Mahtumkulu Firaki

Mahtumkulu Firaki veya sadece Mahtumkulu (Farsça: مخدومقلی فراغی Makhdumqoli Faraghi; Türkmence: Magtymguly Pyragy; d.^{[1]Clark, Larry. Turcologica 34, Turkmen Reference Grammar. Harrassowitz Verlag, 1998, s. 16.} ya da 1733^{[2]119057689. GMD kimliği[3]Amerika Birleşik Devletleri Kongre Kütüphanesi.[4]ISNI 0000000109649453 Farāghī, Makhdūmqulī ( approximately 1733-approximately 1782 ). isni.oclc.org.[5]CERL Thesaurus. data.cerl.org.[6]agent/base/66618. Europeana} – ö. 1782,^{[3]Amerika Birleşik Devletleri Kongre Kütüphanesi.[4]ISNI 0000000109649453 Farāghī, Makhdūmqulī ( approximately 1733-approximately 1782 ). isni.oclc.org.[5]CERL Thesaurus. data.cerl.org.} 1797^{[6]agent/base/66618. Europeana} ya da 1807^{[1]Clark, Larry. Turcologica 34, Turkmen Reference Grammar. Harrassowitz Verlag, 1998, s. 16.}), Türkmen mutasavvıf şair. Asıl adı Mahtumkulu olan şair, şiirlerinde kullandığı Firaki mahlası sebebiyle Mahtumkulu Firaki olarak bilinmektedir.^{[7]Prof. Dr. Erman Artun. Şair Mahtumkulu'nun Şiirlerinde Sanat, Estetik ve Üslup.} Türkmenler hakkında sosyal ve politik şiirler yazmıştır. Türkmen şairlerin önde gelenlerinden biri olarak kabul edilmektedir.^{[7]Prof. Dr. Erman Artun. Şair Mahtumkulu'nun Şiirlerinde Sanat, Estetik ve Üslup.[8]Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Mahtumkulu Firaki’nin Şiir Divanı Üzerine Bir İnceleme.[9]Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Türkmenlerin Ruhi Dünyasındaki Mahtumkulu.}

Yaşamı ve eğitimi

Firaki, bir kaynağa göre yaklaşık 1724 ya da çeşitli kaynaklarca 1733 yılında, İran'ın Gülistan Eyaleti'nin Günbed-i Kavus şehrinin Hacı Kavuşan köyünde doğdu. Türkmenlerin Göklen boyunun Gerkez aşiretindendir.^{[7]Prof. Dr. Erman Artun. Şair Mahtumkulu'nun Şiirlerinde Sanat, Estetik ve Üslup.} Babasının adı Devlet Mehmet Azadi ve annesinin adı Orazgül'dür.^{[10]Mahtumkulu'nu Şiirleriyle Tanımak. Haziran 2017.} Babasından Arapça ve Farsça dersleri aldı. İlk eğitimini doğduğu köyde alan Firaki, eğitimine; Lebap vilayetinin Halaç ilçesinin Kızılayak köyünde bulunan İdris Baba Medresesi'nde devam etti. Buhara'daki Göğeltaş Medresesi'ndeki eğitiminin ardından, Hive'de yer alan Şirgazi Medresesi'nde eğitimini tamamladı.

Medreselerde aldığı şiir eğitimiyle birlikte Arapça, Farsça ve Çağatayca'yı öğrenen Firaki, konusunu gerçek hayattan alarak yazdığı şiirlerle Türkmen şairler arasında ün kazandı.^{[8]Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Mahtumkulu Firaki’nin Şiir Divanı Üzerine Bir İnceleme.}

Şairliğinin yanında mutasavvıf ve düşünür de olan Firaki, çeşitli kaynaklara göre 1782 ya da 1807, diğer bir kaynağa göre yaklaşık 1797 yılında öldü. Mezarı, İran'ın kuzeybatısındaki Aktokay köyünde bulunmaktadır ve İran hükûmeti tarafından anıt mezara dönüştürülmüştür.

Şairliği

Firaki, şiirlerinde; dini motifler, Muhammed ve diğer peygamberlere duyulan sevgi, evrensel ve millî değerler, sosyal dengesizlik, insanın hayatı ve toplumsal olayları kapsayan konuları, sade ve yaşadığı dönemin halk diliyle anlaşılır bir şekilde dile getirmiştir.^{[7]Prof. Dr. Erman Artun. Şair Mahtumkulu'nun Şiirlerinde Sanat, Estetik ve Üslup.[11]Ramazan Çakır. Mahtumkulu Firaki'nin şiirlerinde peygamber sevgisi. Yağmur, 2006.} Hemen hemen tüm şiirlerinde Türkmenleri birlik ve beraberliğe, bir devlet ve bir bayrak etrafında toplanmaya davet etmiş, insanları iyiliğe ve doğruluğa ulaşması gerektiğini savunmuştur.^{[11]Ramazan Çakır. Mahtumkulu Firaki'nin şiirlerinde peygamber sevgisi. Yağmur, 2006.} Kendi rüyasında dokuz kere bade içmesinden dolayı Türkmenler tarafından kendisine "Haktan içen şair" de denilmektedir.^{[8]Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Mahtumkulu Firaki’nin Şiir Divanı Üzerine Bir İnceleme.[9]Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Türkmenlerin Ruhi Dünyasındaki Mahtumkulu.}

Firaki, şiirlerinde Ahmet Yesevi'yi ustası olarak kabul etmiş, kendisinden önceki mutasavvıflardan yararlanarak eserlerini ortaya koymuştur.^{[7]Prof. Dr. Erman Artun. Şair Mahtumkulu'nun Şiirlerinde Sanat, Estetik ve Üslup.}

Ölümünden sonra

Türkmenistan'ın uluslararası kulvarda en değerli ödüllerinden biri olarak kabul edilen Uluslararası Mahtumkulu Ödülü, şairin adını taşımaktadır.^{[9]Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Türkmenlerin Ruhi Dünyasındaki Mahtumkulu.} Bununla birlikte, 1931'de kurulan Türkmen Devlet Üniversitesi'ndeki Dil ve Edebiyat Enstitüsü'ne şairin adı verilmiştir.^{[9]Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Türkmenlerin Ruhi Dünyasındaki Mahtumkulu.[12]Turkmen State University.}

Ayrıca bakınız

• Ruhname

• Dövletmemet Azadi

Dış bağlantılar

• Hayatı ve şiirlerinden alıntılar