Osmanlı sadrazamları listesi
Sadrazam (صدر اعظم) ya da vezîr-i âzam (وزیر اعظم), Osmanlı İmparatorluğu'nda padişah adına devlet işlerini yöneten, bugünkü başbakanlık makamına denk gelen en yüksek derecedeki devlet adamı. Sadrazamlık yapmış kişilerin isimleri Osmanlı tarihi dönemlerine göre şu listelerde bulunmaktadır:
(1299-1453): Kuruluş dönemi Osmanlı sadrazamları listesi
(1453-1579): Yükseliş dönemi Osmanlı sadrazamları listesi
(1579-1699): Duraklama dönemi Osmanlı sadrazamları listesi
(1699-1773): Gerileme dönemi Osmanlı sadrazamları listesi
(1773-1922): Dağılma dönemi Osmanlı sadrazamları listesi
Osmanlı İmparatorluğu'nda Kuruluş dönemi 11, Yükseliş dönemi 34, Duraklama Dönemi 82, Gerileme dönemi 48 ve Çöküş dönemi 117 olmak üzere toplam 292 sadrazam ataması yapıldı. Birden fazla aynı göreve gelen sadrazamlar sayılmazsa, toplamda 218 farklı isim Osmanlı Sadrazamı olarak görev yaptı. Osmanlı İmparatorluğu 623 sene hüküm sürdü. 36 padişah görev yapmış bazıları birden fazla sürelerle görev yaptığında toplamda 39 defa padişahlık cülusu ve toplam 292 defa sadrazam ataması yapıldı. En uzun süre sadrazamlık görevini 1364-1387 yılları arasında toplam 22 yıl süreyle Çandarlı Kara Halil Hayrettin Paşa yapmıştır. En kısa süre sadrazamlık görevini 5 Mart 1656 tarihinde 4 saat süreyle Zurnazen Mustafa Paşa yapmıştır. En fazla sadrazam atamasını 18 sadrazamla IV. Mehmed yaptı. En az sadrazam ataması 1 sadrazamla I. Bayezid'dir. En fazla sadrazamlık görevine 9 kez atanan Mehmed Said Paşa'dır.
Osmanlıların ilk devirlerinde divanda ulema sınıfından gelme yalnız bir vezir vardı. Daha sonra vezir sayısı artınca birinci vezire vezir-i azam denildi. I. Murad devrinde Çandarlı Ali Paşa vezirken Kara Timurtaş Paşa'ya da vezirlik verilince Ali Paşa'ya birinci vezir yani vezir-i azam denilmişti.
Sadrazamların listesi
Bu listede sadrazamların isimlerinde dönemin yazım ve telaffuzları (Mehmed, Ahmed gibi) esas alınmış, ancak isim bütününün mümkün olduğunda Türkçeleştirilmiş halde sunulmasına çalışılmıştır ("ibn Kemaleddin" yerine "Kemaleddinoğlu" gibi). Madde başlıklarında her bir sadrazamın tarihlerde anılan bütün lakaplarının bir araya getirilmesine özen gösterilmiş, tarihlerde söz konusu kişinin ölümünden sonra verilmiş lakaplar ("şehit" gibi) daha ziyade madde içinde belirtilmiştir.
Listedeki sütünlarda sırayla: Sadrazamın adı veya lakabı (Sadrazam), sadaret başlangıç tarihi (başl.), sadaret sona eriş tarihi (bitiş), birden fazla sadrazamlık dönemi söz konusu ise kaçıncı kez bu makama geldiği ve akılda kalıcı kısa notlar (etnik kökeni, ailesi, akıbeti, ölüm nedeni, hakkında önemli bir detay gibi) bilgiler bulunmaktadır.