Mâlvâ Sultanlığı

Mâlvâ Sultanlığı, 1401'den 1562'ye kadar Mâlvâ bölgesinde hüküm süren ve günümüzdeki Hindistan'ın Madhya Pradeş eyaletini ve Güneydoğu Racastan'ı kapsayan bir geç Orta Çağ krallığıydı. 1401 yılında Timur'un istilası ve Delhi Sultanlığı'nın dağılmasının ardından Malva'yı bağımsız bir krallık haline getiren Dilaver Han tarafından kurulmuştur.

1519'daki Gagron Muharebesi'nin ardından Sultanlığın büyük bir kısmı Mewar Rana Sanga'nın Maharana'sının kısa süreli kontrolü altına girmiş^{[1]Sharma, Dasharatha. Lectures on Rajput History and Culture. Motilal Banarsidass, 1970, s. 27.} ve vasallarından biri olan Medini Rai'yi Sultanlığı yönetmesi için atamıştır.^{[2]Chaurasia, Radhey Shyam. History of Medieval India: From 1000 A.D. to 1707 A.D.. Atlantic Publishers & Dist, 2002, s. 156.} 1562 yılında son hükümdarı Baz Bahadur yönetiminde Sultanlık, Babür İmparatorluğu tarafından fethedildi ve imparatorluğun bir subahı haline getirildi. Sultanlık, var olduğu süre boyunca ağırlıklı olarak Afgan ve Türk-Afgan hanedanları tarafından yönetildi.

Kökeni

Dilâver Han, Afgan veya Türk - Afgan^{[3]Keay, John. India: A History. Open Road + Grove/Atlantic, 12 Nisan 2011.} Delhi Sultanlığı'nın valisiydi. Dilâver Han 1392'den sonra Delhi'ye haraç ödemeyi bıraktı.^{[4]Islam, Riazul. History of civilizations of Central Asia, v. 4: The Age of achievement, A.D. 750 to the end of the fifteenth century; Pt. I: the historical, social and economic setting. UNESCO Publishing, 1998, s. 285.} 1437'de, Delhi Sultanlığı'nın Halci Türk-Afgan soyundan gelen Halci hanedanından Mahmud Han tarafından Dilâver Han'ın Guri hanedanı devrildi.^{[5]Wink, André. Indo-Islamic society: 14th - 15th centuries. BRILL, 2004, s. 140.[6]Hadi, Nabi. Dictionary of Indo-Persian Literature. Abhinav Publications, 1995.[7]Lee, Jonathan. Afghanistan: A History from 1260 to the Present. Reaktion Books, 2019, s. 55.} Halcilerin tahttan indirilmesinden sonra, Şir Şah Suri yönetimindeki Mâlvâ'nın Afgan valisi Şucaat Han tarafından yönetildi. ucaat Han'ın oğlu Baz Bahadur 1555'te bağımsızlığını ilan etti ve Mâlvâ Sultanlığı'nın sonuna kadar hüküm sürdü.^{[8]V. S. Krishnan ·. Madhya Pradesh District Gazetteers: Ujjain. 1982, s. 46.[9]Majumdar, R.C. (ed.) (2006). The Delhi Sultanate, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, pp.173-86}

Tarihi

Gurlu hanedanı

Mâlvâ Sultanlığı, 1392'de bağımsızlığını ilan eden ancak 1401'e kadar kraliyet bayrağını fiilen üstlenmeyen Delhi Sultanlığı'nın Mâlvâ valisi olan Dilâver Han tarafından kuruldu. Başlangıçta Dhar yeni krallığın başkentiydi, ancak kısa süre sonra Mandu'ya taşındı ve şehrin adı Şadiabad (neşe şehri) olarak değiştirildi. Onun ölümünden sonra yerine oğlu Alp Han geçti ve Hûşeng Şah ünvanını aldı.

I. Muzaffar Şah komutasındaki Muzafferiler, Hûşeng'ı baba katili olmakla suçladılar ve Mâlvâ'yı işgal ettiler. Hûşeng yenildi ve esir alındı, Dhar'daki yerine ise bir Muzafferi valisi atandı.^{[10]Publications Division. India - Medieval History (A.D.1206-1761). Publications Division Ministry of Information & Broadcasting.}

Halaç Hanedanlığı

Dilâver Han tarafından kurulan Gurlu Hanedanı, 16 Mayıs 1436'da kendini kral ilan eden Mahmud Şah tarafından değiştirildi. Onun kurduğu Halaç hanedanı 1531 yılına kadar Mâlvâ'da hüküm sürdü.

Sultanlık, Rajput şefi Rana Sanga'nın Mewar'ı işgal etmeye devam etmesinden sonra 1519'da büyük bir gerileme yaşadı.^{[11]Dasharatha Sharma. Lectures on Rajput History and Culture. Motilal Banarsidass, 1970, s. 27.} I. Mahmud Şah Halacî'nin yerine en büyük oğlu Giyaseddin Şah geçti. Giyaseddin'in son günleri, iki oğlu arasındaki taht mücadelesiyle sertleşti ve Nasiriddin, Alaaddin'e karşı zafer kazanarak 22 Ekim 1510'da tahta çıktı. Son hükümdar II. Mahmud Şah, Mandu kalesinin 25 Mayıs 1531'de Bahadur'un eline geçmesinin ardından Gujarat Sultanı Bahadur Şah'a teslim oldu.^{[9]Majumdar, R.C. (ed.) (2006). The Delhi Sultanate, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, pp.173-86}

Muzafferilerin Fethi

II. Mahmud Şah, 1518 yılından itibaren Gucerât Sultanı'nın vasalıydı. Son hükümdar Mahmud Şah II, 25 Mayıs 1531'de Mandu kalesinin Bahadur'un eline geçmesinin ardından Gujarat Sultanı Bahadur Şah'a teslim oldu.^{[9]Majumdar, R.C. (ed.) (2006). The Delhi Sultanate, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, pp.173-86} 1531-1537 yılları arasında krallık Bahadur Şah'ın kontrolü altına girdi, ancak Babür imparatoru Hümâyun Şah 1535-36 yılları arasında kısa bir süreliğine ülkeyi ele geçirdi. Gucerâtlılar Mâlvâ'yı yeniden ele geçirerek 1542 yılına kadar Bahadur Şah'a bağlı kaldılar.

