Halhallı Behram Paşa

Halhallı Behram Paşa, Bosna asıllı Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır. Babası Kara Şahin Mustafa Paşa ve kardeşi Rıdvan Paşa, Yemen vilâyetin eski valilerindendir.

Hayatı

Babası Bosna asıllı Kara Şahin Mustafa Paşa'dır. Behram Paşa, 1563 yılında Urfa sancakbeyi görülmekle birlikte ne zaman bu göreve geldiği bilinmemektedir. 1564 yılına kadar bu görevde bulunmuştur.^{[1]Karakaş, Ayhan. Hanların Turizme Kazandırılması: Mardin, Diyarbakır Ve Şanlıurfa İl Merkezlerindeki Hanlar Üzerine Bir Çalışma. DergiPark, 2015, s. 306-321.} 1564-67 yılları arasında Diyarbekir beylerbeyi olarak görev yapmıştır.^{[2]Yılmazçelik, İbrahim. Osmanlı Hakimiyeti Süresince Diyarbakır Eyaleti Valileri (1516-1838). studylibtr.com, 2000, s. 243.} 1567/68 yılında görevinden azledilmişse de 1569 yılında Koca Sinan Paşa'nın serdarlığında düzenlenen Yemen harekâtına katılmış ve birçok kalenin alınmasında rol oynamıştır. 1569/1570 yılında Yemen Eyaleti'ne beylerbeyi olmuş ve beş yıl kadar süreyle görevini sürdürmüştür (Mehmed Süreyya'nın Sicill-i Osmani'ye göre 1569-1573 yılları arasında^{[3]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmani.}). Sicill-i Osmani'de 1574 yılı gibi ölmüş gösterilmişse de bulunan belgelerden bunun doğru olmadığı bilinmektedir.^{[4]Kurt, Halil. Yemen. Türkiye Diyanet Vakfı, 2013, s. 414-416.} Nihâlî'nin "Fetih-Nâme-i Yemen" isimli mesnevisinde Behram Paşa'nın Yemen Seferindeki kahramanlık ve başarıları sıklıkla anlatılmıştır.^{[5]Avçin, Mehmet. Nihâlî’nin Fetih-Nâme-i Yemen İsimli Mesnevisi. www.sosyalarastirmalar.com/, 2017, s. 16-24.} Yemen Beylerbeyi görevinden alındıktan sonra yeni beylerbeyi 1576 yılı başlarında gelene kadar Yemen Eyaletinin korunmasını sağlamıştır. Daha sonra da Mısır'a giderek burada bulunmuştur.^{[6]Kaçan Erdoğan, Meryem. XVI. Yüzyılda Halep’te Bir Osmanlı Vakfı: Behram Paşa Külliyesi. tkidergisi.com, 2010, s. 1-29.}

Bundan sonraki bilgiler incelendiğinde farklı farklı Behram Paşalar'ın birbiriyle karışmış olma durumu bulunmaktadır. Behram Paşa'nın 1578 yılında Erzurum Beylerbeyi olarak İran seferlerine katıldığı, aynı yılın sonuna doğru Halep Beylerbeyliği, Mayıs 1579'da Diyarbekir Beylerbeyi olduğu belirtilmekle birlikte^{[6]Kaçan Erdoğan, Meryem. XVI. Yüzyılda Halep’te Bir Osmanlı Vakfı: Behram Paşa Külliyesi. tkidergisi.com, 2010, s. 1-29.} 1578-1579 yıllarında kısa süre Diyarbekir beylerbeyliği yapan kişinin Sağır Behram Paşa adında başka bir yönetici olduğu bilgisi de bulunmaktadır.^{[7]Şener, Züleyha. Sivas Behram Paşa Hanı Monografi Değerlendirmeleri. www.academia.edu, 2019, s. 1-43.}

Mirası

Behram Paşa'nın yaptırdığı ve bazıları günümüze ulaşabilmiş eserler bulunmaktadır. Bunlar;

• Şanlıurfa merkez Haşimiye Meydanı'nda 1563 yılında tamamlanan ve Gümrük Hanı olarak da bilinen han,^{[8]Asırlardır canlılığını koruyan kervansaray: Gümrük Hanı. AA, 22 Ekim 2018.}

• Şanlıurfa'da Behram Paşa tarafından yaptırıldığı düşünülen Dabakhane Camisi,^{[9]Karakaş, Mahmut. Şanlıurfa ve İlçelerinde Kitabeler. Şanlıurfa Belediyesi, 1999, s. 1-463.}

• Sivas'ta 1573-1576 yılları arasında inşa edilen Behram Paşa Hanı,^{[10]Sivas'taki 442 yıllık han butik otel oluyor. AA, 4 Ocak 2018.}

• Diyarbakır merkezde 1564-1572 yılları arasında inşa edilen Behram Paşa Camii,^{[4]Kurt, Halil. Yemen. Türkiye Diyanet Vakfı, 2013, s. 414-416.} (Mimar Sinan eseri olduğu düşünülmektedir.^{[11]Kurt, Halil. 18. Yüzyılın İlk Yarısında Amid Kazası. acikbilim.yok.gov.tr, 2013, s. 141.})

• Diyarbakır merkezde 1564-1567 yıllarında yapılan ve "Paşa Hamamı" olarak bilinen hamam,^{[12]Diyarbakır'daki 454 yıllık Behrampaşa Hamamı'nın restorasyonunda terör saldırılarının izleri de siliniyor. AA, 14 Temmuz 2021.}

• Halep'te 1583 yılında tamamlanan Behramiyye Camii'nin de içerisinde bulunduğu külliyedir.^{[6]Kaçan Erdoğan, Meryem. XVI. Yüzyılda Halep’te Bir Osmanlı Vakfı: Behram Paşa Külliyesi. tkidergisi.com, 2010, s. 1-29.}