Rumkale Çepnileri

Rumkale Çepnileri, Güneydoğu Anadolu bölgesinde yaşayan bir Çepni koludur. Eski Osmanlı kazası olan Rumkale'ye yerleşmişlerdir. Rumkale Kazası'nın sınırları bugünkü Nizip, Yavuzeli, Araban ve Halfeti ilçelerine denk gelmektedir.^{[1]Taş, Yasin. Rumkale Kazası Zaviyeleri. 2021-12-30, s. 118–137.} Günümüzde ise Gaziantep ilinin kuzeydoğu kesiminde yaşamaktadırlar.

Tarih

Çepniler, 16. yüzyılın başlarında Rumkale bölgesinde mevcut olsa da bölgeye ne zaman göç ettikleri kesin olarak bilinmemektedir.^{[2]Winter, Stefan. Aleppo and its Hinterland in the Ottoman Period / Alep et sa province à l’époque ottomane. BRILL, 21 Ekim 2019, s. 20.[3]Rumkale Çepnilerinde Cem. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 2022, s. 311-350.[4]"Gaziantep Çepni Ağzının Türkiye Türkçesi Ana Ağız Gruplarını Belirleyen Özellikler Bakımından Değerlendirilmesi". Journal of Turkish World Studies. 10 (1), s. 185-206.} Yerel anlatıya göre, Hazar Denizi kıyılarından batıya yönelen Oğuz toplulukları arasında bulunan Çepniler, Kayı boyuna mensup bir grubun korunması ve Anadolu’ya ulaştırılmasıyla görevlendirilmiştir. Göç sırasında Kırgızların (bazı rivayetlerde Tatar veya Moğol topluluklarının) gerçekleştirdiği ani baskınlar nedeniyle kuzey güzergâhı değiştirilmiş ve Çepniler günümüzde İran, Irak ve Suriye sınırlarına karşılık gelen hattı izleyerek Rumkale civarından Anadolu’ya giriş yapmıştır.^{[5]Aksüt, Hamza. Aleviler: Türkiye, İran, İrak, Suriye, Bulgaristan : Araştırma-İnceleme. 2009.}

17. yüzyılın sonlarında Rumkale çevresinde yerleşik yaşama geçen Çepnilerin, göçebe geçmişlerinden miras kalan bir uygulama olan yağma pratiğini Pazarcık ve Keferdiz'de yaptıkları biliniyordu.^{[6]Sümer, Faruk. Oğuzlar (Türkmenler): tarihleri, boy teşkilâtı, destanları. 1980, s. 330.[7]Altun, Işıl. Kocaeli Suadiye/Çepni halk kültürü. Doğu Kütüphanesi, 2008, s. 49.[8]Öztürk, Mehmet. Anadolu'ya Türk kimliğini veren, Anadolu'yu Türkleştiren ve Anadolu'ya Türk şuurunu yerleştiren: Oğuz Türkleri. Ledo Yayıncılık, 2007, s. 285.} Daha sonraları yerleşik yaşama geçmiş boydan bazıları Antep'te Çepni-Kazımiye Tekkesi'ni inşa ettiler.^{[9]Çam, Nusret. Türk kültür varlıkları envanteri: Gaziantep 27. Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2006, s. 673.}

Antep Çepni Tekkesi

Her ne kadar Çepniler tarafından kurulmuş olsa da Gaziantep'teki Çepni Tekkesi yavaş yavaş Antep civarında yaşayan tüm Alevi Türkmenlerin merkezi haline geldi. Yılın belirli günlerinde Besni, Maraş, Sakçagözü, İslahiye ve Barak köylerinden halk geleneksel kutlamalar için kente gelir, aynı gün hediyeler getirip, eğlence etkinliklerine katılır en sonunda da Çepni Dede'nin elini öperlerdi. Ziyaretçiler daha sonra tekkenin Mekke'deki Zemzem kadar kutsal kabul edilen tekke kuyusu suyundan biraz içerlerdi.^{[10]Sevinç, Necdet. Gaziantep'de yer adları ve Türk boyları, Türk aşiretleri, Türk oymakları. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 1983, s. 51.}

Din

Rumkale Çepnileri, Türkiye'nin kalanına dağılan Çepni gruplarının aksine (Balıkesir Çepnileri hariç) yerleşik hayata geçtikten sonra sünnileşmemiş, Alevi inancını sürdürmüşlerdir. Rumkale Çepnileri, yani Dede Garkın ve Musa Kâzım ocaklarına aittir.^{[3]Rumkale Çepnilerinde Cem. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 2022, s. 311-350.[11]Aksüt, Hamza. Aleviler: Türkiye, İran, İrak, Suriye, Bulgaristan : araştırma-inceleme. Yurt Kitap-Yayın, 2009, s. 42.}