Yeniden Halaç hanedanı

1537'de, önceki Halci hanedanı yöneticilerinin eski bir subayı olan Kadir Şah, eski krallığın bir kısmı üzerindeki kontrolü yeniden ele geçirdi.^{[12]Kolff, Dirk H. A.. Naukar, Rajput, and Sepoy: The Ethnohistory of the Military Labour Market of Hindustan, 1450-1850. Cambridge University Press, 2002, s. 103.} Fakat 1542 yılında Şir Şah Suri, onu yenerek krallığı ele geçirdi ve Şucaat Han'ı vali olarak atadı. Oğlu Baz Bahadur 1555 yılında bağımsızlığını ilan etti. Gucerât'ın Mahmud Han'ın eski Veziri Darya Han Gucerâtî, Ujjain'i yönetiyordu.^{[8]V. S. Krishnan ·. Madhya Pradesh District Gazetteers: Ujjain. 1982, s. 46.}

1561 yılında İmparator Ekber, Adham Han ve Pir Muhammed Han önderliğindeki Babür ordusunu Mâlvâ'ya gönderdi ve ordu 29 Mart 1561'de Sarangpur Muharebesi'nde Baz Bahadur'u yenerek Mâlvâ'nın Babürler tarafından fethiyle sonuçlandı. Ekber, kısa bir süre sonra Adham Han'ı geri çağırdı ve komutayı Pir Muhammed'e devretti. Pir Muhammed, Khandesh'e saldırdı ve Burhanpur'a kadar ilerledi, ancak üç gücün oluşturduğu bir koalisyon tarafından yenildi: Khandesh'in Miran II. Mübarek Şah'ı, Berar Sultanlığı'nın Tufal Han'ı ve Baz Bahadur. Pir Muhammed geri çekilirken öldü. Konfederasyon ordusu Moğolları takip etti ve onları Mâlvâ'dan çıkardı. Baz Bahadur kısa bir süreliğine de olsa krallığını yeniden kazandı. 1562 yılında Ekber, Özbek Abdullah Han komutasında bir ordu daha gönderdi ve bu ordu sonunda Baz Bahadur'u mağlup etti. Chittorgarh'a kaçtı.^{[13]Majumdar, R.C. (ed.) (2007) The Mughul Empire, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, pp.112-3} Babür İmparatorluğu'nun Malve Subah'ı (en üst düzey eyaleti) oldu, merkezi Ujjain'deydi ve Abdullah Han ilk valisi oldu.

Sanat

Saltanat döneminde pek çok dikkat çekici resimli yazma eser hazırlanmıştır. Şu anda Delhi Ulusal Müzesi'nde bulunan Kalpa Sutra'nın (1439) resimli bir el yazması I. Mahmud Şah döneminde Mandu'da hazırlanmıştır.^{[14]Khare, M.D. (ed.) (1981). Malwa through the Ages, Bhopal: the Directorate of Archaeology & Museums, Government of M.P., pp.193-5} Ancak en ilginci, Giyaseddin Şah'ın birçok portresini taşıyan, ancak kolofonunda Nasiriddin Şah'ın adı geçen, yemek pişirme sanatı üzerine bir inceleme olan Nimat Nama'nın el yazmasıdır. Bu dönemin diğer önemli resimli yazma eserleri arasında nadir kelimeler sözlüğü olan Miftah-ul-Fuzala, Hacı Mahmud'un çizdiği Bustan (1502) ve Acaib-us-San'ati (1508) sayılabilir. Şu anda Delhi Ulusal Müzesi'nde bulunan Anwar-i-Suhaili'nin bir başka el yazması da muhtemelen bu döneme aittir.^{[15]Majumdar, R.C. (ed.) (2007). The Mughul Empire, Mumbai:Bharatiya Vidya Bhavan,pp.804-5}

Hükümdarlar

Gurlu/Ghorlu hanedanı (1401–36)

1. Dilâver Han 1401–1406

2. Hüsameddin Hûşeng Şah 1406–1435

3. Taceddinin I. Muhammed Şah 1435–1436

Halaç Hanedanı (1436–1531)

1. I. Mahmud Şah Halacî 1436–1469

2. Giyaseddin Şah 1469–1500

3. Nasreddin Şah 1500–1510

4. Şahabeddin II. Mahmud Şah 1510–1531

Ara dönem

1. Medini Rai (Mewar'ın hükümdarı Maharana Sanga'nın tebaası olarak) 1519–1528

2. Bahadır Şah (Gücerât Sultanı) 1531–1537

3. Hümâyun Şah (Babür imparatoru) 1535–1540

Sonraki hükümdarlar

1. Kadir Şah 1540–1542

2. Şecaat Han (Şir Şah'ın valisi) 1542–1555

3. Baz Bahadır 1555–1562

Dış bağlantılar

• Coins of the Malwa Sultanate at the Coin India Galleries