Mustafa Yamulki

Nemrut veya Nemrut Mustafa Paşa olarak da tanınan Mustafa Yamulki (d. 25 Ocak 1886 – ö. 25 Mayıs 1936), Kürt^{[1]The Kurdish national movement: its origins and development, Wadie Jwaideh} asıllı Osmanlı askeri. 1919-1920 yıllarında Osmanlı İmparatorluğu'nda askeri mahkeme başkanı, Kürdistan Krallığı'nda eğitim bakanı ve gazeteci.^{[1]The Kurdish national movement: its origins and development, Wadie Jwaideh}

Hayatı

Yamulki, Süleymaniye'de toprak sahibi bir ailede doğdu. Bağdat Askeri Rüştiyesinde eğitim aldı. 1904 yılında İstanbul'daki Kuleli Askeri İdadisinden ve 1907 yılında Mekteb-i Harbiyeden mülâzım-ı sânî (teğmen) rütbesiyle mezun oldu. 1910 yılında Erkan-ı Harbiye Mektebini kurmay yüzbaşı olarak bitirdi. Trablusgarp Savaşı'nda Al-Swani'de emrindeki müfreze ile İtalyanlara karşı mücadeleler verdi. Balkan Savaşları'nda 3. Ordu emrinde görev yaptı. I. Balkan Savaşı'ndaki Birinci Çatalca Muharebesi'nde görev yaptı. Bursa'da vali yardımcılığı yaptı.^{[2]Review of Armenian studies, Volume 5, Issues 13-16, ASAM Institute for Armenian Research, 2007}

Osmanlı Askeri Mahkemisinde başkan^{[3]Kévorkian, Raymond. The Armenian Genocide: A Complete History. Bloomsbury Publishing, 30 Mart 2011, s. 797.} iken, Mustafa Kemal ve onunla ilişkili olan kişileri ölüme mahkûm etti.^{[4]Salâhi Ramadan Sonyel, Turkish Diplomacy 1918-1923: Mustafa Kemal and the Turkish National Movement}

Mustafa Paşa, Ermeni Kırımı ve Süryani Katliamı ve ayrıca Rum Kırımı'ndan dolayı, Talat Paşa, Enver Paşa ve Cemal Paşa'yı ölüme mahkûm etti.^{[5]Herzig, edited by Edmund. The Armenians past and present in the making of national identity. RoutledgeCurzon, 2005.[6]Andreopoulos, ed. by George J.. Genocide : conceptual and historical dimensions. Univ. of Pennsylvania Press, 1997.}

Mustafa Paşa'nın tutuklama emirleri, Ali Kemal Bey, Damat Ferit ve Sultan Vahdettin tarafından imzalandı.

Ayrıca, Kemalistlere yataklıktan dolayı, İçişleri Bakanı olan Ebubekir Hazimi'yi de mahkûm etmiştir. Yamulki Haziran 1920'de görevinden alındı.^{[7]Touraj Atabaki, Erik Jan Zürcher, Men of Order: Authoritarian Modernization under Atatürk and Reza Shah}

Ermeni Kırımı'na karşı açık suçlamaları olduğu için Türk Ulusal Hareketi tarafından üç seneye kadar hapse mahkûm edilmiştir.^{[3]Kévorkian, Raymond. The Armenian Genocide: A Complete History. Bloomsbury Publishing, 30 Mart 2011, s. 797.} Çeşitli Türk yetkililer hakkında verdiği hükümler kaldırılmıştır.^{[3]Kévorkian, Raymond. The Armenian Genocide: A Complete History. Bloomsbury Publishing, 30 Mart 2011, s. 797.} Yetkililer tarafından tutuklanmıştır fakat Büyük Britanya Büyükelçiliği'nin araya girmesi ile Güneydoğu'ya kaçtı.^{[8]Jacques Derogy, Resistance and Revenge: The Armenian Assassination of the Turkish Leaders} Oğlu Abdülaziz Yamulki, Bekir Sıtkı hükûmetine karşı yapılan 1936 Irak Darbesi'nin planlayıcılarındandır.^{[9]Army Officers in Arab Politics and Society.}

Nemrut lakabı

Mustafa Paşa, 1919-1920 yılları arasında İstanbul’da kurulan Divan-ı Harb-i Örfi mahkemelerinde başkanlık yapmıştır.^{[10]Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi “Divan-ı Harb-i Örfi” maddesi.} Bu dönemde verdiği sert kararlar nedeniyle halk arasında "Nemrut Mustafa" lakabıyla anılmıştır.^{[10]Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi “Divan-ı Harb-i Örfi” maddesi.} Milli Mücadele karşıtı tutumu ve mahkemelerde aldığı kararlar sebebiyle, bazı kaynaklarda,"ihanet" ile suçlandığı belirtilmektedir.^{[10]Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi “Divan-ı Harb-i Örfi” maddesi.}