Halil İnalcık

Halil İbrahim İnalcık (7 Eylül 1916,^{[1]Bu tarih kendisi hakkında yapılan son araştırmalara göre verilmiştir. Bazı kaynaklarda doğum tarihi olarak 26 Mayıs 1916 verilmektedir. Bkz. Prof. Dr. Melek Delibaşı'nın İnalcık hakkındaki bir yazısı} İstanbul^{[2]Çaykara, Emine. Tarihçilerin kutbu : Halil İnalcık kitabı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2005, s. 441.} - 25 Temmuz 2016, Ankara^{[3]Ünlü tarihçi Halil İnalcık hayatını kaybetti. Hürriyet, 25 Temmuz 2016.}), Türk tarihçi, yazar ve akademisyendir. Osmanlı-Türk tarihine siyasal, ekonomik, kültürel ve medeniyet tarihi alanlarında yaptığı özgün katkılarla tanınır.^{[4]Delilbaşı, Melek. Prof. Dr. Halil İnalcık (Prof. Dr. İnalcık’ın 29 Mart 200'da Ankara Üniversitesi'nde sunduğu “Tarih ve Politika” konulu konferansın takdim konuşması. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı 19, Yıl 2006.} Bilimsel çalışmaları ve yetiştirdiği öğrenciler nedeniyle "Şeyhü’l-Müverrihin" ve "Tarihçilerin Kutbu" ünvanlarıyla anıldı.^{[5]Tarihçilerin Kutbu: Halil İnalcık.[6]100 yaşındaki bilge Halil İnalcık: Bu sıkıntılı devir geçecek - Hürriyet.}

Kırım göçmeni bir aileden gelen İnalcık, 1936 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nden mezun oldu. 1942'de Tanzimat ve Bulgar Meselesi adlı teziyle doktorasını tamamladı. 1943'te doçent, 1952'de profesör oldu. Ankara Üniversitesi, Bilkent Üniversitesi, Chicago Üniversitesi, Londra Üniversitesi, Harvard Üniversitesi ve Princeton Üniversitesi'nde dersler verdi. Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600) ile Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi adlı eserleri, Balkan dillerine ve Arapçaya çevrildi ve birçok dünya üniversitesinde ders kitabı olarak okutuldu.^{[4]Delilbaşı, Melek. Prof. Dr. Halil İnalcık (Prof. Dr. İnalcık’ın 29 Mart 200'da Ankara Üniversitesi'nde sunduğu “Tarih ve Politika” konulu konferansın takdim konuşması. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı 19, Yıl 2006.}

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde 32 yıl görev yaptıktan sonra 1972'de Chicago Üniversitesi'nde Osmanlı Tarihi Kürsüsü'nü, 1993'te Bilkent Üniversitesi'nde Tarih Bölümü'nü kurdu. Doktora öğrencileri arasında İlber Ortaylı'nın da bulunduğu çok sayıda tarihçi yer almaktadır. 2016 yılında, 99 yaşındayken hayatını kaybetti ve cenazesi, Bakanlar Kurulu kararı ile Fatih Camii Haziresi'ne defnedildi.^{[7]Prof. Dr. Halil İnalcık son yolculuğuna uğurlandı. Hürriyet, 28 Temmuz 2016.}

Hayatı

İnalcık, 7 Eylül 1916 tarihinde İstanbul'da dünyaya geldi. Babası Kırım göçmenlerinden Seyit Osman Nuri Bey, annesi Ayşe Bahriye Hanım'dır.^{[4]Delilbaşı, Melek. Prof. Dr. Halil İnalcık (Prof. Dr. İnalcık’ın 29 Mart 200'da Ankara Üniversitesi'nde sunduğu “Tarih ve Politika” konulu konferansın takdim konuşması. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı 19, Yıl 2006.} Ailesi, 1924 yılında Ankara'ya yerleşti.^{[4]Delilbaşı, Melek. Prof. Dr. Halil İnalcık (Prof. Dr. İnalcık’ın 29 Mart 200'da Ankara Üniversitesi'nde sunduğu “Tarih ve Politika” konulu konferansın takdim konuşması. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı 19, Yıl 2006.}

1923-1930 arasında Ankara Gazi Mektebi'nde, bir yıl Sivas Muallim Mektebi'nde devam etti.^{[8]Ozgeçmişi. inalcik.com sitesi.} Orta tahsilini 1931'de Ankara'da Gazi Muallim Mektebi'nde tamamladıktan sonra Balıkesir Necati Bey Muallim Mektebi'nde lise tahsiline devam etti. 1936 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yeni Çağ Tarihi Bölümünde yüksek öğrenimine başladı. 1940 yılında mezun olduktan sonra fakültede asistan olarak kaldı.

