Ragıp Gümüşpala

Mehmet Ragıp Gümüşpala^{[1]TBMM Albümü 2. Cilt (1950-1980). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü.} (d. 1897, Edirne, Osmanlı İmparatorluğu - ö. 6 Haziran 1964, İstanbul, Türkiye), Türk asker ve siyasetçi. Türk Silahlı Kuvvetlerinin 11.^[2]tsk.tr. Genelkurmay Başkanı. 27 Mayıs Darbesi'nden sonra bu görevi yürüten Gümüşpala, Millî Birlik Komitesi tarafından emekliye sevk edildikten sonra darbeyle devrilen Demokrat Parti'nin siyasi mirasçısı olan Adalet Partisi'nin kurucu genel başkanlığını yaptı.

Yaşamı

Askeri yaşamı

Çocukluğu Balkan Savaşları ile geçti. Edirne Lisesinden mezun olup Mekteb-i Harbiyeye girdi. Öğrenci iken talimgaha çıktı ve 1917 yılında asteğmen rütbesine terfi etti. 63. Alay 12. Bölük Komutan Vekili iken, 2 Ekim 1918 tarihinde Sina ve Filistin Cephesi'nde Nablus Muharebesi sırasında İngilizlere esir düştü. İngilizler onuSeydibeşir Kuveysa Harbiye Kampı'na gönderildi. 6 Ekim 1920 tarihine kadar esarette kaldı. Esaret dönüşü İstanbul'dan Ankara'ya geçerek 13 Aralık 1920 tarihinde İstiklal Savaşı'na katıldı. Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz savaşlarında yer aldı. Millî Mücadele'ye katkılarından dolayı Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası ile taltif edildi. Takım ve Bölük Komutanlığı görevlerinde bulunduktan sonra 1931 yılında girdiği Harp Akademisi'ni aynı yıl bitirerek kurmay subay oldu. Şeyh Said İsyanı'nın bastırılmasında yer aldı. 1936'da kurmay binbaşılığa terfi etti. Bu yıllarda Tunceli bölgesinde raporlar hazırladı. Dersim Harekatı sırasında Seyit Rıza'nın adamlarına esir düştü.^{[3]Dağlar, Ali. Yüzleşmek hafıza tazelemek içindir. 18 Kasım 2012.}

Çeşitli karargah ve birliklerde görev yaptıktan sonra 1948 yılında tuğgeneral, 1951 yılında tümgeneral, 1955 yılında korgeneral ve 1959 yılında orgeneral rütbesine terfi etti. Tuğgeneral rütbesi ile 65. Tümen Piyade Tugay Komutanlığı, Motorlu Birlikler Okul Komutanlığı, 9. Tümen Komutan Yardımcılığı ve 3. Ordu Kurmay Başkanlığı, Tümgeneral rütbesi ile 65. Tümen Komutanlığı ve 11. Kolordu Komutan Vekilliği, Korgeneral rütbesi ile 7. Kolordu Komutanlığı ve 3. Ordu Komutan Vekilliği görevlerinde bulundu.

1960 yılında orgeneral rütbesinde Erzurum'da 3. Ordu Komutanı iken 27 Mayıs Darbesi oldu. 27 Mayıs sabahında Ankara'da darbe yapan Millî Birlik Komitesine liderlerinin kim olduğunu sordu. Eğer liderleri kendisinden daha kıdemli bir orgeneral değilse emrindeki 3. Ordu ile Ankara'ya yürüyüp isyana son vereceğini bildirdi. Bu ültimatomu beklemeyen cuntacılar, bunun üzerine inzivaya çekilmiş emekli orgeneral Cemal Gürsel'i askeri uçakla İzmir'den Ankara'ya getirip; darbenin en kıdemlisi olan Tümgeneral Cemal Madanoğlu'nun yerine lider gösterdiler. Hatta Madanoğlu, 3 Haziran 1960 tarihinde Gümüşpala'yı genelkurmay başkanlığına atadı. 2 Ağustos 1960 tarihinde, daha sonra Emekli İnkılap Subaylar Derneğini oluşturacak olan yaklaşık 5000 subayla birlikte Millî Birlik Komitesi tarafından re'sen emekliye sevk edildi.

Siyasi yaşamı

Bu hareketi beklemeyen Gümüşpala, askerlik sonrası siyasete girdi. 29 Eylül 1960 tarihinde Demokrat Partinin (DP) kapatılmasından sonra, bu partinin seçmen kitlesini toplayacak bir siyasal partinin kurulması çalışmalarına katıldı. 11 Şubat 1961 tarihinde kurulan Adalet Partisinin (AP) ilk genel başkanlığına seçildi. Bu partinin ilk genel başkanı olarak 1961 genel seçimlerinde İzmir milletvekili seçildi. 20 Kasım 1961 tarihinde İsmet İnönü başkanlığında kurulan CHP-AP koalisyon hükümetinde görev almadı. 1962 yılında toplanan AP I. Kongresi'nde yeniden genel başkan seçildi.

Kişisel yaşamı

Gümüşpala, evli ve altı çocuk babasıydı.^{[4]Gümüşpala'nın cenazesi. 7 Haziran 1964, s. 7.}

Ölümü

6 Haziran 1964 tarihinde ani bir kalp krizi sonucu İstanbul'da öldü. Kabri Zincirlikuyu Mezarlığı'ndadır. Ölümünden sonra vekaleten Sadettin Bilgiç atandı. Yapılan kongre sonucunda ise AP genel başkanlığına Süleyman Demirel seçildi. DP'nin devamı olarak algılanan AP, 1965 seçimlerinde %52 oy oranıyla tek başına iktidara geldi.