Osman Bey'in Rüyası

Osman Bey'in Rüyası veya Osman Gazi'nin Rüyası, Osmanlı İmparatorluğu'nun kurucusu Osman Bey hakkında anlatılan, devletin kuruluşu ile bağlantılı bir rivayettir. Rivayete göre Osman Bey rüyasında Şeyh Edebali'nin koynundan bir ayın doğup, kendi koynuna girdiğini ve göbeğinden çıkan ağacın bütün dünyayı kapladığını görmüştü.^{[1]ERHAN AFYONCU - Osman Gazi’nin rüyası.}

Rüya, Oruç Bey tarafından ise Osman Gazi'ye değil babası Ertuğrul Gazi'ye ithaf edilmiştir. Onun anlatımına göre yine şeyhin koynundan doğan bir ay Ertuğrul'un koynuna girer. Sonra göbeğinden çıkan ağacın gölgesinden dağlar çıkar.

Osmanlı yazarları, imparatorluklarının kurucusunun bu rüyasına büyük önem verdiler.^{[2]Edward Shepherd Creasy, Turkey, sayfa 15}

Rüya

Aşıkpaşazade Tarihi'nde rüya şu şekilde anlatılmıştır:^{[3]Aşıkpaşaoğlu Tarihi. Ötüken Neşriyat A.Ş.}Osman Gazi uyuyunca rüyasında gördü ki bu azizin koynundan bir ay doğar, gelir, Osman Gazi'nin koynuna girer. Bu ayın Osman Gazi'nin koynuna girdiği demde göbeğinden bir ağaç çıkar. Gölgesi dünyayı tutar. Gölgesinin altında dağlar var. Her dağın dibinden sular çıkar. Bu çıkan sulardan kimi içer, kimi bağçeler sular, kimi çeşmeler akıtır.

Gerçekliği

Rüyanın Osman Gazi'den çok daha sonra, ölümünden yüz yıldan fazla bir süre sonra on beşinci yüzyılda ortaya çıktığı^{[4]Finkel, Caroline. Osman's dream : the story of the Ottoman Empire, 1300-1923. Basic Books, 2006.} ve sonradan yaratıldığı konusunda çoğu akademisyen hemfikirdir.^{[4]Finkel, Caroline. Osman's dream : the story of the Ottoman Empire, 1300-1923. Basic Books, 2006.[5]Encyclopedia of the Ottoman Empire. Facts On File, 2009, s. 445.[6]Osmanlı'nın 'çınar rüya'sı uydurma mı?.[7]Imber, Colin (1987). "The Ottoman Dynastic Myth". Turcica. 19: 7-27.} Rüyanın, imparatorluğa temel bir mit sağlamak, Osman'ın hayatını zenginleştirmek veya sonraki başarısını açıklamak gibi amaçlarla yaratıldığı düşünülmektedir.^{[4]Finkel, Caroline. Osman's dream : the story of the Ottoman Empire, 1300-1923. Basic Books, 2006.[5]Encyclopedia of the Ottoman Empire. Facts On File, 2009, s. 445.}

Halil İnalcık bu rüya için 'Sözde rüya' tabirini kullandı.^{[6]Osmanlı'nın 'çınar rüya'sı uydurma mı?.} Prof. Dr. Mehmet Ali Kılıçbay rüyanın sözde bir rüya olduğunu, Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu ise rüyanın uydurulmuş olduğunu söyleyerek Halil İnalcık'a bu konuda katıldı.^{[6]Osmanlı'nın 'çınar rüya'sı uydurma mı?.}

Türk-İslam Geleneğinde Rüya Miti

Orta Asya Türk-Moğol ve Türk-İslam kültürünün ortak unsurlarından birisi Kut kavramı ve hakimiyetin ilahi kaynaklı olduğu düşüncesidir. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde görülen Kut kavramı, İslamiyet'in kabul edilmesinden sonra Osmanlı İmparatorluğu'nda da var olmuştur. Hükümdarların ilahi kaynaklı bir rüya görüp hükümdarlıklarına meşruiyet kazandırması ise bunun bir yansımasıdır.

Cengiz, Timur ve Kadı Burhaneddin Ahmet gibi devlet adamları, meşrû bir hanedan mensubu olarak doğmadıklarından saltanat rüyası gibi meşrûiyet vasıtalarına müracaat etmişlerdir.^{[8]Tarih İncelemeleri Dergisi. Temmuz 2012.}