1942 yılında Tanzimat ve Bulgar Meselesi adlı doktora tezini verdi. 1943'te Viyana'dan 'Büyük Ricat'e Osmanlı İmparatorluğu ve Kırım Hanlığı başlıklı teziyle doçentliğe atandı.^{[8]Ozgeçmişi. inalcik.com sitesi.} 1945'te AÜDTCF Arap Dili ve Edebiyatı Bölümünden Şevkiye Işıl ile evlendi.^{[9]Tan, Nail. Kastamonuluların eniştesi Prof. Dr. Halil İnalcık’a büyük ödül. Kastamaonu gazetesi, 21 Ocak 2016.}

Uzun yıllar aynı fakültede Osmanlı ve Avrupa tarihi üzerine dersler veren İnalcık, 1947'de Türk Tarih Kurumu (TTK) üyeliğine seçildi. 1949'da İngiltere'ye giderek British Museum'da Türkçe yazmalar üzerinde çalıştı ve Calendar of State Papers serisinde Osmanlı tarihine ait kayıtları topladı. Public Record Officete Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili kaynak taraması yaptı. 1951 yılında Türkiye'ye döndü.

1951'in yazında Bursa Şer'iyye Sicilleri üzerine çalışmaya başladı. Girişimleri sonucu siciller, Topkapı Sarayı'ndaki atölyede ciltlenip temizlenerek tekrar Bursa'ya gönderildi. İnalcık, Haziran 1952'de Viyana Bozgun Yıllarında Osmanlı-Kırım Hanlığı İşbirliği teziyle profesörlük unvanı aldı.

Columbia, Princeton, Pennsylvania, Harvard Üniversitelerinde ziyaretçi profesör olarak dersler veren İnalcık, 1972'de Ankara Üniversitesinden emekli olarak Chicago Üniversitesinde Osmanlı Tarihi Kürsüsünü kurdu. 1973 yılında kitabı Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600) yayımlandı.

İnalcık, Osmanlı/Türk tarihi araştırmalarının ortaya koyduğu yeni bilgi ve bulguların en üst düzeyde paylaşılıp tartışılması için^{[10]IAOSEH - International Association for Ottoman Social and Economic History. Bilkent Üniversitesi Tarih Bölümü.} "International Association for Social and Economic History of Turkey" adlı uluslararası bir birlik kurdu, ilk 1977'de Hacettepe Üniversitesinde olmak üzere 11 uluslararası kongrenin toplanmasına öncülük etti.

1986 yılında Chicago Üniversitesinden de emekliye ayrıldı ve 1993 yılında Bilkent Üniversitesinde Tarih Bölümünü kurdu.^{[4]Delilbaşı, Melek. Prof. Dr. Halil İnalcık (Prof. Dr. İnalcık’ın 29 Mart 200'da Ankara Üniversitesi'nde sunduğu “Tarih ve Politika” konulu konferansın takdim konuşması. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı 19, Yıl 2006.} 23 yıl boyunca Bilkent Üniversitesi Osmanlı Tarihi Bölümünde yüksek lisans ve doktora öğrencilerine seminer dersi verdi.

2003 yılında Bilkent Üniversitesinde Halil İnalcık Center for Ottoman Studies adlı bir merkez kurdu. Halil İnalcık, yıllardan beri çeşitli arşivlerden topladığı belge ve defterlerin kopyalarını, yarım kalmış araştırma metinlerini, 1000'den fazla ayrıbasımı ve diğer materyalleri bu merkeze bağışlamıştır.^{[8]Ozgeçmişi. inalcik.com sitesi.}

İnalcık, çok iyi düzeyde Osmanlı Türkçesi, iyi düzeyde; İngilizce, Fransızca, Almanca, orta düzeyde de; Arapça, Farsça ve İtalyanca biliyordu.^{[11]Arşivlenmiş kopya.} Dünyanın çeşitli üniversitelerinden çok sayıda fahri doktora tevcih edilen İnalcık, 20. yüzyıl sona ererken Cambridge'de bulunan Uluslararası Biyografi Merkezi tarafından dünyada sosyal bilimler alanında sayılı 2000 bilim insanı arasında gösterilmiştir.^{[8]Ozgeçmişi. inalcik.com sitesi.}

2003 yılında Macaristan Cumhurbaşkanı tarafından Macaristan Liyakat Nişanı ile ödüllendirilmiştir.^{[12]Macaristan Liyakat Nişanı Haberi.}

Hayatı ve tarihçiliğini anlattığı Tarihçilerin Kutbu "Halil İnalcık Kitabı" adlı söyleşi kitabı Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları'ndan 2005 yılında yayımlanmıştır.

