Rus Hasan Paşa

Rus Hasan Paşa (16. yüzyıl, Ruten Voyvodalığı – 1582, Osmanlı İmparatorluğu), Ruten asıllı Osmanlı askeri ve devlet adamıdır. Yaklaşık üç yıl beylerbeyi olarak kaldığı Yemen'deki hizmetleriyle tanınmaktadır.

Hayatı

16. yüzyılın başlarında Lehistan Krallığı'ndaki Ruten Voyvodalığı'nda doğdu. Ruten kökenlidir.^{[1]Pritsak, Omeljan. İlk Türk-Ukrayna İttifakı (1648). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 1999, s. 269.} Büyük ihtimalle Osmanlı-Lehistan Savaşları sırasında kaçırıldı ve Osmanlı İmparatorluğu'na getirilerek devşirildi. Defterdar İskender Çelebi'nin yetiştirdiği yüzü aşkın içoğlanından biridir.^{[2]Şimşirgil, Ahmet. Kayı: Ufukların Padişahı - Kanuni. Timaş Yayınları, 2013, s. 100-101.} İlk olarak Mısır Eyâleti'ne yollandı ve orada önemli faaliyetlerde bulunarak sancakbeyi mevkisine yükseldi. Nisan 1567'de Rıdvan Paşa yerine Yemen Eyâleti Beylerbeyi yapıldı. Hasan Paşa ancak Ağustos'ta 700-800 askerle birlikte Yemen'e varabildi; bu zamana kadar çok sayıda kale isyâncı İmam Mutahhar'ın kontrolüne geçti.

Hasan Paşa'nın ordunun ihtiyaçlarını sebep göstererek halktan zorla vergi alması ve önde gelen kişileri îdam ettirmesi bölgede huzursuzluğu derinleştirdi; bu durum, halkın Mutahhar'a yakınlaşmasına zemin hazırladı.^{[3]Bostan, İdris. Yemen. TDV İslâm Ansiklopedisi.} Haziran 1568'de Yemen'deki iki eyâletin birleştirilmesiyle merkezi Zebîd olan Yemen Beylerbeyliği oluşturuldu ve bu yeni idârenin başına Özdemiroğlu Osman Paşa getirildi.^{[4]Uzunçarşılı, İsmail H.. Osmanlı Tarihi. Türk Tarih Kurumu, 1973, s. 27.} Bundan az evvel Osmanlı'nın elinde kalan son önemli merkez olan Zebîd'e yürüyen Ali bin el-Şevî (İmam Mutahhar'a bağlı bir komutan), kuvvetleri sayıca çok daha fazla olmasına rağmen Hasan Paşa tarafından mağlup edildi.

Özdemiroğlu Osman Paşa Ağustos 1568'de Zebîd'e ulaştığında Hasan Paşa'yı görevden aldı. Hasan Paşa Mısır'a doğru yola çıktığı sırada Cizan'da Koca Sinan Paşa ile karşılaştı ve onunla berâber Yemen'e geri döndü.^{[5]Yavuz, Hulûsi. Kâbe ve haremeyn için Yemen'de Osmanlı hâkimiyeti (1517-1571). Serbest Matbaası, 1984, s. 100.} Sinan Paşa Yemen'e vardığında, Lala Mustafa Paşa ile süregelen rekâbeti nedeniyle onun himâyesindeki Osman Paşa'yı görevden alarak yerine yeniden Hasan Paşa'yı getirdi.^{[6]Şimşirgil, Ahmet. Kayı: Kudret ve Azamet Yılları. Timaş Yayınları, 2013, s. 29-30.} Hasan Paşa, geçmişte halkla yaşadığı anlaşmazlıklar yüzünden görevi yalnızca resmî olarak üstlenebildi; fiilî güç Sinan Paşa'daydı. 1568-1570 Yemen Seferi sırasında Kevkeban Kuşatması dâhil olmak üzere çeşitli çatışmalarda çarpıştı. 1570'te vazîfesini Halhallı Behram Paşa'ya devretti.^{[3]Bostan, İdris. Yemen. TDV İslâm Ansiklopedisi.}

Hasan Paşa 1582'de öldü.^{[7]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Mayıs 1996, s. 631.} Günümüzde yalnızca kalıntıları ayakta kalan Cors Kalesi, İran'daki Karaziyaeddin yakınlarında yer almakta olup, o dönemde bir kapısı bulunmakta ve içinde Rus Hasan Paşa Câmii dışında başka bir imâret yer almamaktaydı.^{[8]Küpeli, Özer. Evliya Çelebi'nin İlk İran Seyahati Güzergahı ve Kalelere İlişkin Bilgiler. Ege Üniversitesi, 2011, s. 84.}