olduğunu söylüyor ve Gündüz Âlp'in Ertuğrul Gazi'nin gerçek babası olduğu görüşünü savunuyor.^{[7]Afyoncu, Erhan, Osmanlı İmparatorluğu, s. 33-34, Yeditepe Yayıncılık, İstanbul, 2011.}

Ölümü ve mezarı

Süleyman Şah Kaya Alpoğlu, Kayı boyu'ndan birkaç bey ile Caber'e giderken Fırat Nehri'nde boğularak ölmüș ve Halep'teki Süleyman Şah Türbesi'ne defnedilmiștir. Süleyman Şah Kaya Alpoğlu, genellikle Melikşah'ın kardeşi I. Tutuş'un ordularıyla Halep yakınlarında yaptığı savaşta ölen Kutalmışoğlu Süleyman Şah ile karıştırılmaktadır.^{[8]Osmanlı kaynakları referans alınarak hazırlanmış. Kutalmışoğlu Süleyman Şah'ın Ölümü ve Şahsiyeti. enfal.de.[9]Ayşe Hür. Süleyman Şah Türbesi hakkında yanlış bildiklerimiz. Radikal, 28 Ağustos 2014.} Ölümünden sonra Caber Kalesi'nin Fırat nehri hizasındaki kuzeyde (Türkiye'ye kuş uçuşu 30 km kadar güneyde) bir kümbete defnedildi. Mezarın bulunduğu bölge, I. Dünya Savaşı sonrasında Suriye Osmanlı Devleti'nden ayrılınca Fransız Suriye Mandası sınırları içerisinde kalmıştır. Ancak Ankara Antlaşması ve Lozan Antlaşması'na göre Türkiye'nin toprağı sayılmıştır.^{[10]T.C: Kültür ve Turizm Bakanlığı: e-kitap, Ankara Antlaşması.}

21 Şubat 2015 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti tarafından Suriye'deki iç savaş öne sürülerek gerçekleştirilen Şah Fırat Operasyonu neticesinde türbe geçici süreliğine Türkiye sınırına 180 metre mesafedeki Eşme köyüne taşınmıştır.^{[11]Türkiye, yeni Süleyman Şah Türbesi için Suriye’nin Eşme Köyü’ne bayrak dikti. Taraf, 22 Şubat 2015.}

Kaya Alpoğlu Süleyman Âlp'in ecdadı

Yazıcızâde Âli'nin Tevârih-i Âl-i Selçuk isimli eserinde^{[12]İnalcık, Halil, 2007; sf. 486.} Ertuğrul Gazi'nin atası olarak sadece Gök Âlp'in adı geçmektedir, Neşrî'nin Kitâb-ı Cihannümâ isimli eserinde^{[13]İnalcık, Halil, 2007; sf. 490.} ise Ertuğrul Gazi'nin atası olarak sadece Süleyman'ın adı zikredilmektedir. Aradaki isimler diğer tarihçilerce doldurulmaktadır. Öte taraftan Süleyman Âlp'in babasının Kaya Âlp olduğu Bay-Atlı Hasan'ın Câm-ı Cem-Âyîn^{[14]İnalcık, Halil, 2007; sf. 488.} adlı, Şükrullah'ın Behcetü't-Tevârîh^{[15]İnalcık, Halil, 2007; sf. 487.} adlı ve Âşıkpaşazâde'nin Tevârîh-i Âl-i Osman<ref name="İnalcık=489">Âşıkpaşazâde, Tevârîh-i Âl-i Osman; İnalcık, Halil, 2007; sf. 489.</ref> adlı eserlerinde zikredilmektedir. Kaya Âlp'in dedesini ise hem Şükrullah hem de Âşıkpaşazâde Gök Âlp olarak veriyor.^{[15]İnalcık, Halil, 2007; sf. 487.} Şükrullah Kızıl Buğa^{[15]İnalcık, Halil, 2007; sf. 487.} aracılığıyla, Âşıkpaşazâde ise Basuk aracılığıyla Kaya Âlp'in dedesinin Gök Âlp olduğu hususunda hemfikirdir. Gök Âlp'in ise Türkler'in mitolojik atası Oğuz Han'ın neslinden geldiği Karamanlı Tevki'i Mehmet Paşa, Şükrullah ve Âşıkpaşazâde tarafından öne sürülmektedir.^{[14]İnalcık, Halil, 2007; sf. 488.[15]İnalcık, Halil, 2007; sf. 487.} Öte taraftan Enverî Süleyman Âlp'i Gazan'a bağlamaktadır. Enverî'ye göre Emîr Süleyman Âlp Kutalmışoğlu Süleyman Şah'tır.^{[7]Afyoncu, Erhan, Osmanlı İmparatorluğu, s. 33-34, Yeditepe Yayıncılık, İstanbul, 2011.}

Popüler kültürdeki yeri

2014-2019 yılları arasında TRT 1 de yayınlanan Diriliş Ertuğrul dizisinde Serdar Gökhan tarafından canlandırılmıştır.