Mecidiye Köşkü

Mecidiye Köşkü, Topkapı Sarayı Müzesi'nin dördüncü avlusunda, Sarayburnu ve Ahırkapı arasında yer alan bir köşktür. Sultan Abdülmecid zamanında Sarkis Balyan tarafından 1858 yılında inşa edilen bu bina,^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 190.} Topkapı Sarayı'nda yapılan en son padişah köşküdür.^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 190.[2]İstanbul Ansiklopedisi} Ampir üslupta inşa edilmiştir.

Tarihi

Topkapı Sarayı'na en son eklenen ve sarayın genel mimarisinden oldukça farklı görünümdeki Mecidiye Köşkü, dördüncü avlunun sağında o dönem harabe hâldeki Çadır Köşkü'nün yerine yaptırılmıştır. Topkapı Sarayı'nın terk edilmesinin ardından padişahların sarayda yapılan cülûs, sünnet, Hırka-i Saâdet merasimleri için geldiklerinde kullandıkları köşk, yabancı misafirlerin de ağırlandığı bir mekân olmuştur.^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 190.[3]Bilecik, Gülberk. Ayverdi Haritası'nın Işığında 19. Yüzyılda İstanbul'un Tarihi Adası'nda İnşaat Faaliyetleri. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitütüsü, 2004, s. 234-235.} Köşkün alt odası ve teras bölümü bir dönem lokanta olarak hizmet vermiştir.^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 190.} 2023'te tamamlanan restorasyonun ardından ziyarete açılmıştır.^{[4]Mecidiye Köşkü 165 yıl sonra ziyarete açıldı. 18 Mayıs 2023.[5]Topkapı Sarayı'ndaki 165 yıllık Mecidiye Köşkü ilk kez ziyarete açılacak. 2023.} Önceden restoran olarak kullanılan bölümün sergi alanına çevrilmesi planlanmaktadır.^{[6]Restorasyonu tamamlanan 164 yıllık 'Mecidiye Köşkü' ziyarete açılıyor.}

Mimari

Mimarı, Sarkis Balyan'dır.^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 190.[3]Bilecik, Gülberk. Ayverdi Haritası'nın Işığında 19. Yüzyılda İstanbul'un Tarihi Adası'nda İnşaat Faaliyetleri. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitütüsü, 2004, s. 234-235.} Köşkün bodrum kat duvarları Çadır Köşkü'ne aittir. Bodrum katta Bizans döneminden kalma duvarlar da bulunmaktadır. Cephesi ise kirli beyaz küfeki taşından yapılmıştır. Uzun dikdörtgen şeklindeki köşkte 19. yüzyıl Fransız mimarisinin etkisi açıkça görülmektedir.^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 190.}

Kuzey cephesinde bulunan üç girişten kuzeydoğudaki padişaha ayrılmıştır. İki yandan mermer basamaklarla ulaşılan bu girişten geniş bir hole, buradan da iki sütunun taşıdığı açıklıkla büyük salona geçilmektedir. Salonun denize bakan cephesi dışa taşkın olarak düzenlenmiştir. Yapının ortasındaki ikinci giriş, mermerden yapılmış yuvarlak kemerlidir ve buradan tuvaletler ile servis mekânlarına ulaşılmaktadır. Kuzeybatıdaki üçüncü giriş ise köşkle birlikte inşa edilen küçük odalarla çevrili bir hol ve dışa taşkın büyük bir mekândan oluşan eşya odasına açılmaktadır.^{[3]Bilecik, Gülberk. Ayverdi Haritası'nın Işığında 19. Yüzyılda İstanbul'un Tarihi Adası'nda İnşaat Faaliyetleri. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitütüsü, 2004, s. 234-235.} Köşkün dışında, kuzeybatı köşesinde, Mecidiye Köşkü'ne gelenlerin huzura çıkmadan önce burada giyimlerini kontrol ettikleri Esvap Odası bulunmaktadır. Yüksek pencereli ve kare planlı bir binada gelen misafirlere servis yapmak için de çeşitli malzemeler bulundurulurdu.^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 190.}

Pencereler, Korint başlıklı yarım payelerin taşıdığı basık kemerlerle; kapılar ise yine Korint başlıklı sütunlara oturan yuvarlak kemerlerle düzenlenmiştir. Pencere ve kapıların kilit taşlarında akantus yapraklarıyla çevrelenmiş madalyonlar bulunmaktadır. Kemer dolguları akantus yapraklarından oluşan bitkisel motiflerle bezenmiştir. Yapının kısa cephelerinde, pencereler arasında akantus yapraklarıyla süslü duvara gömülü payelerin çevrelediği nişler içerisinde, vazo üzerinde yükselen istiridye kabuğu motifleri yer almaktadır. Ayrıca yapı, kapı ve pencerelerin üzerinde triglif, akantus yaprakları ve istiridye kabuğu motifleriyle süslenmiş üç şerit tarafından çevrelenmektedir.^{[3]Bilecik, Gülberk. Ayverdi Haritası'nın Işığında 19. Yüzyılda İstanbul'un Tarihi Adası'nda İnşaat Faaliyetleri. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitütüsü, 2004, s. 234-235.}

Yapı, Dolmabahçe Sarayı ile yaklaşık aynı tarihlerde yapılmış olması nedeniyle Batı mimarisinin saraydaki ilk örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Gösterişli mimarisi, Dolmabahçe Sarayı'nda denenen Batı mimarisinin prototipi olarak kabul edilmektedir. Köşkün tavan süslemelerinin bazı bölümleri gerçek mimari eleman izlenimi verecek şekilde resmedilmiştir. Bu süslemeler, Dolmabahçe Sarayı, Ihlamur Kasrı ve Küçüksu Kasrı'nın tavan süslemeleriyle benzerlik göstermektedir. İç mekân süslemelerinde 19. yüzyıl Fransası'nda yaygın olan Ampir üslubu uygulanmıştır. İç süslemelerde barok motifler geniş ölçüde kullanılmış; duvar ve tavanlarda çeşitli kalıp süslemelerine, kabartmalara, avizelere, aynalara ve konsollara yer verilmiştir. Köşkün mobilya ve tefrişinde büyük ölçüde İkinci Fransız İmparatorluğu (1850-1870) döneminin üslubu hâkimdir. İç mekânda Boulle tekniğinde yapılmış ayna ve büfeler bulunmakta; abanoz üzerine bağa, pirinç ve yaldız bronz süslemeler kullanılmaktadır. Mobilyalar üzerinde müzik, resim ve edebiyatı simgeleyen alegorik motifler yer almakta olup, genel tasarımda neo-klasik çizgiler hâkimdir.^{[7]İrfez, Feryal. Mecidiye Köşkü. ÇEKÜL Vakfı.}