Mustafa Zeki Paşa

Mustafa Zeki Paşa ya da Tophâne Müşîri Zeki Paşa (1849, Aydın – 1914, İstanbul), Ermeni asıllı Osmanlı müşîri ve devlet adamıdır. II. Abdülhamid'in en güvendiği kişilerdendir. II. Abdülhamid döneminde 18 yıl boyunca Tophâne müşîri olarak görev yaptı.^{[1]Sinan Kuneralp, Son Dönem Osmanlı Erkan ve Ricali (1839-1922), Prosopografik Rehber, İstanbul 1999, s. 112.}

1849 yılında Aydın'da doğdu.^{[2]Anılar, Sadrazam Sait Paşa, Hürriyet Yayınları, 1977.} Babası sonradan Müslüman olmuş Ermeni asıllı Ali Remzi Efendi'ydi.^{[3]Azap, Pınar Ç (2023). "Müşirlikten Sürgüne Bir Hayat: Mustafa Zeki Paşa (1908-1914)". Türkiyat Mecmuası, 33/2, s. 684.} Harbiye Mektebi'nden 1872 yılında mezun oldu. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Süleyman Hüsnü Paşa'nın yaveri olarak görev yaptı. Savaştan sonra sarayda görev alarak padişaha danışmanlık ve şehzadelere öğretmenlik yaptı. 1883 yılında Askeri Mektepler Nazırı, 1891 yılında da Tophane Müşiri oldu. 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'ndaki önemli paşalardan biridir.

Tam 18 yıl bu görevde kaldığı için Tophâne Müşîri Zeki Paşa olarak bilinir. II. Abdülhamit'in en çok güvendiği ve yakın çevresinde tuttuğu komutanlardan biriydi. Bu sadakatinin ödülü olarak çok zengin olmuştu. 1899 yılında Fransız asıllı Levanten mimar Alexandre Vallaury'ye şu an İstanbul'un en değerli gayrimenkullerinden biri olan Tophane Müşiri Zeki Paşa Yalısı'nı yaptırdı. 1908 yılında II. Meşrutiyet'in ilanı üzerine gözden düştü, görevinden alınarak önce Büyükada'ya sonra da Rodos Adasına sürüldü. Affedilerek İstanbul'a geri döndükten sonra son yıllarını Büyükada'da geçirdi ve orada 1914 yılında öldü.