Ocak zinciri

Ocak zinciri, güğüm, ocak ve kazan gibi aletlerin asıldığı, bir ucu tavandaki kirişe bağlı büyük zincirdir. Rize, Trabzon ve Artvin'in Arhavi, Hopa ve Borçka ilçelerinde kullanılmaktadır. Zincir halkaları burgulu bir şekilde yapılır ve bahçe ocağı da denen taş ocağa kadar uzatılır. Zincirin uçlarına ikili bir demir çengel monte edilir.^{[1]Özgün, M. Recai. Lazlar. Çiviyazıları, 1996, s. 157.} Ocağın zincire bağlanması için kokancsi denilen demir kanca kullanılır.^{[2]Sarı, Eren. Laz Evleri. noktaekitap, 2018.}

Etimoloji

Ocak zinciri, Lazcanın Pazar ağzında klemuri, Arhavi ağzında keremuli olarak bilinmektedir. Ayrıca kremuli ve kermuli gibi kullanımlara da rastlanmaktadır. Trabzon Ermenileri ocak zincirine klmpur, Hemşinliler ise klinpur der.^{[3]Öztürk, Özhan. Karadeniz: ansiklopedik sözlük, 2. cilt. Heyamola Yayınları, 2005, s. 718.}

Gelenek ve rivayetler

Ocak zincirinin boşken sallanması uğursuzluk alameti olarak görülürdü. Bu durumda evden birisinin hastalanacağına veya sığırların başının ağrıyacağına inanılırdı.^{[3]Öztürk, Özhan. Karadeniz: ansiklopedik sözlük, 2. cilt. Heyamola Yayınları, 2005, s. 718.}

Rize folklorunda kız isteme sürecinde de ocak zinciri kullanılırdı. Damat tarafından beş/on kişi gelinin evindeki klemuriye tutunarak atma türkü söylerlerdi. Damat evinde ise klemuriye tutunarak ateş ocağının çevresinde beş/on kişilik bir halka oluşturulurdu.^{[4]Topaloğlu, İhsan. Rize folklorunda tulum-horon ve düğünler. Yöresel Folklor Araştırması, 2005, s. 104, 113.}

Laz mitolojisindeki cin benzeri çinka figürünün insanları delirttiği inancı vardı. Birisi delirince yedi farklı değirmenden su toplanır ve bu su kızdırılmış demirin üzerine dökülerek çıkan buhar hastaya koklatılırdı. Buharın is bıraktığı ocak zinciri ise delinin etrafına sarılır ve deliye çinkayı nerede gördüğü sorulurdu. Daha sonra çinkaya öldürmek için o yere sert sopalarla vurulur veya kurşun sıkılırdı.^{[5]Eren, Kuğuoğlu. Türkiye'de Kültürel Çeşitlilik ve Geleneksel Sağlık Uygulamaları. Rating Academy Ar-Ge Yazılım Yayıncılık Eğitim Danışmanlık ve Organizasyon Ticaret Limited Şirketi, 2020, s. 128.} Kızdırılan ocak zincirine su dökülmesi bu buharın hastalara koklatılması Çaykara'da da görülmekteydi.^{[6]Çelik, Ali. Trabzon: Çaykara halk kültürü. Doğu Kütüphanesi, 2005, s. 340.}