Neveser Kökdeş

Neveser Kökdeş (1902, Drama - 7 Temmuz 1962 İstanbul),^{[1]Arşivlenmiş kopya.} Türk besteci, güfteci, tanburidir.^{[2]HIZLAN, Doğan. Neveser Kökdeş’i hatırlar mısınız?.[3]Ateş, Metin. Neveser Kökdeş. 7 Ağustos 1997.}

Türk müziği şarkıları ile tango, rumba, vals, swing, marş, kanto, ninni, türkü olarak bestelenmiş eserleri vardır. Şarkıları geleneksel kalıp ve üslûptan farklı tarzdadır ve çoğunun güftesi kendisine aittir.

Hayatı

1902 yılında Drama'da doğdu. Babası 32. Osmanlı padişahı Sultan Abdülaziz'in başmabeyincisi Çerkes asıllı Hurşid Paşa; annesi, Hurşid Paşa'nın üçüncü eşi Dilber Hanım'dır.^{[4]Neveser Kökdeş , İstanbul Kadın Müzesi.} Babası, Abdülaziz'in hal edilmesi üzerine İstanbul'dan uzaklaştırılmış, sırayla Mardin, Adana ve ardından Drama'ya gönderilmişti. Babasının Drama'da sürgünde olduğu sırada doğan Neveser Hanım, Hurşit Bey'in dört evliliğinden sahip olduğu sekiz çocuktan en küçüğüdür.

Müzikseverliği ile tanınan Hurşit Bey; keman, lavta, 12 telli saz, nısfiye çalıyordu^{[5]Gülmez, Çağatay. Ayşe Opereti'nin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. 2021.} ve tüm çocukları sanatta yetenekli idi. Kardeşlerin içinde en tanınmış müzisyenlerden birisi Neveser Hanım, diğeri Hurşit Bey'in ikinci eşi Sinesaf Hanım'dan olan oğlu Muhlis Sabahattin'dir^{[6]İşcen, Yetkin. Şehit Enişte İçin Bir Marş.... 1 Ocak 2015.}

Neveser Hanım, babasının Drama'da ölümünde sonra Selanik'te okuyan ağabeyi Muhlis Sabahattin'in yanına götürülerek anaokuluna devam etmiştir.^{[7]Çakarlı, Gülşah. Türk müziğinde batılılaşma sürecinde bir kadın bestekar Neveser Kökdeş. 2017.} Annesinin ikinci evliliğini yapmasından sonra ailesinin İstanbul'daki evine giderek ilkokula ve ilk piyano derslerine başladı. 1913'te ilkokulu bitirdi ve öğrenimine Notre Dame de Sion'da devam etti. Bu okuldaki öğrenciliği sırasında piyano çalmaya devam etti ve beste yapmaya başladı. Prelüdler, valsler, tangolar, fanteziler, marşlar, Çigan havaları ve operet müzikleri besteledi.

Aralık 1913 yılında ağabeyi Muhlis Sabahattin, Seniye Hanım adlı bir hanımla evlendi. Neveser Hanım ise Seniye Hanım'ın erkek kardeşi Topçu Mülâzım-ı evvel Mehmet Ali Bey ile evlenme hazırlıklarına başladı. Evlilik hazırlıkları sürerken annesi Dilber Hanım'ı kaybetti. O günlerde Mehmet Ali Bey'in Belçika'daki Oostende'e tayin edilmesi üzerine, 1914'te hemen düğün yaptılar ve Belçika'ya gitmeye hazırlandılar.^{[6]İşcen, Yetkin. Şehit Enişte İçin Bir Marş.... 1 Ocak 2015.} I. Dünya Savaşı'nın başlaması ve Osmanlı Devleti'nin savaşa girmesi nedeniyle Notre Dame de Sion kapatıldı, Neveser Hanım bu nedenle okuldan mezun olamadı.^{[7]Çakarlı, Gülşah. Türk müziğinde batılılaşma sürecinde bir kadın bestekar Neveser Kökdeş. 2017.} Piyano ve gitar derslerini evinde sürdürdü. Savaş nedeniyle görev yeri değişen eşi, düğünlerinden çok kısa bir süre sonra, Çanakkale cephesine gitti. Topçu Birlikleri Komutanı Alman Albay Nikolai'nin 3. Tümeni'ne bağlı 32. Alay, 2. Tabur, 5. Bölüğü'ne katılan Mehmet Ali Bey, Zığındere Muharebesi'nde öldü.^{[6]İşcen, Yetkin. Şehit Enişte İçin Bir Marş.... 1 Ocak 2015.} O sırada 2,5 aylık hamile olan Neveser Hanım, yaşadığı üzüntü nedeniyle yüz felci geçirdi.^{[8]Akalın, Neriman Güneş. 20. yüzyıl'da bir kadın besteci: Neveser Kökde. 2015.} Beş yıl eve kapanan sanatçı, kendisini oğlu Adnan'a adadı.

1930'lu yıllarda ağabeyi besteci Muhlis Sabahattin'in emprezaryoluğunu yaptığı topluluklarda piyano çaldı; Muhlis Sabahattin'in bazı eserlerini taş plaklara okudu.^{[9]Neveser Kökdeş(1904-1962)… Yrd. Doç. Şerife Güvençoğlu : Musiki Dergisi.} Pek çok şarkı besteledi; ancak ağabeyinden çekindiği için kendi eserlerini ağabeyinin gün yüzüne çıkarmadı.^{[8]Akalın, Neriman Güneş. 20. yüzyıl'da bir kadın besteci: Neveser Kökde. 2015.} 1940'lı yıllarda birtakım eserlerini İstanbul Radyosu’na gönderdi, ancak bunlar o döenmde radyoda seslendirilmedi. İlk defa 1947'de ağabeyinin öldüğü gün, Neveser Kökdeş'in bir bestesi radyoda Melahat Pars tarafından seslendirilmiştir. Hicaz makamındaki "Gülüyorsun güzelim, gül, güle gülmek yaraşır" adlı şarkı, radyoda seslendirilen ilk eseridir.

1950'li yıllarda Melahat Pars, Mualla Mukadder, Muzaffer İlkar, Sabite Tur, Mefharet Atalay (Birtan), Muzaffer Birtan, Cevriye Ceyhun, Müzehher Güyer Afife Ediboğlu Saime Sinan gibi sanatçılar Neveser Kökdeş'in eserlerini Ankara Radyosu'nda seslendirdiler.^{[10]Bülent Aksoy- Neveser Kökdeş olayı…. 23 Nisan 2020.} 1955'ten itibaren, Kökdeş'in solo piyano eşliğinde kendi şarkılarının değişik okuyucularca seslendirildiği radyo programları yayımlandı. Şarkıları gittikçe geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı. Bazı kaynaklara göre 500'den, bazı kaynaklara göre de 1000'den fazla eser besteleyen sanatçı,^{[11]İstanbul Kadın Müzesi - Neveser Kökdeş.} Son yıllarını Moda'daki evinde geçirdi. 7 Temmuz 1962'de evinde kalp krizi geçirerek öldü.^{[12]Çetin, Zozan. Hayata müziği ile değen kadınlar-II: Neveser Kökdeş. 7 Şubat 2021.}

Dış bağlantılar

• Oğlu Adnan Ötüken ile söyleşi