Mustafa Hâşim Paşa

Mustafa Hâşim Paşa (d. 24 Ekim 1852, İstanbul – ö. 1920, İstanbul),^{[1]Kuneralp, Sinan. Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricâli (1839-1922), Prosopoprafik Rehber. İsis, 1999, s. 109.} 27 Temmuz 1903 ile 30 Temmuz 1908 târihlerinde Maârif Nazırlığı yapmış Gürcü asıllı Osmanlı devlet adamı, Trablusgarp vâlisi, hukûkçusu, kazaskeri ve yazarıdır.

Hayatı

Mustafa Hâsim, 24 Ekim 1852'de İstanbul'da Gürcü asıllı bir âileye doğdu. Babası, sadrâzam Koca Yusuf Paşa'nın torunlarından şeyhülislâm Ahmed Muhtar Efendi'dir. Medrese'de eğitim görerek Şeyhülislâmzâde Molla Bey olarak anıldı.^{[2]Ergin, Osman N.. İstanbul Şehreminleri (İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanları): 1855-1928. İşaret Yayınları, 2007, s. 868.} 1870'de fetvâhânede çalışmaya başlayan Mustafa Hâşim, çeşitli mahkemelerde görevlerde bulunduktan sonra 28 Şubat 1899'da Trablusgarp vâliliğine atandı. Bu görevini 21 Nisan 1900'daki istifâsına kadar sürdürdü. 27 Temmuz 1903'te II. Abdülhamid tarafından Maârif Nazırlığı'na getirildi. 30 Temmuz 1908'e kadar bu işlevi yürüttü, kendi isteğiyle emekliye ayrıldı.^{[3]Tepsi, Burhanettin. Bir Aktörün Hatıraları: Silvain'in Şakird-i Marifeti. Dün Bugün Yarın Yayınları, 2018, s. 57.} Bu dönemin başarısız geçtiği kabul edilir.

II. Abdülhamid döneminin son Maârif Nâzırı idi.^{[4]Kırmızı, Abdülhamit. Abdülhamid'in Valileri. Osmanlı Vilayet İdaresi: 1895-1908. Klasik Yayınları, 2007, s. 85.} Mustafa Hâşim Paşa, emekli olmasına rağmen Jön Türklerce sırasıyla Limni, Sakız ve Midilli adalarına sürüldü. 23 Temmuz 1910'da af edildi, birkaç gün içinde İstanbul'a döndü. 1920'de 67-68 yaşlarında orada öldü. Defin yeri bilinmemektedir. Sekiz çocuğu vardı. Yayımlanmış eserleri mevcuttur.