Olivera Despina Hatun

Mileva Olivera Lazarević Despina Hâtûn (Sırpça: Оливера Деспина; d. 1373 - ö. 1444) Sırp prensi (knez) Lazar Hrebelyanoviç ile eşi Militza Nemanyiç'in kızı, Osmanlı padişahı Yıldırım Bayezid'in eşidir.^{[1]The Imperial House of Osman.}

Hayatı

Olivera, Sırbistan Prensi Lazar ve Prenses Milica'nın en küçük kızı olarak yaklaşık 1372 yılında doğdu. Annesi, Nemanjić hanedanının kurucusu Büyük Prens (Veliki Župan) Stefan Nemanja'nın soyundan geliyordu ve Sırbistan İmparatoru Stefan Duşan'ın dördüncü dereceden kuzeniydi. Olivera'nın dört ablası vardı: Mara (Sırp despotu Đurađ Branković'in annesi), Dragana, Teodora ve Jelena (Zeta'nın son hükümdarı Balša III'ün annesi) ve iki küçük erkek kardeşi vardı: Sırp despotu Stefan Lazarević ve Vuk Lazareviç.

1390 yılında Bayezid ile Alacahisar'da evlendi.^{[1]The Imperial House of Osman.} Üç kızları oldu; Öruz Hatun, Paşa Melek Hatun ve adı bilinmeyen bir kız. Padişah ile evli olmasına rağmen, bilinene göre İslamiyet'i kabul etmedi.

Despina Hatun; Müneccîmbaşı, Hoca Sadeddin, Kemalpaşazâde, Âşıkpaşazâde vb. birçok Osmanlı tarihçisi tarafından Bayezid'in içki ve eğlence hayatına düşürerek devlet işlerini ihmal etmesine sebep olmakla itham edilmiştir. 1402 yılında yaşanan Ankara Muharebesinde kocası ile birlikte esir düşmüştür. Despina Hatun'un esaret döneminde Timur tarafından içkili bir mecliste şarap servis ettirildiğine dair rivayet bulunmaktadır. İbn Arabşah'ın anlatımında Timur'un bir içki meclisine Bayezid'i de getirttiği, sakilik (içki servisi) yapanların çoğunun Bayezid'in kendi cariyeleri, bir kısmının da hatunları ve odalıkları olduğu belirtmiş, burada açıkça ismi verilmemekle birlikte sakilik yapan hatunun Olivera Despina olduğu ileriki dönem Osmanlı kaynaklarında da ele alınmıştır. Bu olay Bizans, Avrupa ve Rus kaynaklarında Timur'un Bayezid'i aşağılamak için Olivera Despina'ya çıplak şekilde sakilik yaptırdığı şeklinde ele alınmış ve birçok eserde de Olivera Despina yarı çıplak şekilde resmedilmiştir. O tarihlerde Timur'un yanında bulunan dönem tarihçileri anlatımlarında bu olaya yer vermemişler, İbn Arapşah'ın anlatımı öncesinde de Osmanlı kaynakları böyle bir olaydan bahsetmemiştir. Ayrıca Timur'un Beyazid'in Olivere Hatun'dan olma en büyük kızını da torunu ile evlendirmesinin bu aşağılama hadisesinin olamayacağını düşündürmektedir.^{[2]Suçıkar, Tarkan. Emîr Timur'un Meclisinde Mara Despina: Bir Rivayetin Tarihî Gelişimi. DergiPark, 2017, s. 129-140.}

Yıldırım Bayezid'ın 1403'teki ölümünden sonra kardeşi Stefan Lazareviç'in elçi göndermesiyle Timur tarafından serbest bırakılmıştır.^{[2]Suçıkar, Tarkan. Emîr Timur'un Meclisinde Mara Despina: Bir Rivayetin Tarihî Gelişimi. DergiPark, 2017, s. 129-140.} Serbest kaldıktan sonra Belgrad'a kardeşi Sırp despotu Stefan Lazareviç'in yanına gidip yaşamını orada sürdürmüştür. 1444 yılına kadar yaşadığı bilinmektedir.^{[2]Suçıkar, Tarkan. Emîr Timur'un Meclisinde Mara Despina: Bir Rivayetin Tarihî Gelişimi. DergiPark, 2017, s. 129-140.} Yıldırım Bayezid'den üç kızı^{[1]The Imperial House of Osman.} olduğu bilinmektedir.

Kızları

1. ......... Hanım (Miranşah'ın oğlu Ebu Bekir Mirza ile evlendi.)

2. Paşa Melike Hanım (Timur'un generallerinden Şems’ûd-dîn Muhammed'in oğlu Emir Celâl’ed-dîn İslam ile evlendi.)

3. Arûz Hanım.

Bibliyografya

• Bahadıroğlu, Yavuz, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları, 15inci baskısı, 2009, ISBN 978-975-269-299-2.

• Peirce, Leslie P., The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire, Oxford University Press, 1993, ISBN 0-19-508677-5.