Osman Nuri Paşa (ressam)

Osman Nuri (d. 1839?, İstanbul – ö. 1903-1906?), Türk ressam. Doğum ve ölüm tarihleri kesin olarak bilinmemekle beraber, sanatçının İstanbul'da doğduğu ve öğrenimini burada yaptığı bilinmektedir. "Mirat-ı Mektebi Harbiye" nin 279. sahifesindeki bilgiler bunu doğrulamaktadır. İstanbul Sultanahmetli olduğu da burada kaynaklıdır. 1857'de Harbiye dördüncü sınıfında iken Sultan Abdülmecid ve Sultan Abdülaziz'e yaver ve ressam olarak saraya alındığı da buradan öğrenilmektedir. Bu görevinde miralaylığa (Albay) kadar yükselen sanatçı bundan sonra mirliva (Tuğgeneral) rütbesi ile Harbiye ve Kuleli resim öğretmenliğine atandı. Osman Nuri Paşa, Türk resinde ilk kez kahramanlık içeren bir konuda eser veren sanatçıdır.

"Preveze" adlı tablosu, sanat yönünden olmasa bile, bu yönü ile sanat tarihinde özel bir yer tutar. Ertuğrul adlı tablosunun ise daha olgun döneminde ve biraz daha ustaca yapıldığı görülmektedir.

Osman Nuri Paşa Avrupa'da da resim öğrenimi yaptı. Yağlıboya tuvalleri dışındaki diğer çalışmaları, kendisinin ileri bir tekniğe sahip iyi bir hoca olduğunu ortaya koymaktadır. Sami Yetik'in ilk resim öğretmeni olan Osman Nuri Paşa, Ahmet Ziya Akbulut, Hoca Ali Rıza ve Hüseyin Zekai Paşa'nın da resim öğretmenliğini yaptı. Daha çok, sanatı tanıtmak ve sevdirmek alanında büyük hizmetlerde bulundu.

Osman Nuri Paşa, Kuleli Askeri Lisesi'nde, resme yetenekli gördüğü öğrencileri not eder, daha sonra Harbiye Mektebi'ne geçtikleri zaman onları Harbiye Resim Atölyesine devam ettirirdi.

Arşiv belgelerine göre 1893 yılında Kahveci Foti adında birisini kazara vurmuş ve tahkikat evrakı Divan-ı Harb'e havale edilmiş, ancak şahsın ifadeleri ve Paşa'nın yardımları göz önünde bulundurularak olayın bir kaza olduğu kararına varılmıştır. Bu olayın ardından Harbiye ve İdadide resim eğitmenliğine devam eden Paşa, genç öğrencilerin eğitimi için 1895 senesinde "Fenn-i Menâzır ve Sulu Boya Ta'rîfâtı" adlı matbu kitabını yayımlatmıştır. Osmanlı resminde Batılılaşma sürecinin öncülerinden olan sanatçı; Sami Yetik, Hüseyin Zekai, Diyarbakırlı Tahsin, Ahmet Ziya Akbulut ve Hoca Ali Rıza gibi Osmanlı resim sanatına yön verecek birçok tanınmış ressamı yetiştirmiştir. Sultan II. Abdülhamid döneminde asabi bir hastalığa yakalanan ve padişah tarafından tedavi için Viyana'ya gönderilmesine rağmen derdine çare bulunamayan Osman Nuri Paşa, Meşrutiyet'in ilanından önce İstanbul'da vefat etmiştir.^{[1]Güler, Mert. Ressam Mirliva Osman Nuri Paşa’nın Hayatına Bir Bakış; “Fenn-i Menâzır ve Sulu Boya Ta‘rîfâtı” Adlı Eserinin Transkripsyonu. 22 Ağustos 2024, s. 421-441.}

Son dönemleri hakkında Milli Mecmua’nın 1924 tarihli, 19. sayısında Şahabettin Bey’ şunları söyler: “Hayatını büyük ve kibarlar arasında geçiren paşa, Abdülhamid zamanında asabi bir hastalıktan muzdarip idi. Daima bir buhran onu tuvalinden, fırçasın- dan istemeyerek ayırmıştı. Acıklı ve derbeder bir hayat içerisinde dolaşıyordu. Abdülha- mid, Paşa’yı tedavi için Viyana’ya gönderdi. Fakat orada hiçbir doktor onun derdine çare bulamadı. Şaban ayının mübarek bir gününde İstanbul’da, Tanrısına ruhu teslim etti."^{[1]Güler, Mert. Ressam Mirliva Osman Nuri Paşa’nın Hayatına Bir Bakış; “Fenn-i Menâzır ve Sulu Boya Ta‘rîfâtı” Adlı Eserinin Transkripsyonu. 22 Ağustos 2024, s. 421-441.} Şahabettin Bey'e göre 1321 yılı Şaban ayıda (Ekim-Kasım 1903) vefat etmiştir.^{[2]Özyiğit, Halil. İLK DEVİR TÜRK RESSAMLARINDAN BİR KESİT VE RESİM SANATINA KATKILARI. 1 Temmuz 2021, s. 879-905.}