Avrasya Akademisi'nin kurucu üyelerinden birisi idi.^{[13]Eurasian Academy Official Site.}

Ölümü

Halil İnalcık çoklu organ yetmezliği nedeniyle 25 Temmuz 2016 tarihinde saat 19.10'da Ankara'da tedavi gördüğü hastanede 99 yaşında öldü. Ölümünün ardından Bilkent ve Ankara Üniversitesinde tören düzenlendi.^{[3]Ünlü tarihçi Halil İnalcık hayatını kaybetti. Hürriyet, 25 Temmuz 2016.} Cenazesi Bakanlar Kurulu kararı ile Fatih Sultan Mehmet'in de türbesinin bulunduğu Fatih Camii Haziresi'ne defnedildi.^{[7]Prof. Dr. Halil İnalcık son yolculuğuna uğurlandı. Hürriyet, 28 Temmuz 2016.}

Ölümünün ardından birçok yerde anma töreni düzenlenen İnalcık için Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatı ile özel bir kabir yapıldı. Geleneksel Osmanlı kabirleri tarzında düzenlenen İnalcık'ın "ulema kabri" 22 Temmuz 2017'de tamamlandı. Mermerden yapılan kabrin yazma ve motifleri altın varak ile süslendi.^{[14]Bardakçı, Murat. Tarihçilerin Kutbu Halil İnalcık’a Cumhurbaşkanı’nın talimatıyla geleneksel ‘ulema kabri’ inşa edildi. 23 Temmuz 2017.}

Kabir düzenlenmesinde Ahmed Cevdet Paşa'nın kabri örnek alındı.^{[15]Halil İnalcık'a vefat yıldönümünde 'Ulema Kabri'. AA, 25 Temmuz 2017.} Koordineyi İstanbul Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile İstanbul Valiliği üstlendi ve finansal destek İstanbul Türbeler Derneğince verildi. Kabrin üzerine ayak ve baş kısmında olmak üzere iki silindir ("üstüvânî") dikildi. Taşları Semih İrteş imal ettirirken ayak kısmındaki silindirin klasik tezyinatını Sabri Mandıracı yazdı. Mandıracı'nın çalışması el ile işlendi.^{[14]Bardakçı, Murat. Tarihçilerin Kutbu Halil İnalcık’a Cumhurbaşkanı’nın talimatıyla geleneksel ‘ulema kabri’ inşa edildi. 23 Temmuz 2017.}

Başlıca eserleri

• Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600), London, 1974.

• Studies in Ottoman social and economic history, London, 1985.

• The Middle East and the Balkans under the Ottoman Empire, Bloomington, 1993.

• Süleyman the second and his time, İstanbul, 1993.

• An Economic and Social History of the Ottoman Empire (Donald Quataert ile birlikte), Cambridge, 1994.

• From empire to republic: essays on Ottoman and Turkish social history, İstanbul, 1995.

• Sources and studies on the Ottoman Black Sea, Cambridge, 1995.

• History of Humanity (editor, Peter Burke ile birlikte), 1999.

• Ottoman Civilization (Gunsel Renda ile birlikte), Ankara, 2003.

• Essays in Ottoman History, Eren Yayıncılık.

• Osmanlı tarihinde İslamiyet ve Devlet, Türkiye iş Bankası kültür yayınları

• Makaleler 1: Doğu Batı, Doğu Batı Yayınları, 2005.

• Fatih devri üzerinde tetkikler ve vesikalar, Ankara, 1954.

• Osmanlı'da Devlet, Hukuk, Adalet, Eren Yayıncılık, 2000.

• Osmanlı İmparatorluğu'nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 1 /1300-1600, Eren Yayıncılık, Prof. Dr. Donald Quataert ile, 2001.

• Osmanlı İmparatorluğu'nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 2 / 1600-1914, Eren Yayıncılık, 2004.

• Osmanlı İmparatorluğu - Toplum ve Ekonomi, Eren Yayıncılık.

• Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600), Yapı Kredi Yayınları, 2003.

• Tanzimat ve Bulgar Meselesi, Eren Yayıncılık.

• ABD Tarihi, Allan Nevins/Henry Steele Commager (çeviri) Doğu Batı Yayınları, 2005.

• Şair ve Patron, Doğu Batı Yayınları, 2003.

• Balkanlar (Prof. Dr. Erol Manisalı ile).

• Atatürk ve Demokratik Türkiye, Kırmızı Yayınları, 1.Baskı: Temmuz 2007 - 2.Baskı: Aralık 2007.

• Devlet-i Aliyye, 2009.

• Kuruluş - Osmanlı Tarihini Yeniden Yazmak

• Tanzimat, Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu (Mehmet Seyitdanlıoğlu ile birlikte) İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.

• OSMANLILAR, Fütühat ve Avrupa İle İlişkiler

• Has-Bağçede 'Ayş u Tarab - Nedimler Şairler Mutripler, İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.

• Osmanlılar, 2010.

• Kuruluş ve İmparatorluk Sürecinde Osmanlı, 2011.

• Rönesans Avrupası Türkiye'nin Batı Medeniyetiyle Özdeşleşme Süreci, İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.

• Osmanlı ve Modern Türkiye, Timaş Yayınları, 2013.

• Devlet-i 'Aliyye: Tagayyür ve Fesad, Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar II, İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.

• Osmanlı İmparatorluğu (1-Toplum ve Ekonomi, 2-Sultan ve Siyaset) Kronik Kitap, 2018.

• Millî Mücadele Tarihi (1908-1923), Kronik Kitap, 2022.

Ödüller

• 1986: İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi Ödülü

• 1991: T.C. Dışişleri Bakanlığı Yüksek Hizmet Madalya ve Diploması

• 1993: Sedat Simavi Vakfı ödülü: Sosyal Bilim alanında yılın en iyi eseri: Osmanlı İmparatorluğu Toplum ve Ekonomi, İstanbul: Eren Yayınevi

• 1995: Titulesco Medal of High Service, Romanya Büyükelçiliği, Ankara

• 1998: İstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü Ödülü

• 2002: T.C. Kültür Bakanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü

• 2002: The “2002 Soranos Friendship-Award 2002^{[4]Delilbaşı, Melek. Prof. Dr. Halil İnalcık (Prof. Dr. İnalcık’ın 29 Mart 200'da Ankara Üniversitesi'nde sunduğu “Tarih ve Politika” konulu konferansın takdim konuşması. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı 19, Yıl 2006.[16]Halil İnalcık'ın aldığı ödüller.}

• 2003: Macaristan Liyakat Nişanı^{[17]Macaristan Liyakat Nişanı.}

• 2005: Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü

• 2011: Kral Faysal Ödülü: İslami Çalışmalar

Fahri doktoraları

• 1986: Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul

• 1986: Chicago Üniversitesi Emeritus Profesörlük^{[4]Delilbaşı, Melek. Prof. Dr. Halil İnalcık (Prof. Dr. İnalcık’ın 29 Mart 200'da Ankara Üniversitesi'nde sunduğu “Tarih ve Politika” konulu konferansın takdim konuşması. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı 19, Yıl 2006.}

• 1987: Atina Üniversitesi, Atina

• 1992: Selçuk Üniversitesi, Konya

• 1993: Hebrew University of Jerusalem, Kudüs

• 1993: University of Bucharest, Bükreş

• 1995: Bursa Uludağ Üniversitesi, Bursa

Hatırası

• Halil İnalcık 100 Yıllık Çınar belgeseli - Yön: Neşe Sarısoy Karatay (2017)^{[18]'Halil İnalcık 100 Yıllık Çınar' Belgeseli İlgi Görüyor. milliyet.com.tr, 29 Mayıs 2017.}

• Halil İnalcık Koleksiyonu - Bilkent Üniversitesi Kütüphanesi^{[19]Halil İnalcık Koleksiyonu. Bilkent Üniversitesi.}

• Halil İnalcık anıtı - Antalya^{[20]Antalya'da 8 Türk büyüğüne anıt heykel. radikal.com.tr, 12 Eylül 2015.}

Dış bağlantılar

• IAOSEH - International Association for Ottoman Social and Economic History

• Bilkent Üniversitesi Halil İnalcık Centre for Ottoman Studies (HICOS)